Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Culture

    Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ինֆորմացիա

    «ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականություն» թեմայով մատենագիտական ինֆորմացիան սովորաբար ներառում է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին (հատկապես 1960–1980-ական թվականներին) ՀԽՍՀ-ում հրատարակված գիտական հոդվածների, ժողովածուների, մենագրությունների և տեղեկագրական ցուցակների համակարգված նկարագրություն, որոնք վերաբերում են հայ մշակույթի զարգացման գործընթացներին՝ գրականություն, թատրոն, երաժշտություն, կերպարվեստ, կինո և ժողովրդական արվեստ։ Այսպիսի մատենագիտական աղբյուրները կազմվել են հիմնականում գրադարանների, գիտական ինստիտուտների և ՀՍՍՀ ԳԱ համակարգի կողմից՝ նպատակ ունենալով ապահովել մշակութային և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների տեղեկատվական բազան, ինչպես նաև հեշտացնել հետազոտողների աշխատանքը։ Դրանց մեջ ընդգրկվել են ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն հրապարակումներ՝ արտացոլելով խորհրդային ժամանակաշրջանի գիտական հաղորդակցության երկլեզու բնույթը։ Մատենագիտական ցուցակներում սովորաբար նշվել են հեղինակները, աշխատանքների անվանումները, հրատարակման վայրը, տարեթիվը, հրատարակչությունը և էջերի քանակը, ինչպես նաև թեմատիկ դասակարգումը՝ ըստ արվեստի ճյուղերի և մշակութային ուղղությունների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվել նաև պարբերական մամուլում տպագրված հոդվածներին, գիտաժողովների նյութերին և արվեստագիտական ակնարկներին, որոնք ներկայացրել են ժամանակակից մշակութային գործընթացները և դրանց գիտական մեկնաբանությունը։ Այս մատենագիտական աղբյուրները կարևոր դեր են խաղացել ՀՍՍՀ մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության, արվեստի պատմության համակարգման և գիտական հետազոտությունների զարգացման գործում՝ ստեղծելով հիմք հետագա հայագիտական ուսումնասիրությունների համար։

    Updated: 2026-09-21
    Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ինֆորմացիա
    Online

    Finance

    ՀՀ հարկային քաղաքականության կատարելագործման ուղիները ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պայմաններում

    Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության հարկային քաղաքականության կատարելագործման ուղիներին ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պայմաններում՝ այն դիտարկելով որպես պետական ֆինանսների կայունության, տնտեսական ակտիվության պահպանման և բյուջետային եկամուտների ապահովման առանցքային գործիք։ Նյութում վերլուծվում են ճգնաժամային իրավիճակներում հարկային համակարգի հիմնական խնդիրները՝ հարկային բազայի կրճատում, ձեռնարկությունների վճարունակության նվազում, ստվերային տնտեսության ընդլայնման ռիսկ և հարկային եկամուտների անկայունություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային քաղաքականության հակաճգնաժամային գործիքներին՝ հարկային արտոնություններ և հետաձգումներ, հարկային բեռի օպտիմալացում, վարչարարության պարզեցում և էլեկտրոնային հարկային համակարգերի զարգացում։ Քննարկվում են նաև կառուցվածքային բարեփոխումները՝ հարկային համակարգի արդարության բարձրացում, ռիսկերի վրա հիմնված վերահսկողության մեխանիզմներ և հարկային կարգապահության խթանում։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ ճգնաժամային պայմաններում արդյունավետ հարկային քաղաքականությունը պահանջում է հավասարակշռություն պետական եկամուտների ապահովման և տնտեսական ակտիվության խթանման միջև՝ միաժամանակ ապահովելով բիզնես միջավայրի կայունություն և երկարաժամկետ տնտեսական վերականգնում Հայաստանի Հանրապետությունում։

    Updated: 2026-09-20
    ՀՀ հարկային քաղաքականության կատարելագործման ուղիները ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պայմաններում
    Online

