Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLinguistics
Яфетические элементы в языках Армении : [вып. 1-11]
Լեզվաբանական և պատմահամեմատական բնույթի այս բազմապրակ հրատարակությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում տարածված լեզուների կառուցվածքում և բառապաշարում այսպես կոչված յաֆեթական տարրերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են լեզուների պատմական փոխառնչությունները, բառային ընդհանրությունները, հնչյունական համապատասխանությունները և քերականական առանձնահատկությունները՝ յաֆեթական լեզվաբանական տեսության շրջանակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի և տարածաշրջանի այլ լեզուների փոխազդեցություններին, հնագույն լեզվական շերտերի բացահայտման փորձերին, տեղանունների, անձնանունների և առանձին բառախմբերի ստուգաբանական մեկնաբանություններին։ Քննության են առնվում լեզվական նյութի համեմատական ուսումնասիրության սկզբունքները, պատմական լեզվաբանության խնդիրները և Կովկասի ու Հայկական լեռնաշխարհի լեզվական բազմազանության վերաբերյալ տեսական պատկերացումները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու XX դարի առաջին կեսի լեզվաբանական հետազոտություններում տարածում գտած յաֆեթական տեսության մեթոդաբանական մոտեցումներին և գիտական եզրաբանությանը։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ յաֆեթական տեսության հիմնական դրույթները ժամանակակից լեզվաբանության մեջ գիտական ընդունելություն չունեն և այսօր առավելապես ուսումնասիրվում են լեզվաբանական մտքի պատմության համատեքստում։ Առանձին թողարկումները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նաև Հայաստանի լեզվական պատմության, հնագույն մշակութային շփումների և տարածաշրջանային լեզվաբանական հետազոտությունների զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանության պատմության, հայագիտության, կովկասագիտության և պատմական լեզվաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-08![Яфетические элементы в языках Армении : [вып. 1-11]](/files/cover/4818?v=1791443958_6a91fc.png)
Economics
Բուսաբուծական մթերքների իրացման հիմնախնդիրների լուծման ուղիները ՀՀ-ում (Տավուշի մարզի օրինակով)
Աշխատությունը նվիրված է բուսաբուծական արտադրանքի իրացման գործընթացում առաջացող տնտեսական, կազմակերպական և շուկայական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Տավուշի մարզի առանձնահատկությունների օրինակով։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսական արտադրողի և վերջնական սպառողի միջև ձևավորվող արժեշղթան է՝ արտադրանքի հավաքումից, տեսակավորումից և պահպանությունից մինչև տեղափոխում, վերամշակում և վաճառք։ Քննվում են այն գործոնները, որոնք կարող են սահմանափակել արտադրողների շուկա մուտք գործելու հնարավորությունները՝ իրացման կայուն ուղիների բացակայությունը, պահանջարկի և գների վերաբերյալ տեղեկատվության անբավարարությունը, արտադրության փոքր ծավալները, պահեստավորման և սառնարանային տնտեսությունների հասանելիությունը, տրանսպորտային ծախսերը և արտադրանքի սեզոնայնությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բուսաբուծական մթերքների առանձնահատկություններին, քանի որ դրանց մի մասը սահմանափակ պահպանման ժամկետ ունի, և իրացման գործընթացի ոչ արդյունավետ կազմակերպումը կարող է հանգեցնել տնտեսական կորուստների։ Ուսումնասիրվում է միջնորդների դերը շուկայում, արտադրողի վաճառքի գնի և վերջնական սպառողական գնի ձևավորման ընդհանուր մեխանիզմները, ինչպես նաև արտադրողների բանակցային դիրքի ամրապնդման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գյուղացիական տնտեսությունների և այլ արտադրողների համագործակցության զարգացումը։ Արտադրանքի համատեղ հավաքումը, տեսակավորումը, փաթեթավորումը, պահպանումը և շուկա հանելը կարող են դիտարկվել որպես փոքր արտադրողների շուկայական հնարավորությունների ընդլայնման կազմակերպական միջոցներ։ Կարևորվում են նաև վերամշակող կազմակերպությունների, առևտրային ցանցերի և գյուղատնտեսական արտադրողների միջև երկարաժամկետ պայմանագրային հարաբերությունները, որոնք կարող են նպաստել իրացման գործընթացի կանխատեսելիության բարձրացմանը։ Տավուշի մարզի օրինակով ուշադրություն է դարձվում տարածքային պայմաններին, բնակավայրերի տեղաբաշխմանը, ճանապարհային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքներին, տեղական արտադրության կառուցվածքին և շուկաների հասանելիությանը։ Քննվում են նաև արտադրանքի որակի, ստանդարտացման, փաթեթավորման, մակնշման և սպառողական պահանջներին համապատասխանեցման հարցերը՝ որպես մրցունակության կարևոր բաղադրիչներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում շուկայական տեղեկատվության և թվային գործիքների կիրառմանը, որոնց միջոցով արտադրողները կարող են ավելի արագ տեղեկություններ ստանալ պահանջարկի, վաճառքի հնարավորությունների և գնային պայմանների վերաբերյալ։ Իրացման խնդիրների լուծման հնարավոր ուղղությունները դիտարկվում են նաև տեղական վերամշակման զարգացման, արտադրանքի ավելացված արժեքի բարձրացման, արդյունավետ լոգիստիկ համակարգերի ձևավորման և արտադրող–վերամշակող–վաճառող կապերի ամրապնդման համատեքստում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի գյուղատնտեսական տնտեսագիտության և տարածաշրջանային զարգացման ուսումնասիրության համար՝ բուսաբուծական արտադրանքի իրացումը ներկայացնելով որպես ամբողջական տնտեսական գործընթաց, որի արդյունավետ կազմակերպումը կարող է նպաստել արտադրողների եկամուտների կայունությանը, արտադրական ներուժի առավել լիարժեք օգտագործմանը և գյուղական տնտեսության զարգացմանը։
Updated: 2026-09-18
Law
Մարդուն օրգաններ և (կամ) հյուսվածքներ փոխպատվաստելու քրեաիրավական հիմնախնդիրները
Աշխատությունը նվիրված է մարդուն օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստման ոլորտում առաջացող քրեաիրավական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բժշկական միջամտության այս առանձնահատուկ ոլորտի և քրեական իրավունքի փոխկապակցվածությունն է՝ հաշվի առնելով մարդու կյանքի, առողջության, մարմնական անձեռնմխելիության և արժանապատվության պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրվում են օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստման հետ կապված իրավահարաբերությունների առանձնահատկությունները, դրանց իրավաչափության պայմանները, ինչպես նաև այն իրավիճակները, երբ բժշկական կամ այլ գործողությունները կարող են հանգեցնել քրեական պատասխանատվության։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դոնորի և ռեցիպիենտի կամքի ազատ արտահայտմանը, տեղեկացված համաձայնությանը, բժշկական միջամտության իրավական սահմաններին և մարդու իրավունքների պաշտպանության երաշխիքներին։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև օրգանների ապօրինի շրջանառության, հարկադրանքի, խաբեության, շահագործման և փոխպատվաստման ոլորտում հնարավոր այլ իրավախախտումների քրեաիրավական բնութագրերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հանցակազմերի սահմանազատմանը, դրանց օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի վերլուծությանը, պատասխանատվության հիմքերի և հնարավոր սուբյեկտների որոշմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև բժշկական մասնագետների իրավական պատասխանատվության հարցերին, երբ մասնագիտական գործունեության ընթացքում խախտվում են սահմանված պահանջները և դրա հետևանքով առաջանում են ծանր հետևանքներ։ Քննարկվում են քրեական իրավունքի և բժշկական իրավունքի փոխազդեցության խնդիրները, ինչպես նաև միջազգային իրավական մոտեցումների և այլ երկրների օրենսդրական փորձի նշանակությունը ազգային իրավակարգավորման կատարելագործման համար։ Աշխատության կարևոր նպատակներից է բացահայտել գործող իրավական կարգավորման հնարավոր բացերն ու հակասությունները և առաջարկել դրանց հաղթահարման ուղղություններ՝ միաժամանակ ապահովելով փոխպատվաստման բժշկական գործընթացների օրինականությունը և մարդու հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի ժամանակակից բժշկության զարգացման պայմաններում, երբ օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստումը կարող է կենսական նշանակություն ունենալ հիվանդների համար, սակայն միաժամանակ առաջացնում է բարդ իրավական և էթիկական հարցեր։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քրեական իրավունքի և բժշկական իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, դատավորներին, փաստաբաններին, բժիշկներին, իրավագիտության ուսանողներին և հետազոտողներին։
Updated: 2026-09-20
Political Science
Why new fighting in troubled Azerbaijan region may herald a new war with Armenia
Աշխատությունը վերլուծում է Հարավային Կովկասում ռազմական լարվածության սրացման պատճառները և այն գործոնները, որոնք կարող են հանգեցնել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև նոր լայնածավալ հակամարտության։ Ներկայացվում են տարածաշրջանի պատմական նախադրյալները, տարածքային վեճերի ձևավորումը, ռազմական բախումների զարգացումը և դրանց ազդեցությունը տարածաշրջանային անվտանգության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական որոշումների, դիվանագիտական գործընթացների, միջազգային կազմակերպությունների և արտաքին դերակատարների մասնակցությանը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը հակամարտության ընթացքի և խաղաղության հեռանկարների վրա։ Աշխատությունը նաև քննարկում է ռազմական գործողությունների հումանիտար հետևանքները, բնակչության տեղահանությունը, տնտեսական և ենթակառուցվածքային վնասները, ինչպես նաև անվտանգության նոր մարտահրավերները, որոնք առաջանում են անկայունության խորացման պայմաններում։ Վերլուծության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությանը, խաղաղության բանակցությունների դժվարություններին և հնարավոր զարգացումների տարբեր սցենարներին՝ ներկայացնելով հակամարտության քաղաքական և ռազմավարական համատեքստը լայն միջազգային տեսանկյունից։ Գիրքը նախատեսված է միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, պատմության, անվտանգության ուսումնասիրությունների և տարածաշրջանային քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ուսանողների, հետազոտողների և ընթերցողների համար։
Updated: 2026-09-04
Biology
Супрабульбарные и нейрохимические механизмы регуляции активности дыхательных нейронов продолговатого мозга
Այս թեման վերաբերում է երկարավուն ուղեղի շնչառական նեյրոնների ակտիվության կարգավորման սուպրաբուլբար և նեյրոքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրմանը։ Շնչառության կենտրոնական կարգավորումը իրականացվում է երկարավուն ուղեղում տեղակայված նեյրոնային ցանցերի միջոցով, որոնք պատասխանատու են ներշնչման և արտաշնչման ռիթմի ձևավորման ու պահպանման համար։ Սուպրաբուլբար մեխանիզմները ներառում են երկարավուն ուղեղից վեր գտնվող կենտրոնների՝ մեծ կիսագնդերի կեղևի, միջանկյալ ուղեղի, հիպոթալամուսի, միջին ուղեղի և այլ կառուցվածքների ազդեցությունը շնչառական նեյրոնների գործունեության վրա։ Այս ազդեցությունները հնարավորություն են տալիս շնչառությունը հարմարեցնել օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական պահանջներին, հուզական վիճակին, վարքային ռեակցիաներին և արտաքին միջավայրի փոփոխություններին։ Նեյրոքիմիական կարգավորումը կապված է տարբեր նեյրոմիջնորդների, նեյրոպեպտիդների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի ազդեցության հետ, որոնք փոփոխում են շնչառական նեյրոնների գրգռելիությունը և նրանց միջև սինապտիկ հաղորդակցությունը։ Այդ նյութերի թվում կարևոր դեր ունեն գլուտամատը, ԳԱԿԹ-ն (գամմա-ամինոկարագաթթու), սերոտոնինը, դոպամինը, նորադրենալինը և մի շարք պեպտիդային կարգավորիչներ։ Նրանց փոխազդեցությունը ապահովում է շնչառական ռիթմի կայունությունը, ինչպես նաև օրգանիզմի արձագանքը թթվածնի և ածխաթթու գազի մակարդակների փոփոխություններին։ Այս հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն շնչառության նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի բացահայտման, ինչպես նաև շնչառական խանգարումների, նյարդաբանական հիվանդությունների և կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտաբանությունների մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնման համար։
Updated: 2026-09-01
Law
Երիտասարդների հանցավորության կրիմինոլոգիական բնութագիրը Հայաստանի Հանրապետությունում
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում երիտասարդների հանցավորության կրիմինոլոգիական բնութագրի, դրա առաջացման պատճառների, զարգացման միտումների և կանխարգելման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է երիտասարդների շրջանում հանցավոր վարքագծի տարածվածության առանձնահատկությունները, սոցիալական, տնտեսական, հոգեբանական և ընտանեկան գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև կրթական, մշակութային և իրավական միջավայրի դերը իրավախախտումների ձևավորման գործընթացում։ Քննարկվում են երիտասարդ հանցագործների սոցիալ-ժողովրդագրական բնութագրերը, առավել տարածված հանցատեսակները, կրկնահանցավորության ռիսկերը և դրանց վրա ազդող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցավորության կանխարգելման պետական և հասարակական մեխանիզմներին, իրավական դաստիարակության, սոցիալական ինտեգրման, վերասոցիալականացման և երիտասարդների հետ իրականացվող կանխարգելիչ ծրագրերի արդյունավետությանը։ Հետազոտությունը համադրում է կրիմինոլոգիական տեսությունները, վիճակագրական տվյալների վերլուծությունը և գործնական դիտարկումները՝ ներկայացնելով առաջարկություններ երիտասարդների շրջանում հանցավորության նվազեցման և քրեական քաղաքականության կատարելագործման ուղղությամբ։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, կրիմինոլոգների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, սոցիոլոգների, սոցիալական աշխատողների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և երիտասարդական քաղաքականության ու հանցավորության կանխարգելման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-09-16