Նոր գրականություն հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1991, Մարտ, թիվ 5)

Մանկավարժություն

Вторая международная научно-практическая конференция աշխատությունը գիտաժողովի նյութերի ժողովածու է, որը ներառում է տարբեր ոլորտների գիտնականների և մասնագետների զեկույցներ, հետազոտական հոդվածներ և գործնական ուսումնասիրություններ, այն ներկայացնում է արդի գիտական խնդիրների քննարկումներ, նոր մեթոդաբանություններ և կիրառական լուծումներ՝ կախված կոնկրետ գիտաժողովի թեմատիկ ուղղվածությունից, ժողովածուն ընդգրկում է միջդիսցիպլինար հետազոտություններ, որոնք կարող են վերաբերվել կրթությանը, տնտեսությանը, տեխնոլոգիաներին կամ հասարակական գիտություններին, միաժամանակ ընդգծելով գիտական համագործակցության և փորձի փոխանակման կարևորությունը միջազգային մակարդակում, ինչը այն դարձնում է արժեքավոր աղբյուր գիտական համայնքի համար՝ նոր գաղափարների տարածման և հետազոտական արդյունքների ամրապնդման տեսանկյունից։

Կենսաբանություն

Կենսաքիմիական և նյարդակենսաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է էստրադիոլի ազդեցության ուսումնասիրությանը գլխուղեղի որոշ ենթաբջջային կառուցվածքների ֆոսֆոինոզիտիդային կազմի վրա։ Քննության են առնվում ֆոսֆոինոզիտիդների դերը բջջային թաղանթների կառուցվածքում, ներբջջային ազդանշանային գործընթացներում և նյարդային բջիջների կենսագործունեության կարգավորման մեխանիզմներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հորմոնային ազդեցության պայմաններում տարբեր ենթաբջջային բաղադրամասերում լիպիդային կազմի հնարավոր փոփոխություններին և դրանց կենսաքիմիական նշանակությանը։ Վերլուծվում են էստրադիոլի մասնակցությամբ ընթացող կարգավորիչ գործընթացները, ֆոսֆոլիպիդային նյութափոխանակության առանձնահատկությունները և դրանց կապը բջջային ազդանշանների փոխանցման հետ։ Քննարկվում են նաև համապատասխան կենսաքիմիական ցուցանիշների որոշման, ենթաբջջային կառուցվածքների առանձնացման և ստացված տվյալների համեմատական գնահատման մեթոդական մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները ստերոիդային հորմոնների և գլխուղեղի բջիջների լիպիդային նյութափոխանակության միջև առկա փոխկապակցվածությունների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյարդակենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, ֆիզիոլոգիայի և հորմոնային կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Ուրարտուի կրոնական համակարգում առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գերագույն եռյակի՝ Խալդի, Թեյշեբայի և Շիվինի աստվածությունների պաշտամունքի, խորհրդանշանների և պատկերագրության ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով հնագիտական սկզբնաղբյուրների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերականգնել ուրարտական դիցարանի գլխավոր աստվածությունների տեղն ու գործառույթները՝ ուսումնասիրելով նրանց մասին վկայող արձանագրությունները, տաճարային համալիրները, զոհաբերության վայրերը, զենքերը, կնիքները, զարդերը, պատկերաքանդակները, մետաղյա առարկաները և այլ նյութական հուշարձաններ։ Աշխատության մեջ Խալդին դիտարկվում է որպես ուրարտական պետության գլխավոր աստված և արքայական իշխանության գաղափարական հենարան, որի պաշտամունքը սերտորեն կապված էր ռազմական հաղթանակների, թագավորական իշխանության և պետականության հետ։ Թեյշեբայի կերպարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ամպրոպի, փոթորկի և ռազմական ուժի հետ կապված պատկերացումները, իսկ Շիվինիի կերպարը՝ արևային և երկնային պաշտամունքների նշանակությունը ուրարտական աշխարհայացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երեք աստվածությունների խորհրդանշական համակարգին, քանի որ նրանց ուղեկցող կենդանիները, զենքերը, բույսերը, երկնային մարմինների նշանները և այլ պատկերային տարրեր կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում յուրաքանչյուր աստվածության գործառույթի ու աստվածաբանական նշանակության մասին։ Հնագիտական նյութի միջոցով ուսումնասիրվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես էին այդ կերպարները ներկայացվում տարբեր առարկաների և հուշարձանների վրա, ինչպիսի գեղարվեստական կանոններով էին կառուցվում նրանց պատկերները և ինչպիսի փոփոխություններ էին տեղի ունենում պատկերագրական ավանդույթներում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև պաշտամունքային կյանքի վերակազմության տեսանկյունից, քանի որ տաճարների կառուցվածքը, զոհաբերության ծեսերի հետքերը, նվիրաբերական առարկաները և արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու կրոնական արարողությունների, աստվածներին մատուցվող զոհերի և արքայական իշխանության ու կրոնի փոխհարաբերությունների մասին։ Ուսումնասիրության մեջ հնագիտական սկզբնաղբյուրները դիտարկվում են փոխկապակցված՝ համադրելով նյութական մշակույթի տվյալները գրավոր վկայությունների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջականորեն ներկայացնելու ուրարտական կրոնական համակարգը։ Կարևորվում է նաև գերագույն եռյակի գաղափարի ուսումնասիրությունը որպես միասնական աստվածային համակարգ, որի շրջանակում տարբեր աստվածություններ ունեցել են միմյանց լրացնող գործառույթներ և ներկայացրել բնության, պատերազմի, արքայական իշխանության ու տիեզերական կարգի տարբեր կողմերը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել հնագետներին, ուրարտագետներին, պատմաբաններին, կրոնագետներին, արվեստաբաններին և հին աշխարհի դիցաբանությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն մշակույթների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հնագիտական սկզբնաղբյուրների միջոցով բացահայտելու Ուրարտուի կրոնական աշխարհայացքի առանցքային բաղադրիչներից մեկը և հասկանալու գերագույն աստվածությունների պաշտամունքի, խորհրդանշական համակարգի ու պատկերագրության փոխկապակցվածությունը։