    Religion

    Սուրբ Պատարագի խորհրդատետր և Հայ եկեղեցու դպրության կարգ

    Հայ առաքելական եկեղեցու պաշտամունքային և ծիսական ավանդույթներին նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է Սուրբ Պատարագի կատարման հետ կապված խորհրդաբանական, աղոթական և կարգավորիչ նյութեր, ինչպես նաև անդրադառնում է Հայ եկեղեցու դպրության կազմակերպմանն ու եկեղեցական ծառայության համապատասխան կարգերին։ Գրքի բովանդակային առանցքը Սուրբ Պատարագի՝ որպես քրիստոնեական պաշտամունքի կենտրոնական խորհրդի, հոգևոր նշանակության բացահայտումն է և եկեղեցական արարողության պատշաճ իրականացման համար անհրաժեշտ գիտելիքների փոխանցումը։ Հայ առաքելական եկեղեցու կյանքում Սուրբ Պատարագը զբաղեցնում է առանձնահատուկ տեղ՝ հանդիսանալով հավատացյալների հոգևոր միասնության, Քրիստոսի փրկագործության հիշատակման և հաղորդության խորհրդի իրագործման գլխավոր արարողությունը։ Այն միավորում է աղոթքը, սուրբգրային ընթերցումները, շարականների երգեցողությունը, քահանայական սպասավորությունը և հաղորդության խորհուրդը՝ կազմելով հայ քրիստոնեական պաշտամունքի ամբողջական համակարգ։ Պատարագի յուրաքանչյուր հատված ունի իր աստվածաբանական նշանակությունը, խորհրդանշական բովանդակությունը և ծիսական տեղը, իսկ դրանց հաջորդականությունը պայմանավորված է եկեղեցու դարավոր ավանդությամբ։ Խորհրդատետրի նշանակությունը պայմանավորված է պատարագի ընթացքում կատարվող գործողությունների, աղոթքների և խորհրդաբանական արտահայտությունների ճանաչման ու ճիշտ ընկալման անհրաժեշտությամբ։ Սուրբ Պատարագը միայն ծիսական գործողությունների ամբողջություն չէ, այլև քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթների պաշտամունքային արտահայտություն։ Նրա միջոցով հավատացյալը մասնակցում է եկեղեցու հոգևոր կյանքին, հաղորդակից դառնում քրիստոնեական փրկագործության գաղափարին և ամրապնդում իր կապը եկեղեցական համայնքի հետ։ Պատարագի ընթացքում հնչող աղոթքները, ընթերցումները, երգեցողությունը և քահանայական գործողությունները փոխկապակցված են ու միասին արտահայտում են քրիստոնեական աստվածաբանության կարևորագույն գաղափարները՝ Աստծո փառաբանությունը, ապաշխարությունը, գոհությունը, փրկությունը և հոգևոր վերածնունդը։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը Հայ եկեղեցու դպրության կարգին վերաբերող նյութն է։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ դպրությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել պաշտամունքի կազմակերպման և հոգևոր երաժշտական ժառանգության պահպանման գործում։ Դպիրները մասնակցել են եկեղեցական արարողություններին՝ կատարելով ընթերցումներ, երգեցողություն և ծիսական այլ պարտականություններ։ Նրանց գործունեությունը պահանջել է համապատասխան գիտելիքներ, եկեղեցական կարգի իմացություն, աղոթքների ու շարականների յուրացում և պաշտամունքային ծառայության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք։ Դպրության միջոցով ապահովվել է եկեղեցական արարողությունների երաժշտական ու գրական բաղադրիչների շարունակականությունը, իսկ դպիրների պատրաստումը նպաստել է հոգևոր մշակույթի փոխանցմանը նոր սերունդներին։ Հայ եկեղեցու դպրությունը սերտորեն կապված է հայ հոգևոր երաժշտության և շարականագրության հարուստ ավանդույթի հետ։ Շարականները ոչ միայն պաշտամունքային երգեր են, այլև աստվածաբանական մտքի, բանաստեղծական արտահայտչության և ազգային հոգևոր ինքնության կարևոր դրսևորումներ։ Դրանց կատարումը պահանջում է համապատասխան գիտելիքներ, երգեցողության կանոնների պահպանում և ծիսական համատեքստի