Ներդպրոցական վերահսկողության կատարելագործման ուղիներն ու միջոցները հանրակրթական դպրոցի բարեփոխումների արդի փուլում

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում ռիսկերի գնահատման հիմնահարցերի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ֆինանսական կայունության ապահովման և բանկային գործունեության արդյունավետության բարձրացման կարևորությունը։ Վերլուծվում են վարկային, շուկայական, իրացվելիության և օպերացիոն ռիսկերի գնահատման հիմնական մոտեցումները, դրանց չափման քանակական և որակական մեթոդները, ինչպես նաև ռիսկերի մոդելավորման ժամանակակից գործիքակազմը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկերի կառավարման ներքին համակարգերի արդյունավետությանը, կարգավորող պահանջների (այդ թվում՝ Բազելյան սկզբունքների) կիրառմանը և դրանց ադապտացման առանձնահատկություններին ՀՀ բանկային միջավայրում։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է մակրոտնտեսական գործոնների ազդեցությունը բանկային ռիսկերի ձևավորման վրա և ֆինանսական շուկաների անկայունության պայմաններում ռիսկերի կանխատեսման դժվարությունները։ Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնել ռիսկերի գնահատման համակարգերի կատարելագործման ուղղությունները՝ բարձրացնելով բանկային համակարգի կայունությունն ու դիմակայունությունը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան իսլամական աշխարհում հայերի դիրքի, դերակատարության և մշակութային ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրանց ինտեգրման և ինքնության պահպանման գործընթացները տարբեր քաղաքական և սոցիալական համակարգերում։ Վերլուծվում են հայ համայնքների ներկայությունը Աբբասյան խալիֆայությունում, սելջուկյան և մամլուքյան տիրապետության շրջաններում, ինչպես նաև տեղական իշխանությունների հետ նրանց տնտեսական, վարչական և մշակութային փոխհարաբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերի ներգրավվածությանը առևտրի, արհեստների, վարչական ծառայության և գիտական գործունեության ոլորտներում՝ որպես միջմշակութային կապերի կարևոր միջնորդների։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է կրոնական փոքրամասնության կարգավիճակը իսլամական իրավական համակարգերում, համայնքային ինքնակազմակերպման ձևերը և մշակութային փոխազդեցությունները հայկական և իսլամական աշխարհների միջև։ Աշխատությունը ներկայացնում է պատմական աղբյուրների և ժամանակակից հետազոտությունների համադրություն՝ բացահայտելով միջնադարյան իսլամական քաղաքակրթության մեջ հայերի բազմակողմանի դերակատարությունը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Լենինական–Գյումրիի բնակչության ժողովրդագրական շարժընթացի ուսումնասիրությանը 1950–2000 թվականներին՝ ընդգրկելով քաղաքի բնակչության թվաքանակի, բնական աճի, միգրացիոն գործընթացների և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքի ժողովրդագրական զարգացման տարբեր փուլերն են, որոնք պայմանավորված էին խորհրդային ժամանակաշրջանի արդյունաբերականացմամբ, քաղաքաշինական ընդլայնմամբ, աշխատուժի ներհոսքով և հետագայում տեղի ունեցած խոշոր սոցիալ-տնտեսական ու բնական աղետային փոփոխություններով։ 1950-ականներից մինչև 1980-ականների վերջը քաղաքը բնութագրվում էր բնակչության արագ աճով. 1959 թվականի մարդահամարով Լենինականն ուներ շուրջ 108,4 հազար, 1970 թվականին՝ մոտ 165 հազար, 1979 թվականին՝ շուրջ 207 հազար բնակիչ, իսկ 1980-ականների վերջին բնակչության թիվը գերազանցում էր 200 հազարը։ Ժողովրդագրական աճը կարող է դիտարկվել արդյունաբերական ձեռնարկությունների զարգացման, նոր բնակելի թաղամասերի կառուցման, կրթական ու մշակութային հաստատությունների ընդլայնման և գյուղական բնակավայրերից քաղաք ուղղված տեղաշարժերի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքային հատվածներից է 1988 թվականի երկրաշարժի ժողովրդագրական հետևանքների ուսումնասիրությունը, քանի որ աղետը խիստ վնասեց քաղաքային միջավայրը և առաջացրեց բնակչության թվաքանակի ու տարածական տեղաբաշխման կտրուկ փոփոխություններ։ 1989 թվականի մարդահամարում քաղաքում գրանցվել էր մոտ 122,5 հազար բնակիչ, սակայն այդ ցուցանիշի վրա ազդեց նաև աղետից հետո բնակչության զգալի մասի