Ещё в разделе История

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    Философия

    ԽՈՍՔ՝ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԵՍԻ

    երհայեցումներիցս մեկի ժամանակ հանդիպեցի նախամարդուն՝ ճիշտ այն պահին, երբ գտնվում էր կենդանական վիճակից մարդկայինին անցնելու կամրջին, բայց ինձ համակած, երբևէ չտեսնված ամոթը թույլ չտվեց զրուցելու չափ մոտ գնալ նրան, իսկ երբ նա ինձ նայեց մարդու կողմից երբևէ տրված բոլոր հարցերը մարմնավորող հայացքով՝ անմեղություն ճառագող ժպիտով, ես, մտաբերելով մարդկային իմացության բոլոր հետևանքները, ուժերի առավելագույն լարումով միայն կարողացա գոռալ․ «Չիմացությունդ քո պաշտպանությու՜նն է, չիմացությունդ քո պաշտպանությու՜նն է, …», ու սթափվեցի սեփական աղաղակումից՝ շուրթերիս զգալով ծորացող, նրան չասված բառեր, որոնք զգուշացմանս շարունակությունն էին. « …` ինքդ քեզանի՜ց, ինքդ քեզանի՜ց …»։ Հետո ես նրան հանդիպեցի ևս մեկ (վերջին) անգամ՝ արդեն իր նախաձեռնությամբ, երբ ինքս էի կանգնած մարդուց Բարձրագույն Ես-ին անցնելու կամրջին, որտեղ նա, մահին նախորդող ու մահն ազդարարող վերջին շնչի հանգստությամբ, շշնջաց զգուշացմանս պատասխանը. «Գիտե՜մ, գիտե՜մ, ․․․», ու հեռացավ՝ շուրթերիս թողնելով անմեղություն ճառագող իր ժպիտը. որ ինքնարարումն այլընտրանք չունի …

    Обновлено. 2026-09-29
    ԽՈՍՔ՝ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԵՍԻ
    Онлайн

    Сельское хозяйство

    Հողի ջրային դեֆիցիտի ազդեցությունը սիսեռի մորֆոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների վրա

    Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հողի ջրային դեֆիցիտի ազդեցության բացահայտմանը սիսեռի մորֆոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների, աճի և զարգացման գործընթացների վրա։ Հետազոտության հիմքում բույսի ջրային սթրեսի նկատմամբ արձագանքի ուսումնասիրությունն է՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե խոնավության անբավարարությունն ինչպես է անդրադառնում սիսեռի արտաքին կառուցվածքային հատկանիշների, ֆիզիոլոգիական գործընթացների և արտադրողականության ձևավորման վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բույսերի աճի դինամիկան, ցողունի և արմատային համակարգի զարգացումը, տերևային մակերեսի ձևավորումը, բույսի ընդհանուր կենսազանգվածը և այլ մորֆոլոգիական ցուցանիշներ՝ ջրի տարբեր ապահովվածության պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ջրային դեֆիցիտի ազդեցությանը ֆոտոսինթեզի, տրանսպիրացիայի, ջրի պահպանման և բույսի ջրային ռեժիմի կարգավորման գործընթացների վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել նաև տերևների ջրային վիճակի, պիգմենտների պարունակության, բջջային նյութափոխանակության և սթրեսային պայմաններին բույսի հարմարվողական արձագանքի փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու սիսեռի այն մորֆոֆիզիոլոգիական հատկանիշները, որոնք առավել զգայուն են խոնավության պակասի նկատմամբ, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով բույսը հարմարվում է ջրային անբարենպաստ պայմաններին։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ջրային դեֆիցիտի տարբեր աստիճանների ազդեցության համեմատական գնահատումը, ինչը թույլ է տալիս որոշել բույսի դիմադրողականության սահմանները և զարգացման առավել խոցելի փուլերը։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտագործվել երաշտի նկատմամբ ավելի դիմացկուն սիսեռի սորտերի ընտրության և գնահատման, ոռոգման ռեժիմների կատարելագործման, ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործման և չորային պայմաններում գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման նպատակներով։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել նաև կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում սիսեռի մշակության կայուն տեխնոլոգիաների մշակմանը և ջրային սթրեսի նկատմամբ մշակաբույսերի հարմարվողականության ավելի խոր ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ագրոնոմներին, բուսաբաններին, բուսաֆիզիոլոգներին, սելեկցիոներներին, գյուղատնտեսության ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