ըմբռնում։ Դպրության կարգի ներկայացումը, հետևաբար, ունի ոչ միայն կազմակերպչական, այլև մշակութային նշանակություն, քանի որ առնչվում է հայ հոգևոր երգարվեստի պահպանմանն ու փոխանցմանը։ Գրքի գաղափարական կարևոր սկզբունքներից է եկեղեցական պաշտամունքի միասնականության և կանոնակարգվածության պահպանումը։ Պատարագի և դպրության ծառայությունները փոխլրացնում են միմյանց՝ ապահովելով արարողության ամբողջականությունն ու հոգևոր ներգործությունը։ Քահանայական սպասավորությունը, սարկավագական ծառայությունը և դպիրների մասնակցությունը կազմում են եկեղեցական պաշտամունքի փոխկապակցված կառուցվածքը, որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից ունի իր հստակ պարտականությունն ու գործառույթը։ Այս համակարգի պահպանումը նպաստում է եկեղեցական ավանդության անընդհատությանը և պաշտամունքային կյանքի կազմակերպված ընթացքին։ Գրական և կառուցվածքային առումով աշխատությունը պատկանում է հայ եկեղեցական խորհրդաբանական ու ծիսական գրականության ավանդույթին։ Նման գրքերին բնորոշ են աղոթական և աստվածաբանական խոսքի հանդիսավորությունը, եկեղեցական եզրաբանության կիրառությունը, ծիսական հասկացությունների համակարգված ներկայացումը և պաշտամունքային գործունեության գործնական նպատակադրումը։ Խորհրդատետրի ձևաչափն ինքնին ընդգծում է նյութի ուսուցողական ու կիրառական նշանակությունը՝ այն դարձնելով օգտակար ձեռնարկ եկեղեցական ծառայության մեջ ներգրավված անձանց համար։ Այն կարևոր նյութ է նաև հայ եկեղեցական լեզվի, պատարագային բառապաշարի, հոգևոր երգեցողության և ծիսական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Պատմական ու մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի հայ հոգևոր գրքի և եկեղեցական կրթության պատմության մեջ։ Հայ առաքելական եկեղեցին դարերի ընթացքում մշակել է պաշտամունքային ինքնատիպ համակարգ, որի պահպանման գործում մեծ դեր են ունեցել պատարագամատյանները, ծիսարանները, ժամագրքերը, շարականները և եկեղեցական ուսումնական ձեռնարկները։ Դրանց միջոցով փոխանցվել են ոչ միայն աղոթքներն ու արարողակարգերը, այլև հայ ժողովրդի հոգևոր հիշողությունը, երաժշտական ավանդույթներն ու կրոնական աշխարհընկալումը։ 19-րդ դարում Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը կարևոր նշանակություն ուներ հայ եկեղեցական գրականության պահպանման, տարածման և համակարգման համար։ Միաբանությունը մեծ ուշադրություն էր դարձնում հայերեն կրոնական ու գիտական գրականության հրատարակությանը՝ նպաստելով հայոց լեզվի մշակմանը, հոգևոր ժառանգության պահպանմանը և ազգային կրթության զարգացմանը։ Նման աշխատությունների հրատարակումը վկայում է, որ եկեղեցական գիտելիքների փոխանցումը և հոգևոր ծառայության կրթական հիմքերի ամրապնդումը Մխիթարյանների լուսավորչական գործունեության կարևոր ուղղություններից էին։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է հայ պատարագագիտության, եկեղեցական դպրության, հոգևոր երաժշտության, ծիսական ավանդության և հայ կրոնական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, պատարագագետներին, երաժշտագետներին, շարականագետներին, եկեղեցական պատմաբաններին, հայագետներին, հոգևորականներին և հայ քրիստոնեական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա գիտական ու ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է Սուրբ Պատարագի խորհրդաբանական կառուցվածքի, եկեղեցական ծառայությունների փոխկապակցվածության և հայ դպրության՝ որպես ազգային հոգևոր ու երաժշտական ժառանգության պահպանման կարևոր հաստատության ճանաչման հնարավորությամբ։

