Նորածին հորթերի դիսպեպսիայի ախտածնության որոշ հարցերը և բուժումը

Պատմություն

Հրատարակությունը նվիրված է ՌՍԴԲԿ երկրորդ համագումարի 80-ամյակին և այդ պատմական տարեթվի առիթով գրադարանների կողմից իրականացվելիք տեղեկատվական, կրթական և մշակութային աշխատանքների կազմակերպմանը։ Այն նախատեսված է գրադարանավարների համար՝ որպես մեթոդական հանձնարարականների ժողովածու, որի նպատակն է օգնել պատմական թեմայով գրականության ցուցահանդեսների, ընթերցողների համար թեմատիկ միջոցառումների, գրական-մատենագիտական ակնարկների, զրույցների, քննարկումների և այլ միջոցառումների կազմակերպմանը։ Նյութում կարող են ներկայացվել ՌՍԴԲԿ երկրորդ համագումարի նախապատմությունը, անցկացման ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական իրավիճակը, համագումարի նշանակությունը ռուսական հեղափոխական շարժման պատմության մեջ, ինչպես նաև դրա հետագա պատմական գնահատականները խորհրդային պատմագրության շրջանակում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանի՝ որպես տեղեկատվության տարածման և ընթերցողների գաղափարական ու պատմական իրազեկման կենտրոնի դերին։ Մեթոդական հանձնարարականները կարող են ներառել համապատասխան գրականության ընտրության և դասակարգման, գրքի ցուցահանդեսների ձևավորման, թեմատիկ քարտարանների ու մատենագիտական ցանկերի կազմման, ինչպես նաև տարբեր տարիքային խմբերի ընթերցողների հետ աշխատանքի վերաբերյալ առաջարկություններ։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել գրադարանային միջոցառումների բովանդակության և ձևաչափի ընտրությանը՝ հաշվի առնելով տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների ներկայացման առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը միաժամանակ արժեքավոր է որպես խորհրդային շրջանի գրադարանային մեթոդաբանության և մշակութային-կրթական աշխատանքի ուսումնասիրության աղբյուր, քանի որ այն արտացոլում է այդ ժամանակաշրջանում գրադարաններին վերապահված հասարակական և գաղափարական գործառույթները։ Նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն մասին, թե ինչպես էին գրադարաններն օգտագործում պատմական տարելիցները ընթերցողների հետ կազմակերպվող աշխատանքների պլանավորման և թեմատիկ գրականության հանրայնացման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, պատմաբաններին, մշակութային աշխատանքի մասնագետներին, ուսանողներին և խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային ու կրթական քաղաքականությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է գրադարաններում հեռավար էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների ձևավորման, կազմակերպման, պահպանման և օգտագործման գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ժամանակակից գրադարանային միջավայրում թվային տեղեկատվության դերը, էլեկտրոնային շտեմարանների ստեղծման և կառավարման մեխանիզմները, ինչպես նաև օգտատերերին հեռահար հասանելիության ապահովման տեխնոլոգիական և կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են էլեկտրոնային ռեսուրսների համալրման, դասակարգման, որոնման, պահպանման և փոխանակման արդյունավետ մեթոդները, ներկայացվում են գրադարանային տեղեկատվական համակարգերի զարգացման հիմնական ուղղությունները և թվային ծառայությունների ընդլայնման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական հոսքերի կառավարմանը, մետատվյալների կիրառմանը, թվայնացման գործընթացներին և գրադարանների միջև համագործակցության նոր ձևերին, որոնք նպաստում են գիտական և կրթական տեղեկատվության առավել մատչելի դարձմանը։ Հետազոտությունը ներկայացնում է տեսական և գործնական մոտեցումներ՝ ուղղված գրադարանային գործունեության արդիականացմանը և էլեկտրոնային տեղեկատվական միջավայրի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է գրադարանագետների, տեղեկատվական մասնագետների, թվային գրադարանների մշակմամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ժամանակակից գրադարանների տեխնոլոգիական զարգացման և տեղեկատվական ծառայությունների կատարելագործման խնդիրներով։