    Обновлено. 2026-09-08
    Հողի ջրային դեֆիցիտի ազդեցությունը սիսեռի մորֆոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների վրա
    Онлайн

    Медицина

    Ֆասցելյոզով և դիկրոցելյոզիվ հիվանդ ոչխարների սպանդից ստացված մսեղիքի և լյարդի սանիտարական գնահատականը և սննդային արժեքը

    Աշխատությունը նվիրված է ֆասցելյոզով և դիկրոցելյոզով ախտահարված ոչխարների սպանդից ստացված մսեղիքի և լյարդի անասնաբուժասանիտարական գնահատման, ինչպես նաև դրանց սննդային արժեքի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են նշված մակաբուծային հիվանդությունների ազդեցությունը կենդանիների օրգանիզմի, մսի և ներքին օրգանների որակական ցուցանիշների վրա՝ վերլուծելով ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և օրգանոլեպտիկ առանձնահատկությունները։ Հեղինակը գնահատում է, թե հիվանդությունների տարբեր աստիճաններն ինչպես են անդրադառնում մթերքի անվտանգության, սննդային արժեքի և սպառման պիտանիության վրա՝ հիմնվելով անասնաբուժական փորձաքննության արդյունքների և գործող սանիտարական նորմերի վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև մսի և լյարդի օգտագործման, սահմանափակման կամ ոչնչացման չափանիշները՝ նպաստելով սննդամթերքի անվտանգության ապահովմանը և հանրային առողջության պահպանմանը։ Հրատարակությունը նախատեսված է անասնաբույժների, անասնաբուժասանիտարական փորձագետների, սննդամթերքի անվտանգության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են կենդանական ծագման մթերքների որակի գնահատման և մակաբուծային հիվանդությունների ազդեցության ուսումնասիրությամբ։

    Обновлено. 2026-09-04
    Ֆասցելյոզով և դիկրոցելյոզիվ հիվանդ ոչխարների սպանդից ստացված մսեղիքի և լյարդի սանիտարական գնահատականը և սննդային արժեքը
    Онлайн

    Политология

    Ազգի հիմնախնդիրը հնչակյանների քաղաքական հայեցակարգում

    Աշխատությունը նվիրված է ազգի հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության քաղաքական գաղափարախոսության և ծրագրային դրույթների համատեքստում։ Դիտարկվում են հայ ազգային-ազատագրական շարժման ձևավորման պատմական նախադրյալները, XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հասարակական-քաղաքական զարգացումները, ինչպես նաև ազգային ինքնորոշման, ազատագրության և սոցիալական արդարության գաղափարների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հնչակյանների՝ ազգի, ազգային ինքնության, պետականության և քաղաքական ինքնիշխանության վերաբերյալ պատկերացումներին։ Քննարկվում են ազգային և սոցիալական խնդիրների հարաբերակցությունը կուսակցության գաղափարախոսության մեջ, սոցիալիստական գաղափարների ազդեցությունը ազգային հարցի մեկնաբանության վրա և հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հնչակյանների ծրագրային փաստաթղթերի, հրապարակախոսական ժառանգության և քաղաքական գործունեության գաղափարական հիմքերին։ Կարևորվում է ազգային հարցի վերաբերյալ հնչակյան մոտեցումների համադրումը ժամանակաշրջանի մյուս հայկական քաղաքական հոսանքների գաղափարական դիրքորոշումների հետ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, քաղաքագետների, հայագետների, քաղաքական գաղափարախոսությունների պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողների և ուսանողների համար։

    Обновлено. 2026-11-02
    Ազգի հիմնախնդիրը հնչակյանների քաղաքական հայեցակարգում
    Онлайн

    География

    Թուրքիայի հայաբնակ գավառների, քաղաքների, ավանների և նշանավոր գյուղերի ընդհանուր ցանկ