    Updated: 2026-11-12
    Սուրբ Պատարագի խորհրդատետր և Հայ եկեղեցու դպրության կարգ
    Online

    Mathematics

    Излучение зарядов на оптических неоднородностях и периодических структурах

    Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է լիցքավորված մասնիկների շարժման ընթացքում առաջացող էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ուսումնասիրմանը, հատկապես այն դեպքերում, երբ մասնիկները փոխազդում են օպտիկական անհամասեռ միջավայրերի և պարբերական կառուցվածքների հետ։ Գիրքը մանրամասն ներկայացնում է տեսական մոդելները, որոնք բացատրում են, թե ինչպես են նյութի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բեկման ցուցչի փոփոխությունները և պարբերական դասավորվածությունները ազդում ճառագայթման առաջացման, տարածման և սպեկտրային հատկությունների վրա։ Հեղինակները դիտարկում են տարբեր տեսակի ճառագայթումներ, ներառյալ անցումային, դիֆրակցիոն և այլ գործընթացներ, որոնք կարևոր դեր ունեն ժամանակակից արագացուցիչային ֆիզիկայում, օպտիկայում և բարձր էներգիաների հետազոտություններում։ Աշխատության մեջ ներկայացված են ինչպես խիստ մաթեմատիկական ձևակերպումներ, այնպես էլ ֆիզիկական մեկնաբանություններ, որոնք օգնում են հասկանալ մասնիկ–միջավայր փոխազդեցության հիմնական օրինաչափությունները։ Գիրքը նաև անդրադառնում է պարբերական միջավայրերի կիրառություններին՝ մասնիկների ճառագայթման աղբյուրների ստեղծման, ճառագայթային բնութագրերի վերահսկման և նոր փորձարարական մեթոդների մշակման ոլորտներում։ Բովանդակությունը նախատեսված է հիմնականում ֆիզիկոսների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և տեսական ու կիրառական էլեկտրադինամիկայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ այն համատեղում է հիմնարար տեսությունը, վերլուծական հաշվարկները և գիտական կիրառությունների լայն շրջանակը։

    Updated: 2026-09-22
    Излучение зарядов на оптических неоднородностях и периодических структурах
    Online

    Other Subjects

    Միջգրադարանային աբոնեմենտը գրադարանի կենտրոնացված համակարգի պայմաններում

    Աշխատությունը նվիրված է գրադարանների կենտրոնացված համակարգի պայմաններում միջգրադարանային աբոնեմենտի կազմակերպման, կառավարման և արդյունավետ գործունեության ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են միջգրադարանային սպասարկման նշանակությունը, գրադարանային ֆոնդերի համատեղ օգտագործման սկզբունքները և ընթերցողների տեղեկատվական պահանջմունքների բավարարման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենտրոնացված գրադարանային համակարգի կառուցվածքին, կենտրոնական և մասնաճյուղային գրադարանների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև գրականության փոխանակման և տրամադրման կազմակերպչական մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են միջգրադարանային աբոնեմենտի հիմնական գործառույթները, գրականության պատվերների ընդունման, մշակման, որոնման, տրամադրման և վերադարձման ընթացակարգերը։ Դիտարկվում են գրադարանային հավաքածուների արդյունավետ օգտագործման, գրականության կրկնօրինակ ձեռքբերումների նվազեցման և տարբեր գրադարաններում պահպանվող հրատարակությունների հասանելիության ընդլայնման հնարավորությունները։ Կարևորվում են միասնական տեղեկատու-մատենագիտական համակարգի ձևավորումը, գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման կազմակերպումը և գրադարանների միջև տեղեկատվության փոխանակման մեխանիզմների կատարելագործումը։ Անդրադարձ է կատարվում ընթերցողների սպասարկման որակի բարձրացմանը, գրականության տրամադրման ժամկետների կարգավորմանը, պատվերների կատարման վերահսկողությանը և միջգրադարանային համագործակցության կազմակերպչական առանձնահատկություններին։ Առանձնացվում են գրադարանային աշխատողների պարտականությունների բաշխման, աշխատանքային գործընթացների համակարգման, փաստաթղթաշրջանառության և սպասարկման արդյունքների հաշվառման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ներկայացվել միջգրադարանային աբոնեմենտի գործունեությունը կարգավորող մեթոդական ցուցումներ, կազմակերպչական առաջարկություններ և գործնական օրինակներ։ Կարևորվում են նաև գրադարանային ռեսուրսների կենտրոնացված կառավարման տնտեսական առավելությունները, սպասարկման տարածքային մատչելիությունը և փոքր գրադարանների ընթերցողների համար առավել հարուստ գրքային ֆոնդերից օգտվելու հնարավորությունների ընդլայնումը։ Աշխատությունը նշանակություն ունի գրադարանային գործի կազմակերպման, գրադարանային ցանցերի համագործակցության և տեղեկատվական սպասարկման համակարգերի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանային համակարգերի ղեկավարների, տեղեկատվական ոլորտի մասնագետների և գրադարանագիտություն ուսումնասիրող ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-15
    Միջգրադարանային աբոնեմենտը գրադարանի կենտրոնացված համակարգի պայմաններում
    Online