Գրականություն

Հայ ժողովրդի պատմական ողբերգության, ազգային հիշողության և արդարության որոնման մասին ստեղծված այս ծավալուն պոեմը համարվում է Հովհաննես Շիրազի ամենահզոր ու նշանակալից գործերից մեկը։ Ստեղծագործության առանցքում Հայոց ցեղասպանության թեման է, սակայն այն չի սահմանափակվում միայն պատմական իրադարձությունների նկարագրությամբ։ Հեղինակը վերածում է ազգային ցավը համամարդկային դատաստանի, որտեղ անցյալի ոճրագործությունները ներկայացվում են որպես մարդկության խղճի մեծագույն փորձություն։ Պոեմում միահյուսվում են պատմությունը, փիլիսոփայությունը, հայրենասիրությունը, ողբը և մեղադրանքը՝ ստեղծելով հզոր գեղարվեստական պատկերաշար։ Շիրազը պատկերում է ոչ միայն հայ ժողովրդի կրած կորուստներն ու տառապանքները, այլև նրա հոգևոր ամրությունը, վերապրելու կամքը և արդարության հանդեպ անսասան հավատը։ Գործի կառուցվածքն ու գաղափարական շերտերը որոշակիորեն հիշեցնում են Դանթե Ալիգիերիի «Դիվական կատակերգությունը», ինչի պատճառով էլ պոեմն ստացել է «Հայոց Դանթեականը» անվանումը։ Հեղինակը խորհրդանշական ճանապարհորդության միջոցով ընթերցողին տանում է ցեղասպանության դժոխային տեսարաններով, զոհերի հիշողություններով և պատմական դատաստանի գաղափարով։ Ստեղծագործությունն առանձնանում է հուզական մեծ լիցքով, պատկերավոր լեզվով, սուր հրապարակախոսական շեշտադրումներով և ազգային արժանապատվության ուժեղ զգացումով։ Տասնամյակներ շարունակ պոեմը բախվել է գրաքննության սահմանափակումների, իսկ ամբողջական տարբերակի հրապարակումը երկար ժամանակ դժվարությունների է հանդիպել, ինչն էլ ավելի է ընդգծել նրա նշանակությունը հայ մշակութային ու պատմական հիշողության մեջ։ Այս ստեղծագործությունը ոչ միայն գրական երկ է, այլև ազգային վկայագիր, հիշողության պահպանման և պատմական արդարության պահանջի հզոր արտահայտություն, որը մինչ օրս շարունակում է ազդեցություն ունենալ ընթերցողների վրա։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է մագնիսական հատկություններով օժտված սորբենտների կիրառմամբ կեղտաջրերից տարբեր աղտոտիչների հեռացման ֆիզիկաքիմիական սկզբունքների և ջրամաքրման արդյունավետ տեխնոլոգիական մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում սորբցիոն նյութերի կառուցվածքի, մակերևութային հատկությունների և մագնիսական վարքի փոխկապակցվածությունն է, որը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն կապել ջրային միջավայրում առկա որոշ աղտոտիչներ, այլև մաքրման գործընթացից հետո սորբենտը համեմատաբար հեշտ առանձնացնել արտաքին մագնիսական դաշտի օգնությամբ։ Քննվում են ադսորբցիայի հիմնական օրինաչափությունները, սորբենտի ակտիվ մակերևույթի և աղտոտող նյութերի միջև փոխազդեցությունները, ինչպես նաև ջրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությունը մաքրման արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սորբենտների մասնիկների չափերին, ծակոտկեն կառուցվածքին, տեսակարար մակերեսին և մակերևութային ակտիվ կենտրոններին, քանի որ այդ բնութագրերը կարող են էականորեն պայմանավորել նյութերի կլանման կարողությունը։ Ուսումնասիրվում է մագնիսական բաղադրիչի դերը սորբենտի առանձնացման և վերականգնման գործընթացներում՝ ջրամաքրման դասական սորբցիոն մեթոդների տեխնոլոգիական սահմանափակումները նվազեցնելու տեսանկյունից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տարբեր բնույթի աղտոտիչների նկատմամբ սորբենտների ընտրողականությանը և կլանման հավասարակշռային ու կինետիկական բնութագրերի գնահատմանը։ Դիտարկվում է նաև ջրային միջավայրի թթվահիմնային վիճակի, աղային կազմի, ջերմաստիճանի և ուղեկցող նյութերի առկայության հնարավոր ազդեցությունը սորբցիոն գործընթացի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր մագնիսական սորբենտների արդյունավետության ցուցանիշները, կայունությունը և բազմակի օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձին նշանակություն ունի օգտագործված սորբենտների վերականգնման խնդիրը, քանի որ նյութի կրկնակի կիրառման հնարավորությունը կարող է նվազեցնել մաքրման գործընթացի նյութական ծախսերը և երկրորդային թափոնների առաջացումը։ Ուսումնասիրվում են նաև սորբցիոն և մագնիսական առանձնացման փուլերի համատեղման հնարավորությունները՝ շարունակական կամ փուլային ջրամաքրման համակարգերում կիրառելու նպատակով։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս սորբցիոն մաքրման բարձր արդյունավետությունը համադրել մաքրող նյութի արագ առանձնացման հետ։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ կարևոր նշանակություն ունի արդյունաբերական և այլ ծագման կեղտաջրերի մաքրման տեխնոլոգիաների զարգացման համար՝ նպաստելով ջրային ռեսուրսների աղտոտման նվազեցման, սորբցիոն նյութերի արդյունավետ օգտագործման և շրջակա միջավայրի պահպանության համար առավել կառավարելի տեխնոլոգիական լուծումների գիտական հիմնավորմանը։