Քաղաքագիտություն

Հրապարակումը նվիրված է 2023 թվականի սեպտեմբերյան ռազմական գործողություններից հետո Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված քաղաքական և հումանիտար իրավիճակին ու դրա վերաբերյալ Եվրոպական խորհրդարանի արձագանքին։ Ներկայացվում է Եվրոպական խորհրդարանի ընդունած բանաձևի դիրքորոշումը, որով Ադրբեջանի գործողությունները խիստ քննադատության են ենթարկվել, իսկ հայ բնակչության զանգվածային հեռացումը բնութագրվել է որպես «էթնիկ զտում»։ Քննության են առնվում տարածաշրջանի հայ բնակչության տեղահանման, անվտանգության և մարդու իրավունքների պաշտպանության հետ կապված խնդիրները, ինչպես նաև միջազգային կառույցների արձագանքը ստեղծված իրավիճակին։ Ուշադրություն է դարձվում Ադրբեջանի նկատմամբ նպատակային պատժամիջոցներ կիրառելու և Եվրոպական միության հետ նրա հարաբերությունները վերանայելու վերաբերյալ խորհրդարանական կոչերին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Եվրոպական միության և Ադրբեջանի տնտեսական ու էներգետիկ հարաբերություններին, որոնք քննարկվում էին քաղաքական զարգացումների և տարածաշրջանային անվտանգության համատեքստում։ Նյութը ներկայացնում է նաև Հայաստանին տրամադրվող մարդասիրական աջակցության և հակամարտության հետևանքների հաղթահարմանն ուղղված եվրոպական նախաձեռնությունների վերաբերյալ տեղեկություններ։ Հրապարակումը կարող է օգտակար լինել Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումները, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները, մարդու իրավունքների խնդիրները և Եվրոպական միության տարածաշրջանային քաղաքականությունն ուսումնասիրող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Գյուղատնտեսություն

Բնական ցեոլիտները հանդիսանում են հրաբխային ծագման ալյումինոսիլիկատային հանքանյութեր, որոնք ունեն յուրահատուկ բյուրեղային կառուցվածք՝ կազմված մանր խոռոչներից և ալիքներից։ Այդ կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ցեոլիտներին կլանել և փոխանակել տարբեր իոններ, ինչպես նաև պահել ջուր և սննդանյութեր։ Հենց այս հատկություններն են հիմք հանդիսանում դրանց լայն կիրառման համար գյուղատնտեսությունում։ Նյութում հեղինակները մանրամասն ներկայացնում են ցեոլիտների կիրառությունը հողի բարելավման մեջ։ Ցեոլիտները կարող են բարելավել հողի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները՝ բարձրացնելով ջրապահունակությունը, օդափոխությունը և սննդանյութերի հասանելիությունը բույսերի համար։ Դրանք հատկապես արդյունավետ են աղքատ, ավազային կամ դեգրադացված հողերում, որտեղ նպաստում են բերրիության բարձրացմանը։ Ցեոլիտները նաև գործում են որպես բնական կարգավորիչներ՝ կանխելով սննդանյութերի արագ լվացումը հողից և ապահովելով դրանց աստիճանական մատչելիությունը բույսերին։ Մեկ այլ կարևոր ուղղություն, որը քննարկվում է աշխատության մեջ, ցեոլիտների կիրառությունն է որպես հավելումներ կենդանիների կերերում։ Դրանք նպաստում են մարսողական գործընթացների բարելավմանը, թունավոր նյութերի կլանմանը և կենդանիների արտադրողականության բարձրացմանը։ Հատկապես նշվում է, որ ցեոլիտները կարող են նվազեցնել ամոնիակի և այլ վնասակար գազերի արտազատումը կենդանիների պահվածքի վայրերում՝ բարելավելով հիգիենիկ պայմանները։ Հեղինակները նաև անդրադառնում են ցեոլիտների կիրառությանը ջրի մաքրման և ագրոէկոլոգիական խնդիրների լուծման մեջ։ Ցեոլիտները ունակ են կլանել ծանր մետաղներ և այլ աղտոտիչներ, ինչը կարևոր է ինչպես ոռոգման ջրի որակի բարելավման, այնպես էլ շրջակա միջավայրի պահպանության համար։