    History

    Լարեստանցիների ընտանեկան ծիսակարգը և ժողովրդական հավատալիքները

    Աշխատությունը նվիրված է լարեստանցիների ավանդական ընտանեկան կենցաղի, ծիսական համակարգի և ժողովրդական հավատալիքների ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով համայնքի պատմամշակութային զարգացման և հասարակական հարաբերությունների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մարդու կյանքի կարևոր փուլերն ուղեկցող ընտանեկան սովորույթների և ծեսերի վրա՝ բացահայտելով դրանց կառուցվածքը, խորհրդանշական նշանակությունը և սերնդեսերունդ փոխանցման առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում ամուսնության և ընտանիքի կազմավորման հետ կապված ավանդույթները, խնամախոսության, նշանադրության, հարսանեկան արարողությունների և նորաստեղծ ընտանիքի սոցիալական ընդունման ձևերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի անդամների փոխհարաբերություններին, տարիքային և սեռային դերաբաշխմանը, ազգակցական կապերին, ավագների հեղինակությանը և ընտանեկան արժեքների պահպանման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են նաև ծննդի և երեխայի հետ կապված ծիսական գործողությունները, անվանակոչության սովորույթները, երեխայի առողջության ու բարեկեցության վերաբերյալ պատկերացումները և ընտանիքի ու համայնքի մասնակցությունը կյանքի նոր փուլի խորհրդանշական հաստատմանը։ Ժողովրդական հավատալիքների շրջանակում ներկայացվում են բնության, մարդու կյանքի, բարեկեցության, հաջողության և առօրյա երևույթների վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները, ինչպես նաև դրանց հետ կապված արգելքները, նախանշանները և պաշտպանական նշանակություն ունեցող սովորույթները։ Կարևորվում է քրիստոնեական պատկերացումների և ավելի հին ժողովրդական հավատալիքների փոխազդեցությունը, որի արդյունքում ընտանեկան ծիսակարգում կարող էին միաժամանակ պահպանվել տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններից եկող մշակութային տարրեր։ Ծեսերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին արարողություններ, այլև որպես համայնքի սոցիալական կապերի ամրապնդման, ընդհանուր արժեքների փոխանցման և խմբային ինքնության պահպանման միջոցներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում բանավոր ավանդույթին՝ պատմություններին, ասացվածքներին, օրհնանքներին, ծիսական խոսքերին և այլ բանահյուսական նյութերին, որոնք լրացուցիչ տեղեկություններ են հաղորդում տվյալ համայնքի աշխարհընկալման և արժեքային համակարգի մասին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ընտանիքի ներսում ինչպես են պահպանվել և փոխանցվել վարքականոնները, բարոյական պատկերացումները և ավանդական գիտելիքները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հասարակական և տնտեսական փոփոխությունների ազդեցությանը ընտանեկան սովորույթների վրա՝ դիտարկելով, թե ժամանակի ընթացքում որ ծիսական տարրերն են պահպանվել, վերափոխվել կամ աստիճանաբար դուրս եկել առօրյա գործածությունից։ Ազգագրական նյութի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես լարեստանցիներին բնորոշ տեղային առանձնահատկությունները, այնպես էլ դրանց ընդհանրությունները տարածաշրջանի այլ ժողովուրդների և համայնքների ընտանեկան մշակույթի հետ։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ ընտանեկան ծեսերն ու ժողովրդական հավատալիքները հասարակության պատմական հիշողության և մշակութային ինքնության կարևոր բաղադրիչներ են։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ազգագրության, բանահյուսության, մշակութային մարդաբանության, կրոնագիտության, ընտանիքի պատմության և ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-09-17
    Լարեստանցիների ընտանեկան ծիսակարգը և ժողովրդական հավատալիքները