Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

Математика

Сборник задач по уравнениям математической физики աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի կիրառական բաժնի ուսումնական խնդիրների ժողովածու է, որը նախատեսված է մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումների և մաթեմատիկական ֆիզիկայի հիմնական մեթոդների խորացված յուրացման համար, այն ընդգրկում է ջերմահաղորդականության, ալիքների տարածման, էլեկտրամագնիսական դաշտերի և պոտենցիալային խնդիրների մոդելավորման վարժություններ, ինչպես նաև սահմանային և սկզբնական խնդիրների լուծման տարբեր մոտեցումներ, գիրքը համակարգված կերպով ներկայացնում է լուծման անալիտիկ և թվային մեթոդներ՝ Ֆուրիեի շարքեր, Գրինի ֆունկցիաներ և փոփոխականների տարանջատման տեխնիկա, միաժամանակ ընդգրկելով բարդության աճող մակարդակ ունեցող խնդիրներ, որոնք օգնում են ուսանողներին զարգացնել մաթեմատիկական ֆիզիկայի տեսական ըմբռնումը և կիրառական հաշվարկային հմտությունները, հատկապես ինժեներական և գիտական հետազոտությունների ոլորտներում։

Медицина

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ուղղորդված դեղաբանական ազդեցությամբ պոլիմերային թաղանթների կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը նեյրոուռուցքաբանության ոլորտում՝ հատկապես կենտրոնանալով դեղանյութերի տեղային և վերահսկվող մատակարարման խնդիրների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել այնպիսի պոլիմերային նյութերի ստեղծման և կիրառման հնարավորությունները, որոնք կարող են ծառայել որպես դեղանյութի կրիչ և ապահովել ակտիվ նյութի նպատակային ներմուծում ու աստիճանական արտազատում ուռուցքային հյուսվածքի շրջանում։ Նման մոտեցումը կարևոր է հատկապես կենտրոնական նյարդային համակարգի ուռուցքների բուժման ժամանակ, քանի որ դեղանյութի արդյունավետ կոնցենտրացիան անմիջապես ախտահարված հատվածում ապահովելը կարող է տեխնիկական և կենսաբանական դժվարություններ առաջացնել։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պոլիմերային թաղանթների կազմը, կառուցվածքը, ֆիզիկաքիմիական հատկությունները և կենսահամատեղելիությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարելի է պոլիմերային հիմքում ներառել դեղաբանական ակտիվ նյութը և վերահսկել դրա արտազատման արագությունն ու տևողությունը։ Թաղանթի կառուցվածքը, պոլիմերի տեսակը, ակտիվ նյութի կոնցենտրացիան և շրջակա միջավայրի պայմանները կարող են էապես ազդել դեղանյութի ազատման կինետիկայի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դեղանյութի տեղային մատակարարման առավելությունների գնահատումը համակարգային բուժման համեմատությամբ։ Տեղային կիրառման դեպքում տեսականորեն հնարավոր է ակտիվ նյութի ավելի բարձր կոնցենտրացիա ստեղծել անհրաժեշտ հատվածում՝ միաժամանակ սահմանափակելով դրա տարածումը ամբողջ օրգանիզմում և, համապատասխանաբար, նվազեցնելով համակարգային ազդեցությունների հավանականությունը։ Այս մոտեցումը կարող է հատկապես կարևոր լինել վիրահատական միջամտությունից հետո, երբ անհրաժեշտ է ազդել մնացորդային ուռուցքային բջիջների վրա։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել պոլիմերային թաղանթների դեգրադացիայի և դեղանյութի արտազատման մեխանիզմները, ինչպես նաև դրանց կապը թաղանթի կառուցվածքային հատկությունների հետ։ Կարող են կիրառվել ֆիզիկաքիմիական, դեղագործական, հյուսվածաբանական և փորձարարական կենսաբանական մեթոդներ՝ գնահատելու համար նյութի կայունությունը, դեղանյութի ազատման դինամիկան և կենսաբանական ազդեցությունը։ Առանձին նշանակություն ունի պոլիմերային համակարգի կենսահամատեղելիության ուսումնասիրությունը, քանի որ նյարդային հյուսվածքի հարևանությամբ կիրառվող նյութը պետք է հնարավորինս քիչ անցանկալի տեղային ռեակցիաներ առաջացնի։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պոլիմերային թաղանթների մեխանիկական հատկություններին, դրանց ձևի և չափերի կայունությանը, ստերիլիզացման հնարավորություններին և բժշկական կիրառման համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիական պահանջներին։ Նման համակարգերի զարգացման դեպքում կարևոր է գտնել հավասարակշռություն դեղանյութի բավարար և երկարատև արտազատման, նյութի կենսահամատեղելիության և կիրառման տեխնիկական հարմարավետության միջև։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է դեղանյութի հասցեական մատակարարման նոր մոտեցման ուսումնասիրման մեջ, որտեղ պոլիմերային նյութը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես օժանդակ բժշկական նյութ, այլև որպես ակտիվ նյութի վերահսկվող ազատման համակարգ։ Նման տեխնոլոգիաները կարող են հեռանկարային լինել նեյրոուռուցքաբանական բուժման կատարելագործման, հետվիրահատական տեղային թերապիայի և դեղանյութերի երկարատև մատակարարման համակարգերի զարգացման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել նեյրոուռուցքաբաններին, դեղագետներին, կենսանյութերի մասնագետներին, դեղերի առաքման համակարգերի հետազոտողներին և բժշկական նյութագիտության ոլորտի մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է պոլիմերային նյութագիտությունը, դեղաբանական տեխնոլոգիան և նեյրոուռուցքաբանությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ուղղորդված դեղաբանական ազդեցությամբ պոլիմերային թաղանթների հնարավորությունները և դրանց կիրառմամբ ուռուցքային հյուսվածքի շրջանում դեղանյութի տեղային, վերահսկվող ու երկարատև մատակարարման առավել արդյունավետ եղանակների մշակման հեռանկարները։