Տեխնոլոգիա

Работа посвящена исследованию технологии дубления меховой овчины с получением материала типа велюр с использованием алюминиевых комплексных солей, стабилизированных диаминами и аминоспиртами. В центре внимания находится совершенствование химической обработки мехового сырья и поиск условий, обеспечивающих получение качественного, мягкого, эластичного и устойчивого к эксплуатации материала при сохранении природных свойств волосяного покрова. Рассматриваются особенности строения овчины и химического состава кожевой ткани, а также влияние различных стадий технологической обработки на её физико-механические и эксплуатационные характеристики. Особое значение имеет процесс дубления, в ходе которого изменяются свойства коллагеновой структуры дермы и формируется устойчивость материала к воздействию влаги, температуры, механических нагрузок и других факторов. Исследуется применение алюминиевых комплексных солей в качестве дубящих веществ и роль диаминов и аминоспиртов в стабилизации таких соединений. Изучение их взаимодействия с кожевой тканью позволяет определить условия, при которых достигается необходимая степень связывания дубящих компонентов и формируется требуемая структура материала. Работа может включать исследование влияния состава дубильных растворов, концентрации реагентов, кислотности среды, температуры, продолжительности обработки и других технологических параметров на свойства готового материала. Особое внимание уделяется показателям, характеризующим качество меховой овчины: мягкости и пластичности кожевой ткани, прочности, эластичности, устойчивости к деформации, влагостойкости и способности сохранять форму при эксплуатации. Одновременно оценивается состояние волосяного покрова, его внешний вид, прочность связи волоса с кожевой тканью и устойчивость к воздействию технологических реагентов. Полученные данные позволяют определить наиболее рациональные условия проведения дубления и оптимизировать технологическую схему производства велюровой овчины. Важной задачей является достижение необходимого качества материала при максимально эффективном использовании химических реагентов и снижении нежелательных воздействий на сырьё и окружающую среду. Применение стабилизированных алюминиевых комплексов может рассматриваться как способ управления процессом дубления и получения материала с заданным комплексом свойств. Исследование также имеет значение для повышения воспроизводимости технологического процесса, поскольку стабильность дубильной системы непосредственно влияет на равномерность обработки и качество готовой продукции. Практические результаты могут использоваться при совершенствовании производственных технологий меховой промышленности, разработке новых составов дубильных средств и выборе оптимальных режимов обработки овчины. Работа представляет интерес для специалистов в области химической технологии, кожевенно-мехового производства, коллоидной и органической химии, материаловедения, а также для технологов, исследователей и студентов соответствующих технических специальностей.