Րաֆֆի Մինն այսպես, մյուսն այնպես

Медицина

Գիրքը նվիրված է արտաքին տեսքի խնամքին և գեղեցկության պահպանմանն առնչվող հարցերին՝ արտացոլելով 19-րդ դարի կենցաղային գիտելիքներն ու անձնական խնամքի վերաբերյալ պատկերացումները։ Նմանատիպ աշխատությունները նպատակ ունեին ընթերցողներին ծանոթացնելու արտաքին տեսքի խնամքի, մաքրության, առօրյա հիգիենայի և խնամված արտաքինի պահպանման վերաբերյալ տարածված խորհուրդներին։ Դրանցում գեղեցկությունը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես արտաքին հատկանիշ, այլև որպես անձնական խնամքի, կոկիկության և հասարակական միջավայրում ներկայանալու մշակույթի մաս։ Այդ ժամանակաշրջանի գեղեցկության վերաբերյալ գրականությունը հաճախ համադրում էր կենցաղային փորձը, ավանդական խնամքի եղանակները և առողջության պահպանման մասին պատկերացումները՝ ընթերցողներին առաջարկելով առօրյա կյանքում կիրառելի տեղեկություններ։ Այսպիսի հրատարակությունները նաև վկայում են գեղեցկության չափանիշների, մարմնի խնամքի սովորույթների և անձնական հիգիենայի վերաբերյալ հասարակական հետաքրքրության մասին։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ընկալվում խնամված արտաքինի նշանակությունը և ինչպիսի միջոցներ էին առաջարկվում դրա պահպանման համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում կենցաղային գրականության, անձնական խնամքի մշակույթի, առողջապահական պատկերացումների և 19-րդ դարի արևմտահայ տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև առօրյա կյանքի պատմությամբ, գեղեցկության մշակույթի զարգացմամբ և պատմական կենցաղային խորհուրդներով հետաքրքրվողների համար։

Немецкий

Այս ուսումնական ժողովածուն նախատեսված է գերմաներեն լեզուն սովորողների համար և միավորում է ընթերցանության ընտրված նյութեր ու գերմաներեն-հայերեն բառարանային օգնություն։ «Ծաղկաքաղ ընթերցուածք» ձևակերպումը ցույց է տալիս, որ գրքում ընդգրկված են տարբեր բնույթի ընթերցանության համար ընտրված տեքստեր, որոնց միջոցով սովորողները կարող են զարգացնել գերմաներենով կարդալու, բառապաշարը ճանաչելու և լեզվական կառուցվածքները հասկանալու հմտությունները։ Գերմաներեն-հայերեն բառարանի առկայությունը նախատեսված է անծանոթ բառերի իմաստները պարզաբանելու և ընթերցանության ընթացքում առաջացող դժվարությունները նվազեցնելու համար։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել օտար լեզուների ուսուցման գործընթացում, քանի որ հնարավորություն են տվել սովորողներին տեքստերի միջոցով ծանոթանալու ոչ միայն նոր բառերին ու արտահայտություններին, այլև գերմաներենի շարահյուսական առանձնահատկություններին և գրավոր խոսքի տարբեր ձևերին։ Ժողովածուն կարող էր կիրառվել ուսումնական հաստատություններում, ինքնուրույն ուսումնառության ընթացքում կամ գերմաներեն լեզվի դասավանդման օժանդակ նյութի կարգավիճակով։ Հայերեն բացատրությունների կամ բառային համարժեքների օգտագործումը նպաստում էր հայախոս սովորողների համար լեզվական նյութի ընկալմանը և գերմաներենի ու հայերենի միջև բառապաշարային կապերի ըմբռնմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև XIX դարի վերջի հայալեզու օտարալեզու ուսումնական գրականության, գերմաներենի դասավանդման մեթոդների և հայերեն բառարանագրության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Առանց գրքի ամբողջական բնագրի հնարավոր չէ հստակեցնել ընթերցանության նյութերի հեղինակներին, ժանրերը, լեզվական բարդության մակարդակը կամ բառարանի կառուցվածքն ու բառաքանակը։