ժամանակավոր տեղափոխությունը։ 1990-ական թվականների ժողովրդագրական զարգացումները դիտարկվում են արդեն հետխորհրդային տնտեսական վերափոխումների, զբաղվածության խնդիրների, միգրացիայի և քաղաքի վերականգնման գործընթացների համատեքստում։ Այսպիսով, կեսդարյա ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու բնակչության արագ աճի, աղետով պայմանավորված կտրուկ փոփոխության և հետխորհրդային ժողովրդագրական վերափոխումների փուլերը։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև բնակչության տարիքային ու սոցիալական կառուցվածքի, բնական շարժի և միգրացիոն հաշվեկշռի փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական ժողովրդագրության, քաղաքային պատմության և սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության մոտեցումները՝ բացահայտելով քաղաքի բնակչության շարժընթացի հիմնական օրինաչափությունները և դրանց կապը XX դարի երկրորդ կեսի պատմական ու սոցիալ-տնտեսական գործընթացների հետ։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է բազմաֆունկցիոնալ տեղակալված կարբոցիկլային և ազացիկլային միացությունների ստացման նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակմանը՝ ացետոքացախաթթվի N-արիլամիդների և էլեկտրոֆիլ ալկենների փոխազդեցությունների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ելանյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց ռեակցիոնունակության, փոխազդեցությունների ուղղության և ցիկլային վերջանյութերի առաջացման օրինաչափությունների ուսումնասիրության վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի ռեակցիոն պայմանների ընտրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս արդյունավետ կերպով ձևավորել ածխածնային կամ ազոտ պարունակող ցիկլային համակարգեր և միաժամանակ մոլեկուլում պահպանել հետագա քիմիական ձևափոխումների համար արժեքավոր ֆունկցիոնալ խմբեր։ Ացետոքացախաթթվի ամիդային ածանցյալները դիտարկվում են որպես օրգանական սինթեզի բազմակողմանի կառուցվածքային միավորներ, քանի որ դրանց մոլեկուլներում առկա ռեակցիոն կենտրոնները կարող են մասնակցել ածխածին-ածխածին և ածխածին-հետերոատոմ կապերի ձևավորմանը։ Էլեկտրոֆիլ ալկենների հետ դրանց փոխազդեցությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նոր կապերի առաջացման, միջանկյալ բաց շղթայով միացությունների ձևավորման և հետագա ներմոլեկուլային ցիկլացման գործընթացները։ Քննության են առնվում տարբեր էլեկտրոնային և տարածական հատկություններ ունեցող տեղակալիչների ազդեցությունները ռեակցիայի ընթացքի, արագության, ընտրողականության և վերջանյութերի կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում N-արիլային հատվածի կառուցվածքային փոփոխություններին։ Արոմատիկ օղակում էլեկտրոնատու կամ էլեկտրոնակցեպտոր տեղակալիչների առկայությունը կարող է փոփոխել ելանյութի էլեկտրոնային բնույթը և դրանով պայմանավորել փոխազդեցության արդյունավետությունն ու ուղղությունը։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել «կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն» կապերը և կանխատեսել տարբեր ածանցյալների վարքը ընտրված պայմաններում։ Ուսումնասիրվում է նաև էլեկտրոֆիլ ալկենի կառուցվածքի ազդեցությունը։ Ակտիվացնող խմբերի բնույթը, դրանց քանակը և դիրքը կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ նուկլեոֆիլային միացման և հետագա ցիկլացման գործընթացների համար։ Ռեակցիաների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սահմանել ելանյութերի այն կառուցվածքային պահանջները, որոնց դեպքում առավել արդյունավետ է համապատասխան կարբոցիկլային կամ ազացիկլային համակարգերի առաջացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիաների մեխանիզմների պարզաբանմանը։ Դիտարկվում են հնարավոր միջանկյալ փուլերը, սկզբնական միացման գործընթացները, պրոտոնների վերաբաշխումը, ներմոլեկուլային փոխազդեցությունները և օղակի փակման հնարավոր ուղիները։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ բացատրելու, թե ինչու որոշ պայմաններում գերակշռում է որոշակի կառուցվածքով վերջանյութի առաջացումը, մինչդեռ պայմանների կամ ելանյութերի փոփոխությունը հանգեցնում է այլ ուղղությամբ ընթացող փոխակերպման։ Մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին ռեակցիաների բացատրության, այլև նմանատիպ նոր սինթետիկ գործընթացների նպատակային նախագծման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռեակցիայի պայմանների օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրվում է լուծիչի, ջերմաստիճանի, ռեակցիայի տևողության, ելանյութերի հարաբերակցության և անհրաժեշտության դեպքում կատալիտիկ կամ հիմնային միջավայրի ազդեցությունը վերջանյութերի ելքի ու ընտրողականության վրա։ Օպտիմալ պայմանների հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել կողմնակի գործընթացների դերը և բարձրացնել նպատակային նյութերի ստացման արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում նաև մեկ փուլում մի քանի նոր կապերի ձևավորման հնարավորությունները, որոնք սինթետիկ տեսանկյունից առանձնապես արժեքավոր են, քանի որ թույլ են տալիս համեմատաբար պարզ ելանյութերից ստանալ կառուցվածքային առումով բարդ ցիկլային համակարգեր։ Ստացված նոր միացությունների կառուցվածքի հաստատումը հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի սպեկտրոսկոպիա, ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիա, զանգվածային սպեկտրաչափություն, տարրային անալիզ և կառուցվածքային քիմիայում ընդունված այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ։ Սպեկտրային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս հաստատել ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը, ցիկլային համակարգի ձևավորումը և տեղակալիչների դիրքերը մոլեկուլում։ Այն դեպքերում, երբ ռեակցիայի ընթացքում հնարավոր է մի քանի իզոմերային կառուցվածքների առաջացում, հատուկ նշանակություն է ստանում կառուցվածքային և տարածական առանձնահատկությունների մանրամասն վերլուծությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստերեոքիմիական հարցերին, քանի որ ցիկլացման գործընթացների ընթացքում կարող են ձևավորվել նոր ստերեոգեն կենտրոններ կամ տարբեր տարածական կառուցվածք ունեցող արտադրանքներ։ Ռեակցիայի դիաստերեոսելեկտիվության կամ այլ ընտրողական առանձնահատկությունների գնահատումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի մեխանիզմի մասին։ Կարբոցիկլային միացությունների ստացման ուղղությամբ ուսումնասիրվում է ածխածնային օղակների ձևավորման հնարավորությունը և դրանց հետագա ֆունկցիոնալացման հեռանկարները։ Բազմաթիվ ֆունկցիոնալ խմբերի միաժամանակյա առկայությունը ստացված մոլեկուլները դարձնում է հարմար միջանկյալ նյութեր հետագա օրգանական սինթեզների համար։ Դրանք կարող են ենթարկվել ընտրողական վերականգնման, օքսիդացման, հիդրոլիզի, տեղակալման, կոնդենսացման և այլ փոխակերպումների՝ հնարավորություն տալով կառուցել ավելի բարդ մոլեկուլային համակարգեր։ Ազացիկլային միացությունների դեպքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազոտի ատոմ պարունակող օղակների ձևավորմանը։ Ազոտային հետերոցիկլերը լայնորեն ներկայացված են կենսաբանական ակտիվություն ունեցող բնական և սինթետիկ նյութերում, ինչի պատճառով դրանց ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումը կարևոր ուղղություն է օրգանական և դեղագործական քիմիայում։ Հետազոտությունը կարող է ընդլայնել կառուցվածքային բազմազան ազոտային ցիկլային համակարգերի սինթեզի հնարավորությունները և ստեղծել նոր ելանյութեր հետագա ֆունկցիոնալացման համար։ Բազմաֆունկցիոնալ բնույթը դիտարկվում է որպես ստացված միացությունների կարևոր առավելություն։ Միևնույն մոլեկուլում մի քանի տարբեր ռեակցիոն կենտրոնների առկայությունը հնարավորություն է տալիս իրականացնել ընտրողական հետագա ձևափոխումներ և կառուցել տարբեր կառուցվածքային դասերի ածանցյալներ։ Այս հանգամանքը մեծացնում է մշակված մեթոդների սինթետիկ արժեքը և հնարավորություն է տալիս դրանք օգտագործել բազմափուլ օրգանական սինթեզի ռազմավարություններում։ Քննության են առնվում նաև նոր միացությունների հնարավոր կիրառական հեռանկարները։ Կարբոցիկլային և ազացիկլային կառուցվածքային հատվածները հանդիպում են բազմաթիվ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերում, դեղագործական նշանակություն ունեցող մոլեկուլներում և ֆունկցիոնալ օրգանական նյութերում։ Հետևաբար նոր բազմաֆունկցիոնալ ածանցյալների ստացումը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հետագա կենսաբանական, դեղաքիմիական կամ նյութագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Միաժամանակ հիմնական շեշտադրումը դրվում է սինթետիկ մեթոդաբանության, ռեակցիոն օրինաչափությունների և կառուցվածքային բազմազանության ընդլայնման վրա։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր ցիկլացման գործընթացների բացահայտման, դրանց մեխանիզմների պարզաբանման և բազմաֆունկցիոնալ ցիկլային միացությունների նպատակային սինթեզի մեթոդների զարգացման հնարավորությամբ։ Կիրառական նշանակությունը կապված է համեմատաբար մատչելի ելանյութերից կառուցվածքային բարդություն ունեցող օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ ուղիների ստեղծման հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել հետերոցիկլային քիմիայի, դեղանյութերի սինթեզի և նոր օրգանական կառուցվածքային միավորների մշակման հետագա զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, նուրբ օրգանական սինթեզի և կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստեղծման ոլորտների հետազոտողների, քիմիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Ֆինանսներ

Ֆինանսական վերլուծությունը աուդիտում այն գործընթացն է, որի միջոցով աուդիտորը ուսումնասիրում և գնահատում է կազմակերպության ֆինանսական տեղեկատվությունը՝ նպատակ ունենալով ստանալ ողջամիտ համոզմունք ֆինանսական հաշվետվությունների ճշգրտության և հավաստիության վերաբերյալ։ Այս վերլուծությունը ներառում է եկամուտների, ծախսերի, ակտիվների և պարտավորությունների հարաբերակցությունների ուսումնասիրություն, միտումների վերլուծություն (trend analysis), ինչպես նաև համեմատական ցուցանիշների գնահատում տարբեր հաշվետու ժամանակաշրջանների միջև։ Ֆինանսական վերլուծությունը օգնում է բացահայտել անսովոր փոփոխություններ, հնարավոր սխալներ կամ խարդախության ռիսկեր և ուղղորդում է աուդիտորին ավելի մանրամասն ստուգումների իրականացման ուղղությամբ։ Աուդիտորական ստանդարտ ԱՍ250-ը վերաբերում է օրենքների և կարգավորումների ազդեցությանը աուդիտի վրա (Consideration of Laws and Regulations in an Audit of Financial Statements)։ Այս ստանդարտի համաձայն՝ աուդիտորը պետք է հաշվի առնի, թե արդյոք կազմակերպությունը համապատասխանում է կիրառելի օրենքներին և կարգավորումներին, քանի որ դրանց խախտումները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ֆինանսական հաշվետվությունների վրա։ ԱՍ250-ը պահանջում է աուդիտորից գնահատել ռիսկերը, բացահայտել հնարավոր խախտումները և համապատասխանաբար արձագանքել՝ տեղեկացնելով ղեկավարությանը կամ, անհրաժեշտության դեպքում, իրավասու մարմիններին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցական կրթության համակարգում ռուսերեն լեզվի ուսուցման ընթացքում թեստերի նախագծման և կիրառման համակարգի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով գնահատման ժամանակակից մեթոդների դերը ուսուցման արդյունավետության բարձրացման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է թեստավորման տեսական հիմքերը՝ ներառյալ գիտելիքների, լեզվական հմտությունների և հաղորդակցական կարողությունների չափման սկզբունքները։ Գրքում դիտարկվում են թեստերի կառուցման հիմնական տեսակները՝ ընտրովի պատասխաններով, բաց հարցերով, համապատասխանեցման և իրավիճակային առաջադրանքներով, ինչպես նաև դրանց կիրառման մեթոդաբանությունը ուսուցման տարբեր փուլերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թեստերի վալիդության, հուսալիության և օբյեկտիվության ապահովման հարցերին՝ որպես արդյունավետ գնահատման հիմնական չափանիշներ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև համակարգային թեստավորման կիրառումը որպես ուսուցման գործընթացի կարգավորման և հետադարձ կապի ապահովման միջոց։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ թեստերի գիտականորեն հիմնավորված կիրառումը նպաստում է աշակերտների լեզվական կարողությունների զարգացմանը, ուսուցման անհատականացմանը և կրթական որակի բարձրացմանը։ Այն օգտակար է ռուսերենի ուսուցիչների, մեթոդիստների և մանկավարժական հետազոտությունների ոլորտի մասնագետների համար։