Սոցիոլոգիա

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հետխորհրդային Հայաստանում ձևավորված միգրացիոն գործընթացների համակողմանի ուսումնասիրությանը, դրանց առաջացման պատճառների, զարգացման հիմնական փուլերի, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական հետևանքների, ինչպես նաև պետական կարգավորման հնարավոր ուղղությունների և հեռանկարների վերլուծությանը։ Հետխորհրդային ժամանակաշրջանում Հայաստանի միգրացիոն պատկերը կտրուկ փոխվել է․ խորհրդային համակարգի փլուզումը, տնտեսական ճգնաժամը, գործազրկությունը, կենսամակարդակի անկումը, տարածաշրջանային հակամարտությունները և սոցիալական անորոշությունը նպաստել են բնակչության լայնածավալ արտագաղթին։ Պաշտոնական քաղաքականության մակարդակում միգրացիայի կառավարումը հետագայում ձևավորվել է որպես առանձին պետական ուղղություն, իսկ երկարաժամկետ արտահոսքը դիտարկվել է նաև ժողովրդագրական և զարգացման խնդիրների համատեքստում։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է միգրացիոն գործընթացների պատճառահետևանքային կապերի բացահայտումը։ Հայաստանից բնակչության արտահոսքը պայմանավորվել է ոչ միայն տնտեսական գործոններով, այլև աշխատանքի և եկամուտների ավելի բարձր հնարավորություններ որոնելու, ընտանիքի անդամների միավորման, սոցիալական և քաղաքական անորոշության, կրթական ու մասնագիտական հեռանկարների, ինչպես նաև միջազգային միգրացիոն ցանցերի ձևավորման ազդեցությամբ։ Հատկապես կարևոր է այն հանգամանքը, որ մեկնելու որոշումը հաճախ պայմանավորված է միաժամանակ մի քանի գործոններով․ տնտեսական դժվարությունները կարող են զուգակցվել ընտանիքի անդամների նախկին միգրացիայով, արտերկրում աշխատանքի հնարավորությունների առկայությամբ և տվյալ երկրի հետ ձևավորված սոցիալական կապերով։ Հետխորհրդային Հայաստանում միգրացիոն գործընթացների առանձնահատկություններից է դրանց բազմաձև բնույթը։ Արտագաղթի կողքին գոյություն են ունեցել ժամանակավոր և սեզոնային աշխատանքային միգրացիաներ, վերադարձի հոսքեր, ներքին տեղաշարժեր, փախստականների և հարկադիր տեղահանվածների շարժեր, ինչպես նաև օտարերկրյա քաղաքացիների ներհոսք։ Հայաստանի պետական միգրացիոն քաղաքականության փաստաթղթերը 1990-ականներից ի վեր առանձնացրել են փախստականների ընդունման և պաշտպանության, արտագաղթի կարգավորման, սեզոնային աշխատանքային միգրանտների իրավունքների պաշտպանության, վերադարձողների վերաինտեգրման և այլ ուղղություններ։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է միգրացիայի ժողովրդագրական ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Երկարատև բնակչության արտահոսքը կարող է ազդել բնակչության թվաքանակի, տարիքային և սեռային կառուցվածքի, ծնելիության, աշխատունակ բնակչության մասնաբաժնի և տարածքային բնակեցման վրա։ Առանձնահատուկ խնդիր է երիտասարդ և բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների արտահոսքը, որը կարող է թուլացնել երկրի մարդկային կապիտալը և սահմանափակել տնտեսական զարգացման ներուժը։ «Ուղեղների արտահոսքի» կանխարգելումն ու ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավումը վաղուց ընդգրկվել են Հայաստանի միգրացիոն քաղաքականության նպատակների շրջանակում։ Միգրացիան, սակայն, ունի ոչ միայն բացասական հետևանքներ։ Արտերկրում աշխատող քաղաքացիների դրամական փոխանցումները կարող են նշանակալի դեր ունենալ տնային տնտեսությունների եկամուտների, սպառման, կրթության, բնակարանային պայմանների և որոշ դեպքերում նաև ներդրումների համար։ Արտաքին աշխատանքային փորձը կարող է նպաստել մասնագիտական հմտությունների ձեռքբերմանը, որոնք վերադարձի դեպքում հնարավոր է օգտագործել Հայաստանի տնտեսության մեջ։ Այդ պատճառով արդյունավետ քաղաքականությունը պետք է ոչ թե միայն փորձի սահմանափակել բնակչության շարժունակությունը, այլ ստեղծի անվտանգ, օրինական և փոխշահավետ միգրացիայի պայմաններ։ Միգրացիայի կարգավորման կարևոր ուղղություն է աշխատանքային միգրացիայի կառավարումը։ Հայաստանի քաղաքացիների արտագնա աշխատանքի դեպքում անհրաժեշտ է ապահովել նրանց իրավունքների և շահերի պաշտպանությունը, օրինական աշխատանքի հնարավորությունների ընդլայնումը, օտարերկրյա աշխատաշուկաների վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիությունը և անօրինական միջնորդությունների ու շահագործման ռիսկերի նվազեցումը։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս միգրացիան դիտարկել ոչ միայն որպես սոցիալական խնդիր, այլև որպես աշխատաշուկայի և տնտեսական զարգացման կառավարման բաղադրիչ։ Պետական քաղաքականության մյուս կարևոր ուղղությունը վերադարձի և վերաինտեգրման խթանումն է։ Արտերկրից վերադարձած անձանց համար աշխատանքի, բնակության, կրթության, սոցիալական ծառայությունների և ձեռնարկատիրական գործունեության հասանելիության ապահովումը կարող է մեծացնել վերադարձի կայունությունը։ Հայաստանի միգրացիոն քաղաքականության ավելի նոր հայեցակարգային փաստաթղթերում վերադարձի և հայրենադարձության խրախուսումը կապվում է նաև ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման նպատակների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև ներգաղթի և օտարերկրյա քաղաքացիների ինտեգրման հարցը։ Հայաստանի համար միգրացիոն գործընթացների փոփոխվող բնույթը նշանակում է, որ երկիրը աստիճանաբար պետք է հաշվի առնի ոչ միայն քաղաքացիների արտագաղթի, այլև օտարերկրյա քաղաքացիների մուտքի, կացության, աշխատանքի և հասարակության մեջ ինտեգրման խնդիրները։ Միգրացիայի կառավարման արդի մոտեցումները ներառում են օտարերկրացիների հետ կապված վարչական ընթացակարգերի կատարելագործում, ծառայությունների մատուցման արդյունավետության բարձրացում, միգրացիոն տվյալների բարելավում և պետական կառույցների միջև համակարգված համագործակցություն։ Միգրացիոն գործընթացների կարգավորման համար առանցքային նշանակություն ունի նաև վիճակագրական և տեղեկատվական համակարգերի կատարելագործումը։ Միգրացիայի իրական ծավալների և կառուցվածքի գնահատումը բարդ է, քանի որ ժամանակավոր և մշտական տեղաշարժերը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլվում են պաշտոնական վիճակագրության մեջ։ Հետևաբար արդյունավետ քաղաքականության համար անհրաժեշտ է ունենալ հնարավորինս ամբողջական տվյալներ՝ ըստ տարիքային, սեռային, կրթական, մասնագիտական և տարածքային հատկանիշների։ Հայաստանի գործող միգրացիոն քաղաքականության փաստաթղթերում ևս ընդգծվում է միգրացիոն հոսքերի և գործընթացների վիճակագրության բարելավման անհրաժեշտությունը և քաղաքականության ձևավորման ավելի մեծ փաստահենությունը։ Կարևոր ուղղություն է միգրացիայի և տնտեսական զարգացման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Եթե երկրում ստեղծվում են բարձր արտադրողականությամբ աշխատատեղեր, մրցունակ աշխատավարձեր, մասնագիտական առաջխաղացման հնարավորություններ և ձեռնարկատիրական բարենպաստ միջավայր, կարող է նվազել հարկադիր կամ տնտեսական դրդապատճառներով արտագաղթի ճնշումը։ Միաժամանակ տնտեսական քաղաքականությունը կարող է օգտագործել միգրացիոն կապիտալը՝ վերադարձողների գիտելիքները, սփյուռքի մասնագիտական ցանցերը, դրամական փոխանցումները և ներդրումային ներուժը երկրի զարգացման նպատակներով ուղղորդելու համար։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ ունի նաև միգրացիայի սոցիալական կողմը։ Միգրացիան կարող է փոխել ընտանիքի կառուցվածքը, երեխաների դաստիարակության պայմանները, համայնքային հարաբերությունները և սոցիալական կապերը։ Երկարատև բաժանումը կարող է առաջացնել ընտանիքի անդամների միջև սոցիալական և հոգեբանական խնդիրներ, մինչդեռ վերադարձը միշտ չէ, որ ինքնաբերաբար նշանակում է լիարժեք վերաինտեգրում։ Հետևաբար միգրացիոն քաղաքականությունը պետք է ներառի ոչ միայն վարչական և տնտեսական, այլև սոցիալական աջակցության մեխանիզմներ։ Հետխորհրդային Հայաստանի միգրացիոն քաղաքականության զարգացման ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ոլորտը աստիճանաբար անցել է առանձին խնդիրների լուծումից դեպի ավելի համապարփակ կառավարման մոտեցում։ 2000 թվականից ի վեր ընդունվել են մի շարք հայեցակարգային և ռազմավարական փաստաթղթեր, որոնք տարբեր փուլերում սահմանել են միգրացիոն քաղաքականության առաջնահերթությունները։ Դրանցում ընդգրկվել են անկանոն միգրացիայի կանխարգելումը, սահմանների և օտարերկրացիների կացության կառավարումը, վերադարձողների վերաինտեգրումը, աշխատուժի միջազգային շարժունակությունը, ապաստանի համակարգը և միգրացիոն տվյալների բարելավումը։ Արդի փուլում կարգավորման հեռանկարներից մեկը ինստիտուցիոնալ համակարգի հետագա ամրապնդումն է։ 2026 թվականին Հայաստանի ՆԳ նախարարության ներկայացմամբ՝ միգրացիայի կառավարումը շարունակում է մնալ երկրի կարևոր օրակարգային ուղղություններից, իսկ առաջնահերթությունների շարքում նշվում են ինստիտուցիոնալ դիմակայունությունը, քաղաքացիակենտրոն ծառայությունները, թվային փոխակերպումը, բնակչության պետական ռեգիստրի կատարելագործումը և աշխատանքի ու կեցության թույլտվությունների թվայնացումը։ Նշվել է նաև նոր միգրացիոն ռազմավարության մշակման առաջնահերթությունը։ Այս ամենը վկայում է այն մասին, որ միգրացիայի կառավարման ապագա համակարգը պետք է հիմնված լինի տվյալների վրա, արագ արձագանքի միգրացիոն հոսքերի փոփոխություններին և միաժամանակ համադրի ժողովրդագրական, տնտեսական, սոցիալական և անվտանգության նպատակները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միգրացիան ներկայացնում է որպես Հայաստանի հետխորհրդային զարգացման ամենաբարդ և բազմաշերտ խնդիրներից մեկը։ Դրա կարգավորումը չի կարող սահմանափակվել արտագաղթի կանխարգելմամբ․ անհրաժեշտ է միաժամանակ զարգացնել աշխատաշուկան, բարձրացնել կյանքի որակը, պաշտպանել արտագնա աշխատողների իրավունքները, խթանել վերադարձն ու հայրենադարձությունը, աջակցել վերադարձողների վերաինտեգրմանը, կատարելագործել օտարերկրյա քաղաքացիների ընդունման և ինտեգրման համակարգերը, զարգացնել միգրացիոն վիճակագրությունը և օգտագործել սփյուռքի մարդկային ու տնտեսական ներուժը։ Այս մոտեցման դեպքում միգրացիան կարող է աստիճանաբար վերածվել ոչ միայն ժողովրդագրական մարտահրավերի, այլև մարդկային կապիտալի, միջազգային շարժունակության և տնտեսական զարգացման կառավարվող ռեսուրսի։