География

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքի սեյսմիկ ակտիվության օրինաչափությունների, երկրաշարժերի տարածաժամանակային բաշխման և սեյսմիկ վտանգի գնահատման հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տարածաշրջանի երկրաբանական և տեկտոնական կառուցվածքի, ակտիվ խզվածքների, երկրակեղևում ընթացող երկրադինամիկական գործընթացների և դրանց հետ կապված երկրաշարժային ակտիվության փոխհարաբերությունների վրա։ Քննության են առնվում պատմական և գործիքային դիտարկումների միջոցով գրանցված երկրաշարժերի տվյալները, դրանց ուժգնությունը, խորությունը, կրկնելիությունը և տարածքային բաշխման առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել առավել ակտիվ սեյսմածին գոտիները և գնահատել ապագայում ուժեղ ցնցումների առաջացման հնարավորությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սեյսմիկ ռեժիմի քանակական բնութագրիչներին, երկրաշարժերի հաճախականության ու մագնիտուդի հարաբերակցությանը, օջախների տարածական տեղաբաշխմանը և ժամանակի ընթացքում սեյսմիկ ակտիվության փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում է Հայաստանի դիրքը տարածաշրջանային տեկտոնական համակարգում և հարակից տարածքներում ընթացող երկրադինամիկական գործընթացների ազդեցությունը երկրի սեյսմիկ իրավիճակի վրա։ Կարևորվում է սեյսմիկ վտանգի գնահատման հավանականային և այլ գիտական մոտեցումների կիրառումը, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբեր տարածքների համար գնահատել սպասվող գետնի ցնցումների մակարդակը և դրանց կրկնության հավանականությունը որոշակի ժամանակահատվածներում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեղային երկրաբանական պայմանների նշանակությանը, քանի որ ապարների կազմը, հողի կառուցվածքը, ռելիեֆը և ստորերկրյա պայմանները կարող են փոփոխել սեյսմիկ ալիքների տարածման բնույթն ու մակերևութային ցնցումների ազդեցությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սեյսմիկ գոտիավորումը և վտանգի տարածքային քարտեզագրումը, որոնք անհրաժեշտ հիմք են բնակավայրերի զարգացման, քաղաքաշինական պլանավորման, շենքերի ու ենթակառուցվածքների նախագծման և սեյսմակայունության պահանջների սահմանման համար։ Պատմական ուժեղ երկրաշարժերի տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր սեյսմածին կառույցների ակտիվությունը և կատարելագործել վտանգի գնահատման կիրառվող մոդելները։ Առանձին նշանակություն է տրվում սեյսմոլոգիական դիտարկումների ցանցի, երկրաշարժերի շարունակական գրանցման և ստացված տվյալների համակարգված մշակման անհրաժեշտությանը։ Սեյսմիկ վտանգը դիտարկվում է նաև բնակչության անվտանգության և տարածքային զարգացման տեսանկյունից՝ ընդգծելով գիտական գնահատումների կիրառական նշանակությունը շինարարության, արտակարգ իրավիճակների պլանավորման և ռիսկերի նվազեցման ոլորտներում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Հայաստանի սեյսմիկ պայմանների մասին, բացահայտել բարձր վտանգավորություն ունեցող տարածքների առանձնահատկությունները և հիմնավորել սեյսմիկ ռիսկի նվազեցմանն ուղղված գիտական ու գործնական միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սեյսմոլոգիայի, երկրաֆիզիկայի, երկրաբանության, սեյսմակայուն շինարարության և բնական աղետների ռիսկերի կառավարման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի նշանավոր հայ աշուղ և բանաստեղծ Սայաթ-Նովայի ստեղծագործական ժառանգությանը, նրա գրական ու երաժշտական արվեստի առանձնահատկություններին և Հարավային Կովկասի մշակութային միջավայրում ունեցած նշանակությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բանաստեղծի քնարերգության թեմատիկ, լեզվական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության վրա։ Նրա ստեղծագործություններում առանցքային տեղ են զբաղեցնում սերը, մարդկային զգացմունքները, գեղեցկության ընկալումը, հոգևոր ապրումները, բարոյական արժեքները և անհատի ներաշխարհը։ Քննության են առնվում բանաստեղծական պատկերների կառուցման եղանակները, փոխաբերությունների ու խորհրդանշական արտահայտությունների կիրառումը, ստեղծագործությունների երաժշտականությունը և աշուղական բանաստեղծությանը բնորոշ արտահայտչամիջոցները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բազմալեզու ստեղծագործական ժառանգությանը, քանի որ բանաստեղծը ստեղծագործել է հայերեն, վրացերեն և ադրբեջաներեն՝ արտացոլելով իր ժամանակաշրջանի բազմամշակութային միջավայրն ու տարբեր ժողովուրդների գրական և երաժշտական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Դիտարկվում է նաև Թիֆլիսի մշակութային կյանքի ազդեցությունը նրա աշխարհայացքի և արվեստի ձևավորման վրա։ Կարևորվում է բանաստեղծական խոսքի և երաժշտության միասնությունը, քանի որ աշուղական ավանդույթում ստեղծագործությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գրական տեքստ, այլև որպես երաժշտական կատարման մաս։ Ուսումնասիրվում են հեղինակի լեզվի ժողովրդական հիմքերը, պատկերավոր արտահայտությունները, հուզական ինտենսիվությունը և անհատական ոճը, որոնց շնորհիվ նրա ստեղծագործությունները առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հայ քնարերգության պատմության մեջ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նրա կենսագրության հիմնական հանգամանքներին, արքունական միջավայրի հետ ունեցած կապերին, ստեղծագործական կյանքի տարբեր փուլերին և դրանց վերաբերյալ պահպանված պատմական ու գրական տեղեկություններին։ Հատուկ նշանակություն ունի հետագա սերունդների կողմից նրա ժառանգության ընկալման և գնահատման ուսումնասիրությունը։ Նրա կերպարը և ստեղծագործությունները շարունակել են ազդեցություն ունենալ հայ գրականության, երաժշտության, թատրոնի, կերպարվեստի և մշակութային հիշողության վրա՝ դառնալով բազմաթիվ գիտական ու գեղարվեստական մեկնաբանությունների առարկա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բանաստեղծի ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն հայ գրականության պատմության, այլև աշուղական արվեստի, երաժշտագիտության, լեզվաբանության և հայ-վրացական ու տարածաշրջանային մշակութային կապերի համատեքստում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, աշուղական պոեզիայի, երաժշտության պատմության և Հարավային Կովկասի մշակութային փոխառնչությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Биология

Բժշկակենսաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պարբերական հիվանդության՝ ընտանեկան միջերկրածովյան տենդի ժամանակ իմունային պատասխանի մոլեկուլային մեխանիզմների և բորբոքային գործընթացների կարգավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հիվանդության ժառանգական նախադրյալները, բնածին իմունային համակարգի գործունեությունը և բորբոքային ռեակցիաների առաջացման ու զարգացման հիմնական կենսաքիմիական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում MEFV գենի, պիրին սպիտակուցի, բորբոքային համալիրների և իմունային ազդանշանային ուղիների դերին հիվանդության ախտածագման գործընթացում։ Վերլուծվում են ցիտոկինների, բորբոքային միջնորդանյութերի, իմունային բջիջների և մոլեկուլային կարգավորիչ գործոնների փոխազդեցությունները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր կապը հիվանդության կլինիկական դրսևորումների հետ։ Քննարկվում են նաև պարբերական հիվանդության սրացումների և ախտադադարի փուլերում իմունաբանական ցուցանիշների փոփոխությունները, բորբոքային ակտիվության գնահատման մոտեցումները և մոլեկուլային կենսանիշների ախտորոշիչ նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են իմունային պատասխանի խանգարումների ազդեցությունը հիվանդության ընթացքի, բարդությունների առաջացման և օրգանիզմի պաշտպանական համակարգերի գործունեության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում մոլեկուլային հետազոտությունների նշանակությանը հիվանդության ախտածագման առավել խորքային ընկալման, ախտորոշման կատարելագործման և բուժական նոր մոտեցումների գիտական հիմնավորման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել իմունաբանության, մոլեկուլային կենսաբանության, բժշկական գենետիկայի, ռևմատոլոգիայի և պարբերական հիվանդության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Медицина

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է պրեէկլամպսիայի զարգացման հավանականությունը կանխատեսելու համար կիրառվող կլինիկական և կենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է հղիության ընթացքում առաջացող այս բարդության վաղ հայտնաբերման և բարձր ռիսկի խմբում գտնվող կանանց ժամանակին առանձնացնելու խնդիրը։ Աշխատությունը կարող է ներառել հղիների կլինիկական վիճակի, անամնեզի, զարկերակային ճնշման և այլ ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների համադրություն լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքների հետ՝ հնարավոր կանխատեսիչ գործոնները բացահայտելու նպատակով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արյան և կենսաբանական այլ նմուշների կենսաքիմիական ցուցանիշներին, որոնց փոփոխությունները կարող են կապված լինել պրեէկլամպսիայի զարգացման պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմների հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել երիկամների և լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակը, սպիտակուցային և լիպիդային փոխանակության առանձնահատկությունները, ֆերմենտային ակտիվությունը և այլ լաբորատոր պարամետրեր։ Աշխատությունը կարևորում է տարբեր ցուցանիշների ոչ թե մեկուսացված, այլ համալիր գնահատումը, քանի որ հիվանդության զարգացման ռիսկը կարող է պայմանավորված լինել մի շարք կլինիկական և կենսաքիմիական գործոնների համակցությամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև կանխատեսման չափանիշների զգայունության և առանձնահատկության գնահատումը՝ պարզելու համար, թե որքան արդյունավետ են դրանք բարձր ռիսկ ունեցող հղիների վաղ հայտնաբերման գործում։ Նման մոտեցումը կարող է նպաստել հղիության ընթացքում բժշկական հսկողության անհատականացմանը և անհրաժեշտ կանխարգելիչ կամ բուժական միջոցառումների ժամանակին կազմակերպմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև մայրական և պտղային բարդությունների կանխարգելման հնարավորություններին՝ ընդգծելով հղիության ընթացքում պարբերական կլինիկական և լաբորատոր մոնիթորինգի նշանակությունը։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտակար լինել պրեէկլամպսիայի ռիսկի գնահատման ալգորիթմների կատարելագործման, կլինիկական որոշումների հիմնավորման և պերինատալ խնամքի որակի բարձրացման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մանկաբարձ-գինեկոլոգներին, պերինատոլոգներին, կլինիկական կենսաքիմիկոսներին, լաբորատոր ախտորոշման մասնագետներին, բժշկական հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է պրեէկլամպսիայի կանխատեսման կլինիկակենսաքիմիական մոտեցումների ուսումնասիրություն՝ շեշտադրելով վաղ հայտնաբերման, ռիսկի գնահատման և հղիների անհատականացված բժշկական հսկողության կարևորությունը։