Лингвистика

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ամերիկյան սոցիալական տպագիր գովազդի լեզվական և գործաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում սոցիալական գովազդային հաղորդագրությունների բառապաշարային, քերականական, ոճական և կառուցվածքային միջոցները, ինչպես նաև դրանց հաղորդակցական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հասցեատիրոջ ուշադրությունը գրավելու, որոշակի հասարակական խնդրի նկատմամբ վերաբերմունք ձևավորելու և համապատասխան արձագանք խթանելու համար կիրառվող լեզվական ռազմավարություններին։ Վերլուծվում են կարգախոսների, կոչերի, գնահատողական բառապաշարի, հուզական արտահայտչամիջոցների և պատկերավոր լեզվի գործառույթները տպագիր գովազդային տեքստերում։ Քննարկվում են նաև խոսքային ակտերի, հաղորդակցական նպատակադրության, համատեքստի և հասցեատիրոջ գործոնի դերը գովազդային հաղորդագրության իմաստի ձևավորման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվական միջոցների և գործաբանական ռազմավարությունների փոխկապակցվածությունը սոցիալական գովազդի ազդեցության կառուցման համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանության, գործաբանության, գովազդային հաղորդակցության, մեդիա լեզվի և անգլերենի ոճագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Литература

Այս հրատարակությունը 1881 թվականի համար նախատեսված մանրամասն օրացույց կամ տարեգիրք է, որի վերնագիրը օսմանյան թուրքերենով ներկայացնում է հրատարակության բնույթն ու ժամանակային ընդգրկումը։ «Թաֆսիլաթլը» բառը նշանակում է մանրամասն, հանգամանալից, իսկ «սալնամէ» եզրը գործածվում էր տարեգրքի կամ պարբերաբար հրատարակվող տեղեկատուի իմաստով։ Վերնագրում հիշատակված «Գազամիա» բառը վերաբերում է հրատարակության առանձնահատուկ անվանմանը կամ բնորոշմանը, իսկ «իսավիյէ» ձևը ցույց է տալիս քրիստոնեական ժամանակագրության կիրառությունը՝ հրատարակությունը կապելով 1881 թվականի հետ։ Օրացույցներն ու տարեգրքերը 19-րդ դարում կարևոր տեղեկատու հրատարակություններ էին, որոնք ընթերցողներին հնարավորություն էին տալիս կողմնորոշվելու ժամանակի հաշվարկի, տարվա օրերի, ամսաթվերի և հասարակական կյանքի կազմակերպման մեջ։ Դրանք հաճախ ներառում էին ոչ միայն օրերի ու ամիսների հերթականությունը, այլև տարբեր բնույթի գործնական տեղեկություններ, որոնք օգտակար էին առօրյա, վարչական, առևտրային և հասարակական գործունեության համար։ Այդպիսի հրատարակությունների նշանակությունը պայմանավորված էր նրանով, որ ժամանակի հաշվարկը, տոնական օրերի որոշումը և տարվա ընթացքի կազմակերպումը կարևոր էին ինչպես անհատների ու ընտանիքների, այնպես էլ կրթական հաստատությունների, առևտրականների, պետական ծառայողների և համայնքային կառույցների համար։ Օսմանյան կայսրության բազմալեզու և բազմակրոն միջավայրում օրացույցային հրատարակություններն առանձնահատուկ դեր ունեին, քանի որ տարբեր համայնքներ կիրառում էին ժամանակի հաշվարկի տարբեր համակարգեր՝ ըստ իրենց կրոնական, վարչական և հասարակական ավանդույթների։ Քրիստոնեական թվականության նշումը կարևոր էր այն ընթերցողների համար, որոնք իրենց գործունեության մեջ առաջնորդվում էին Գրիգորյան կամ քրիստոնեական ժամանակագրության այլ ընդունված ձևերով։ Օսմանյան ժամանակաշրջանի տարեգրքերը կարող էին ծառայել նաև որպես ժամանակի հասարակական կյանքի մասին տեղեկություններ ամփոփող նյութեր՝ ներկայացնելով վարչական կազմակերպության, պետական պաշտոնյաների, հաստատությունների, բնակավայրերի կամ այլ հանրային նշանակության տվյալների համակարգված ցանկեր։ Դրանց կազմման հիմքում ընկած էր տեղեկությունների հավաքման և դասակարգման սկզբունքը, որի շնորհիվ տարեգիրքը դառնում էր ոչ միայն ժամանակը հաշվարկելու միջոց, այլև գործնական տեղեկատու։ Նման հրատարակությունների լեզվական ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները կապված էին ժամանակի գրավոր մշակույթի և հրատարակչական ավանդույթների հետ։ Օսմանյան թուրքերենի բառապաշարը ներառում էր արաբական և պարսկական ծագում ունեցող բազմաթիվ բառեր, որոնք լայնորեն կիրառվում էին վարչական, գրական և գիտակրթական ոլորտներում։ «Սալնամէ» եզրը հենց այդ ավանդույթի մասն է և վկայում է տարեգրքային հրատարակությունների՝ որպես առանձին տեղեկատու ժանրի կայացած լինելու մասին։ Նման գրքերը կարևոր էին նաև ժամանակագրական տվյալների միասնականացման և տարբեր հաստատությունների ու ընթերցողական շրջանակների միջև տեղեկությունների շրջանառության համար։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի գրահրատարակչական միջավայրի, օսմանյան տեղեկատու գրականության և ժամանակի հաշվարկի մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Կոստանդնուպոլիսը բազմալեզու տպագրության, առևտրի, կրթության և հասարակական կյանքի խոշոր կենտրոն