Lեզվաբանություն

Գրականագիտական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Գերմանիայի վերամիավորման թեմայի արտացոլմանը 1990-ական թվականների գերմանական վեպում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով գերմանացի գրող Գյունթեր Գրասի ստեղծագործական ժառանգությանը։ Քննության են առնվում 1989–1990 թվականների պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը գերմանական գրականության զարգացման, հասարակական մտածողության և ազգային ինքնության վերաիմաստավորման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Արևելյան և Արևմտյան Գերմանիաների միավորման հետևանքով առաջացած սոցիալական, մշակութային, հոգեբանական և գաղափարական հակասությունների գեղարվեստական ներկայացմանը։ Վերլուծվում են պատմական հիշողության, ազգային ինքնագիտակցության, անցյալի վերագնահատման, հասարակական փոփոխությունների և անհատի ճակատագրի թեմաները՝ ժամանակաշրջանի գերմանական արձակի համատեքստում։ Քննարկվում են Գյունթեր Գրասի ստեղծագործություններին բնորոշ պատմական իրադարձությունների քննադատական ընկալումը, քաղաքական ու հասարակական խնդիրների գեղարվեստական մեկնաբանությունը, երգիծանքի, խորհրդանշական պատկերների և պատմողական բազմաշերտ կառուցվածքների կիրառությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող է առանձնացվել գրողի «Լայն դաշտ է» վեպը՝ որպես Գերմանիայի վերամիավորման հասարակական հետևանքների և պատմական շարունակականության գեղարվեստական մեկնաբանության օրինակ։ Անդրադարձ է կատարվում 1990-ական թվականների գերմանական վեպի գաղափարական ու գեղարվեստական առանձնահատկություններին, պատմության և գրականության փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև վերամիավորման թեմայի ներկայացման տարբեր մոտեցումներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գերմանական գրականության, համեմատական գրականագիտության, մշակութաբանության և ժամանակակից եվրոպական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։