    Աշխատությունը ներկայացնում է Օսմանյան կայսրության տարածքում գտնվող հայաբնակ գավառների, քաղաքների, ավանների և նշանավոր գյուղերի ընդհանուր ցանկը՝ նպատակ ունենալով համակարգված ձևով ներկայացնել հայ բնակչության բնակության աշխարհագրությունը։ Այն տեղեկատու բնույթի հրատարակություն է, որը կարևոր նշանակություն ունի պատմական Հայաստանի և Օսմանյան կայսրության տարբեր վարչական շրջաններում հայերի բնակության վայրերի ուսումնասիրության համար։ Բնակավայրերի անվանումների հավաքագրումն ու ցանկային ներկայացումը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու հայ համայնքների տարածական բաշխման, բնակավայրերի ցանցի և տարածաշրջանային կապերի մասին։ Նման աշխատությունները կարող են ծառայել որպես սկզբնական աղբյուր՝ պատմական քարտեզագրության, տեղանունների ուսումնասիրության, վարչատարածքային բաժանման և հայ բնակչության պատմական աշխարհագրության հետազոտությունների համար։ Բնակավայրերի դասակարգումը՝ ըստ գավառների, քաղաքների, ավանների և գյուղերի, նպաստում է տարբեր մակարդակների բնակավայրերի տարբերակմանը և դրանց փոխկապակցվածության ուսումնասիրմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայ բնակչության տեղաբաշխման, համայնքային կյանքի կազմակերպման և պատմական բնակավայրերի անվանումների պահպանման տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետներին, պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, տեղանունաբաններին և Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Գիրքը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի տասնիններորդ դարի հայ բնակավայրերի աշխարհագրության ուսումնասիրման համար՝ հնարավորություն տալով համադրելու պատմական տեղանունները հետագա քարտեզների, վարչական ցանկերի և ժողովրդագրական ուսումնասիրությունների տվյալների հետ։

    Обновлено. 2026-10-27
    Թուրքիայի հայաբնակ գավառների, քաղաքների, ավանների և նշանավոր գյուղերի ընդհանուր ցանկ
    Онлайн