էր, որտեղ շրջանառվում էին տարբեր լեզուներով ու տարբեր համայնքների համար նախատեսված գրքեր։ Օրացույցային ու տարեգրքային հրատարակությունները նպաստում էին ժամանակի մասին տեղեկությունների տարածմանը և գործնական գիտելիքի հասանելիությանը՝ արտացոլելով հասարակության առօրյա կարիքներն ու կազմակերպման եղանակները։ Դրանք նաև կարևոր նյութ են պատմական հետազոտությունների համար, քանի որ նման հրատարակություններում ընդգրկված ժամանակագրական, վարչական կամ հասարակական տվյալները կարող են օգնել վերականգնելու տվյալ ժամանակաշրջանի տեղեկատվական միջավայրը և ընթերցողական պահանջները։ Այս գրքի ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հատկապես նրա տեղեկատու բնույթով և այն հանգամանքով, որ այն ներկայացնում է 19-րդ դարի վերջի օրացույցային մշակույթի մի օրինակ։ Այն կարող է հետաքրքրել օսմանյան գրքի պատմությամբ, հին օրացույցներով, տարեգրքերի կազմման սկզբունքներով, Կոստանդնուպոլսի հրատարակչական կյանքով և ժամանակագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Հրատարակությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին ժամանակի հաշվարկի և գործնական տեղեկությունների փոխանցման պահանջները դրսևորվում օսմանյան հասարակության մեջ, ինչպես էին ձևավորվում տեղեկատու գրականության ժանրերը և ինչ դեր էին խաղում պարբերաբար կազմվող տարեգրքերը հասարակական ու վարչական կյանքի կազմակերպման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը 19-րդ դարի տեղեկատու գրականության օրինակ է, որն իր վերնագրով ընդգծում է մանրամասն օրացուցային կամ տարեգրքային բնույթը և ներկայացնում է պատմական հետաքրքրություն օսմանյան ժամանակագրական ու հրատարակչական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է Չեռնոբիլի ատոմային էլեկտրակայանի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին մասնակցած անձանց երկարաժամկետ բժշկական հսկողության և դիսպանսերային սպասարկման կազմակերպման խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տվյալ խմբի առողջական վիճակի պարբերական գնահատման, հնարավոր ուշացած առողջական փոփոխությունների ժամանակին հայտնաբերման, կանխարգելիչ միջոցառումների և մասնագիտացված բժշկական օգնության կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճառագայթային ազդեցության ենթարկված անձանց առողջության վերաբերյալ տվյալների համակարգված հավաքագրմանը, բժշկական փաստաթղթերի վարմանը և երկարաժամկետ դիտարկումների արդյունքների համեմատական գնահատմանը։ Քննվում են կլինիկական, լաբորատոր և գործիքային հետազոտությունների նշանակությունը՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր անձի ստացած ազդեցության պայմանները, տարիքը, աշխատանքի բնույթը, ուղեկցող հիվանդությունները և առողջության ընդհանուր վիճակը։ Կարևորվում է տարբեր օրգան-համակարգերի գործունեության պարբերական վերահսկումը և այնպիսի փոփոխությունների վաղ հայտնաբերումը, որոնք կարող են պահանջել լրացուցիչ հետազոտություն կամ համապատասխան մասնագետի խորհրդատվություն։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել դիսպանսերային հաշվառման կազմակերպական առանձնահատկությունները, հետազոտությունների պարբերականությունը, հիվանդությունների կառուցվածքը և բժշկական օգնության տարբեր մակարդակների միջև համագործակցությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կանխարգելիչ բժշկության նշանակությանը, քանի որ երկարատև հսկողության նպատակը ոչ միայն արդեն ձևավորված հիվանդությունների հայտնաբերումն է, այլև առողջական ռիսկերի ժամանակին գնահատումն ու հնարավոր բարդությունների կանխարգելումը։ Դիտարկվում են նաև առողջական ցուցանիշների փոփոխությունները տարիների ընթացքում, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել հետազոտվող խմբի հիվանդացության առանձնահատկությունները և կատարելագործել բժշկական հսկողության ծրագրերը։ Համաճարակաբանական և կլինիկական տվյալների համադրումը կարևոր է ճառագայթային ազդեցության հնարավոր երկարաժամկետ հետևանքների գիտական գնահատման համար՝ միաժամանակ հաշվի առնելով այլ կենսաբանական, սոցիալական և շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցությունը։ Համակարգված դիսպանսերային հսկողությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել երկարաժամկետ բժշկական տվյալների բազա, ապահովել հիվանդությունների վաղ հայտնաբերումը և անհրաժեշտության դեպքում ժամանակին կազմակերպել համապատասխան բուժօգնություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ճառագայթային բժշկության, հանրային առողջության, համաճարակաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և մասնագիտական առողջության պահպանման ոլորտներում աշխատող բժիշկների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Социология