    Лингвистика

    Հայ գրական լեզվի գործնական ուսուցում՝ նոր քերականության կանոններով

    Հայոց լեզվի քերականական համակարգի ուսումնասիրության, գրավոր խոսքի կատարելագործման և լեզվական գիտելիքների գործնական կիրառության նպատակով կազմված այս աշխատությունը նվիրված է հայ գրական լեզվի կանոնների ուսուցմանը և դրանց հետևողական կիրառմանը՝ նոր քերականական մոտեցումների ու սկզբունքների հիման վրա։ Գրքի հիմնական նպատակն է սովորողին ծանոթացնել հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, բացատրել լեզվական միավորների գործածության օրինաչափությունները և ձևավորել գրագետ գրելու ու խոսելու անհրաժեշտ հմտություններ։ Վերնագրում ընդգծված գործնական կրթության գաղափարը մատնանշում է, որ աշխատությունը նախատեսված է ոչ միայն քերականական կանոնների տեսական յուրացման, այլև դրանց կիրառական ամրապնդման համար։ Այն արտացոլում է լեզվի ուսուցման այն մանկավարժական սկզբունքը, ըստ որի քերականական գիտելիքը պետք է դառնա գրավոր և բանավոր հաղորդակցության կատարելագործման գործուն միջոց։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է հայերենի քերականական կառուցվածքի հիմնական բաժիններին՝ հնչյունական և ուղղագրական առանձնահատկություններին, բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, բառերի ձևափոխություններին, նախադասության կառուցվածքին և շարահյուսական հարաբերություններին։ Քերականական կանոնների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու բառերի ձևավորման ու փոփոխության օրինաչափությունները, դրանց քերականական նշանակությունները և նախադասության մեջ ունեցած գործառույթները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև լեզվական ճիշտ ձևերի ընտրության և գրավոր խոսքում դրանց կիրառության խնդիրը, քանի որ գրական լեզվի կանոնների իմացությունը կարևոր նախապայման է հստակ, տրամաբանական և ճշգրիտ հաղորդակցության համար։ Աշխատության կրթական նշանակությունը պայմանավորված է քերականական գիտելիքների գործնական յուրացմանը տրվող առաջնահերթությամբ։ Լեզվական կանոնների բացատրությունն ու կիրառական ուսուցումը նպաստում են սովորողի ինքնուրույնությանը, լեզվական մտածողության զարգացմանը և գրավոր խոսքի մշակույթի ձևավորմանը։ Այս առումով գիրքը կարևորում է ոչ միայն քերականական հասկացությունների ճանաչումը, այլև դրանց գիտակցված կիրառությունը՝ բառերի ճիշտ ընտրության, նախադասությունների կառուցման, ուղղագրական ճշգրտության և մտքերի հստակ արտահայտման գործընթացներում։ Հայ գրական լեզվի ուսուցումը դիտարկվում է որպես կրթական լայն գործընթացի կարևոր բաղադրիչ, որն ապահովում է անհատի հաղորդակցական կարողությունների զարգացումը և նպաստում մայրենի լեզվի նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Աշխատության վերնագրում հիշատակվող «նորոգ քերականության» սկզբունքը վկայում է ժամանակի լեզվաբանական գիտելիքների և քերականական ուսուցման մեթոդների արդիականացման ձգտման մասին։ 19-րդ դարում հայ լեզվաբանական միտքը զարգանում էր եվրոպական բանասիրական գիտության ազդեցությամբ, իսկ հայերեն քերականությունների կազմողները ձգտում էին առավել համակարգված ձևով ներկայացնել լեզվի կառուցվածքը, հստակեցնել քերականական հասկացությունները և ստեղծել ուսուցման համար կիրառելի մեթոդական նյութեր։ Այս գործընթացը կարևոր նշանակություն ուներ հայ գրական լեզվի մշակման, միասնական գրավոր նորմերի ամրապնդման և լեզվական կրթության զարգացման համար։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի հայ լեզվաբանական և կրթական մտքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այդ ժամանակաշրջանում հայերեն քերականական ձեռնարկների ստեղծումը և տարածումը կապված էին ազգային կրթության զարգացման, մայրենի լեզվի ուսուցման կատարելագործման և հայ գրավոր մշակույթի ամրապնդման հետ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը մեծ ներդրում է ունեցել հայ լեզվաբանության, բառարանագրության, քերականագիտության և հայերեն ուսումնական գրականության զարգացման գործում։ Միաբանության անդամների գիտական գործունեությունը նպաստել է հայոց լեզվի պատմական և կառուցվածքային ուսումնասիրությանը, քերականական հասկացությունների մշակմանը և եվրոպական լեզվաբանական գիտելիքների տարածմանը հայ ընթերցողական միջավայրում։ Այս աշխատությունը տեղավորվում է այդ գիտակրթական ավանդույթի շրջանակում՝ ներկայացնելով հայերեն քերականության ուսուցման գործնական ուղղությունը։ Գրական և մեթոդական առանձնահատկությունների տեսանկյունից այն պատկանում է ուսումնական-քերականական գրականության ժանրին, որի բնորոշ գծերն են լեզվական կանոնների համակարգված ներկայացումը, քերականական հասկացությունների բացատրությունը, գործնական կիրառության կարևորումը և լեզվական հմտությունների ձևավորման նպատակադրումը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ քերականագիտական մտքի պատմության, գրական հայերենի նորմավորման, հայերեն ուսուցման մեթոդիկայի և 19-րդ դարի Մխիթարյան լեզվաբանական դպրոցի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, բանասերներին, մանկավարժներին և հայ կրթական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Նրա ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայերենի քերականական ուսուցման պատմական սկզբունքների ճանաչման, հայ գրական լեզվի զարգացման ընթացքի ուսումնասիրության և մայրենի լեզվի պահպանման ու կատարելագործման գործում կրթական գրականության ունեցած դերի բացահայտման հնարավորությամբ։

    Обновлено. 2026-11-12
    Հայ գրական լեզվի գործնական ուսուցում՝ նոր քերականության կանոններով