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության սոցիալական պաշտպանության կազմակերպման գործընթացներում տեղական ինքնակառավարման մարմինների մասնակցության, գործառույթների և փոխհարաբերությունների սոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ դրանց համակարգային ներկայացման և մոդելավորման տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում համայնքային կառավարման մակարդակի այն հնարավորություններն ու սահմանափակումներն են, որոնք կապված են սոցիալական խնդիրների բացահայտման, սոցիալական ծառայությունների կազմակերպման, բնակչության տարբեր խմբերի կարիքների գնահատման և համապատասխան աջակցության մեխանիզմների ձևավորման հետ։ Քննվում է պետական և տեղական կառավարման մակարդակների միջև լիազորությունների ու պատասխանատվության բաշխումը, ինչպես նաև համայնքային կառույցների, սոցիալական ծառայությունների, հասարակական կազմակերպությունների և բնակչության միջև համագործակցության առանձնահատկությունները։ Սոցիոլոգիական մոդելավորման միջոցով հնարավոր է համակարգել սոցիալական պաշտպանության ոլորտի հիմնական դերակատարներին, նրանց միջև տեղեկատվական և կազմակերպական կապերը, որոշումների ընդունման ընթացքը և սոցիալական աջակցության տրամադրման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համայնքների սոցիալ-տնտեսական տարբերություններին, բնակչության կառուցվածքին, տեղական ռեսուրսների հասանելիությանը և սոցիալական պահանջմունքների տարածքային առանձնահատկություններին, քանի որ դրանք կարող են պայմանավորել տեղական կառավարման մարմինների գործունեության արդյունավետությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սոցիալական ծառայությունների հասցեականության և մատչելիության գնահատումը, ինչպես նաև բնակչության իրազեկվածության, վստահության, մասնակցության և տեղական կառույցների աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը։ Կարող են կիրառվել սոցիոլոգիական հարցումների, հարցազրույցների, փորձագիտական գնահատումների, փաստաթղթերի վերլուծության և վիճակագրական տվյալների համադրման մեթոդներ՝ համակարգի գործառնական առանձնահատկությունները բացահայտելու համար։ Մոդելավորման շրջանակում հնարավոր է առանձնացնել այն գործոնները, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են համայնքային մակարդակում սոցիալական քաղաքականության իրականացմանը՝ կազմակերպական կարողություններ, մասնագիտական ներուժ, ֆինանսական ռեսուրսներ, տեղեկատվական ապահովվածություն և միջգերատեսչական համագործակցություն։ Կարևորվում է նաև հետադարձ կապի մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով բնակչության կարիքների վերաբերյալ տեղեկատվությունը կարող է ներառվել համայնքային որոշումների կայացման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիոլոգիայի, սոցիալական քաղաքականության և տեղական կառավարման ուսումնասիրության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով կառուցվածքային ձևով ներկայացնել համայնքային իշխանության դերակատարումը սոցիալական պաշտպանության համակարգում և բացահայտել դրա կազմակերպական ու սոցիալական արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները։