Շտապ բժշկական օգնության կազմակերպման գնահատականը և բարելավման ուղիները Երևան քաղաքում

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է նախադպրոցական տարիքի երեխաների օրգանիզմում էլեմենտների, մասնավորապես կենսական նշանակություն ունեցող հանքային տարրերի կարգավիճակի հիգիենիկ գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել երեխաների օրգանիզմում տարբեր տարրերի ապահովվածության մակարդակը և բացահայտել այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել դրանց հավասարակշռության վրա։ Նախադպրոցական տարիքը օրգանիզմի ինտենսիվ աճի և զարգացման շրջան է, ուստի այս փուլում հանքային տարրերի բավարար և հավասարակշռված ստացումը կարևոր նշանակություն ունի ֆիզիկական զարգացման, նյութափոխանակային գործընթացների և օրգանիզմի բնականոն կենսագործունեության համար։ Աշխատության շրջանակում կարող են գնահատվել ինչպես անհրաժեշտ միկրոտարրերի, այնպես էլ դրանց հնարավոր պակասի կամ ավելցուկի դրսևորումները՝ հաշվի առնելով երեխաների սննդակարգը, կենսապայմանները, շրջակա միջավայրի առանձնահատկությունները և տարիքային գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն տարրերին, որոնց անբավարար կամ անհամաչափ ընդունումը կարող է անդրադառնալ երեխայի աճի և զարգացման գործընթացների վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հիգիենիկ և կենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրություն, սնուցման առանձնահատկությունների գնահատում և ստացված տվյալների համեմատություն տարիքային ընդունված չափորոշիչների հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև ռիսկի հնարավոր գործոնների բացահայտումը և երեխաների էլեմենտային կարգավիճակի բարելավմանն ուղղված կանխարգելիչ միջոցառումների հիմնավորումը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ նախադպրոցական հաստատություններում սնուցման կազմակերպման, երեխաների առողջության պահպանման և սննդային ռիսկերի կանխարգելման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկաբույժներին, հիգիենիստներին, սնուցման մասնագետներին, առողջապահության կազմակերպիչներին, մանկական հաստատությունների աշխատակիցներին, գիտաշխատողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Պատմություն

Հնագիտական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Արարատյան դաշտավայրի մշակութային զարգացման ուսումնասիրությանը մ.թ.ա. XI–VI դարերում։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի բնակավայրերը, նյութական մշակույթի հուշարձանները, կենցաղային և տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հասարակության կազմակերպման վերաբերյալ հնագիտական տվյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակավայրերի կառուցապատմանը, ամրաշինությանը, խեցեգործությանը, մետաղագործությանը, զենքերի, զարդերի և առօրյա օգտագործման առարկաների տարածմանը։ Վերլուծվում են հնագիտական նյութերի ժամանակագրական ու տիպաբանական առանձնահատկությունները և դրանց միջոցով տարածաշրջանի մշակութային փոփոխությունների ու շարունակականության բացահայտման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև թաղման սովորույթները, հավատալիքների նյութական դրսևորումները և հարակից շրջանների հետ մշակութային փոխառնչությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Արարատյան դաշտավայրի բնակչության նյութական և հոգևոր մշակույթի զարգացման հիմնական միտումների մասին՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի հնագույն պատմության ավելի լայն համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հնագետների, պատմաբանների, հայագետների և հին Հայաստանի մշակույթն ուսումնասիրող մասնագետների համար։

Գրականություն

Աղքատի պատիվը — հայ մեծ գրող Հովհաննես Թումանյան-ի հայտնի պատմվածքներից է, որտեղ հեղինակը խորությամբ անդրադառնում է մարդու արժանապատվության, սոցիալական անհավասարության և բարոյական արժեքների թեմաներին։ Ստեղծագործությունը պատկերում է հասարակ մարդկանց կյանքը՝ հատկապես աղքատության պայմաններում ապրող ընտանիքի փորձությունները, սակայն կենտրոնում ոչ թե նյութական ծանր վիճակն է, այլ մարդկային արժանապատվության պահպանումը և ներքին ուժը։ Թումանյանը ցույց է տալիս, որ իսկական պատիվը չի չափվում հարստությամբ կամ սոցիալական դիրքով, այլ մարդու վարքագծով, ազնվությամբ և ինքնահարգանքով։ Պատմվածքում կարևոր դեր ունի նաև հասարակության վերաբերմունքը աղքատների նկատմամբ, որտեղ բացահայտվում են ինչպես կարեկցանքը, այնպես էլ անտարբերությունն ու անարդարությունը։ Հեղինակը իր բնորոշ պարզ, բայց խորքային լեզվով ստեղծում է կենդանի պատկերներ, որոնք ընթերցողին ստիպում են վերաիմաստավորել մարդկային հարաբերությունները և արժեքային համակարգը։ Ստեղծագործությունը միաժամանակ սոցիալական քննադատություն է և բարոյախոսական պատմություն, որը ընդգծում է մարդու ներքին արժանապատվության անխախտելիությունը նույնիսկ կյանքի ամենածանր պայմաններում։

Գրականություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հայկական միջնադարյան գրական ժառանգության երկու կարևոր հուշարձանների՝ «Սասնա ծռեր» էպոսի և Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» ստեղծագործության ռուսերեն թարգմանությունների ու դրանց վերաբերյալ ռուսալեզու գրականագիտական և քննադատական ընկալումների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը դիտարկում է ոչ միայն բնագրային ստեղծագործությունների գեղարվեստական ու գաղափարական առանձնահատկությունները, այլև այն ճանապարհը, որով այդ երկերը թարգմանության միջոցով հասանելի են դարձել ռուս ընթերցողին և ընդգրկվել ռուսական գրական-մշակութային տարածքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը թարգմանության խնդրի քննությունն է․ միջնադարյան հայ գրականության բնագրերի փոխանցումը ռուսերեն պահանջում է ոչ միայն բառային և քերականական համապատասխանության ապահովում, այլև պատմամշակութային, կրոնական, առասպելաբանական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների պահպանում։ Էպոսի դեպքում առանձնահատուկ բարդություն են ներկայացնում բանահյուսական լեզուն, հերոսական պատումի կառուցվածքը, կրկնությունները, դարձվածքները, կերպարների խորհրդանշական համակարգը և ժողովրդական խոսքի արտահայտչականությունը։ Նարեկացու ստեղծագործության պարագայում թարգմանչական խնդիրներն առավելապես կապված են հոգևոր-փիլիսոփայական խորության, աստվածաբանական պատկերների, աղոթքային խոսքի, բարդ փոխաբերությունների և բարձր գեղարվեստական լեզվի փոխանցման հետ։ Այս երկու հուշարձանների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել հայ միջնադարյան գրականության երկու տարբեր դրսևորումներ՝ ժողովրդական հերոսական էպոսը և անհատական-հոգևոր քնարական ստեղծագործությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց ռուսերեն ընկալման առանձնահատկությունները։ Աշխատության մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն Մագդալինա Գեորգի Ջանփոլադյանի՝ բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի համար պատրաստված ատենախոսության սեղմագիրն է, որը հրապարակվել է Երևանում 2007 թվականին և ունի 43 էջ։ Այն ներկայացվել է Երևանի պետական համալսարանում՝ 10.01.01 և 10.01.03 մասնագիտություններով։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռուսերեն թարգմանությունների համեմատական դիտարկումը։ Թարգմանությունները կարող են տարբեր կերպ փոխանցել բնագրի պատկերային համակարգը, ոճական առանձնահատկությունները, ազգային-մշակութային ենթատեքստը և հեղինակի կամ բանահյուսական ստեղծագործության ձայնը։ Այդ պատճառով աշխատությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես երկու հայկական հուշարձանների ուսումնասիրություն, այլև որպես թարգմանության միջոցով մշակութային փոխանակության գործընթացի վերլուծություն։ Ռուսերեն թարգմանությունների քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հայկական միջնադարյան ստեղծագործությունները ներկայացվել այլալեզու ընթերցողին, ինչ շեշտադրումներ են կատարվել տարբեր ժամանակաշրջաններում և ինչպիսի քննադատական գնահատականների են արժանացել։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում ռուսական գրական քննադատության արձագանքը, քանի որ թարգմանված ստեղծագործությունը նոր մշակութային միջավայրում կարող է ստանալ լրացուցիչ մեկնաբանություններ և ընկալվել տվյալ միջավայրի գրականագիտական չափանիշների ու գաղափարական պատկերացումների շրջանակում։ Այս առումով աշխատանքը ուսումնասիրում է ոչ միայն «ինչպես են թարգմանել», այլև «ինչպես են ընկալել» հայկական միջնադարյան գրական ժառանգությունը։ Աշխատանքի թեմատիկ շրջանակը միաժամանակ առնչվում է հայ-ռուսական գրական և մշակութային կապերի պատմությանը։ Ռուսերեն թարգմանությունների միջոցով հայկական գրականության կարևորագույն ստեղծագործությունները ներառվել են ռուսալեզու ընթերցանության և գիտական ուսումնասիրության դաշտում, իսկ ռուս գրականագիտական արձագանքները նպաստել են դրանց միջազգային ճանաչման գործընթացին։ Մատենագիտական դասակարգման տվյալներն էլ աշխատությունը կապում են ինչպես Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործության, այնպես էլ ռուսական գրականության մեջ օտար գրականությունների թարգմանության ու ընկալման ուսումնասիրության հետ։ «Սասնա ծռեր» էպոսի ուսումնասիրության դեպքում կարևոր է նաև բանավոր ավանդույթի և գրավոր գրականության փոխհարաբերությունը։ Էպոսը հայկական մշակութային հիշողության մեջ ձևավորվել է բանավոր փոխանցման երկարատև գործընթացի միջոցով, և ռուսերեն թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել ոչ միայն սյուժետային զարգացումները, այլև էպիկական մտածողության առանձնահատուկ ռիթմը, հերոսական աշխարհայացքը և ժողովրդական պատկերավորությունը։ «Մատյան ողբերգության» դեպքում ուշադրության կենտրոնում այլ բնույթի խնդիրներ են՝ անհատի ներքին ապրումները, մեղքի և փրկության թեմաները, Աստծո հետ երկխոսությունը, մարդկային տառապանքի և հոգևոր վերածննդի գաղափարները։ Այսպիսով, երկու ստեղծագործությունների համադրությունը ցույց է տալիս հայկական միջնադարյան գրականության ժանրային և գաղափարական լայն ընդգրկումը։ Ուսումնասիրության կարևորությունը նաև այն է, որ այն թույլ է տալիս դիտարկել թարգմանությունը որպես գրականագիտական մեկնաբանության ձև։ Թարգմանիչը պարզապես լեզվական միջնորդ չէ․ նրա ընտրած բառերը, շարահյուսական լուծումները, ոճական մոտեցումները և մշակութային հղումների փոխանցման եղանակը կարող են ազդել ընթերցողի՝ բնագրի վերաբերյալ պատկերացման վրա։ Հետևաբար տարբեր ռուսերեն թարգմանությունների և դրանց քննադատական գնահատականների համադրությունը կարող է բացահայտել, թե ինչպես են փոխվել հայկական միջնադարյան գրականության ընկալման եղանակները տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է հայկական միջնադարյան գրականության ռուսերեն թարգմանությունների պատմությունը, թարգմանչական խնդիրները և ռուսական գրականագիտական արձագանքը հասկանալու համար։ Այն հատկապես օգտակար կարող է լինել հայ գրականության պատմությամբ, միջնադարյան գրականությամբ, թարգմանագիտությամբ, համեմատական գրականագիտությամբ և հայ-ռուսական մշակութային կապերով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Այս մատենագիտական և տեղեկատվական աշխատությունը նախատեսված է մշակույթի և արվեստի ոլորտներում հրապարակված նոր գրականության համակարգված ներկայացման, հաշվառման և տարածման համար։ Այն ներառում է տարբեր ժամանակաշրջաններում հրատարակված գրքերի, գիտական հոդվածների, ժողովածուների, ցուցահանդեսային կատալոգների, արվեստագիտական ուսումնասիրությունների և այլ մասնագիտական աղբյուրների վերաբերյալ մատենագիտական տվյալներ՝ հնարավորություն տալով հետազոտողներին, ուսանողներին և մշակութային հաստատությունների աշխատակիցներին արագ կողմնորոշվել առկա գրականության մեջ։ Աշխատությունում նյութերը դասակարգվում են ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ ընդգրկելով կերպարվեստը, երաժշտությունը, թատրոնը, կինոն, ճարտարապետությունը, ժողովրդական մշակույթը, մշակութային քաղաքականությունը և արվեստագիտության այլ ոլորտներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աղբյուրների նկարագրական ներկայացմանը, հրատարակչական տվյալների ճշգրտությանը և տեղեկատվության մատչելի կազմակերպմանը, ինչը նպաստում է գիտահետազոտական և կրթական գործունեության արդյունավետությանը։ Այսպիսի տեղեկատուները կարևոր դեր են կատարում մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության, գիտական հաղորդակցության և մասնագիտական տեղեկատվության տարածման գործում։

Այլ առարկաներ

Գրադարանագիտության, մատենագիտության և տեղեկատվական սպասարկման բնույթի այս հրատարակությունը 2013 թվականի ընթացքում լույս տեսած կամ համապատասխան գրադարանային հավաքածուներում ընդգրկված նոր գրքերի վերաբերյալ տեղեկատվական տեղեկագիր է։ Այն նախատեսված է ընթերցողներին, գրադարանավարներին, հետազոտողներին և տեղեկատվական ծառայությունների մասնագետներին նոր հրատարակությունների մասին համակարգված տեղեկություններ տրամադրելու համար։ Տեղեկագրի հիմնական նշանակությունը գրքային արտադրանքի ներկայացումն է, մատենագիտական տեղեկատվության տարածումը և հրատարակությունների որոնման ու ընտրության գործընթացի դյուրացումը։ Հրատարակության շրջանակներում կարող են ներկայացվել տարբեր գիտակարգերի, գրականության, մշակույթի, կրթության, հասարակական և կիրառական գիտությունների ոլորտներին վերաբերող գրքեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել գրքերի մատենագիտական նկարագրություններին, հեղինակների անուններին, վերնագրերին, հրատարակության վայրին, տարեթվին, հրատարակչություններին և այլ նույնականացնող տվյալներին։ Տեղեկագրում հնարավոր է կիրառված լինեն թեմատիկ, այբբենական կամ համակարգված դասակարգման սկզբունքներ, որոնք նպաստում են անհրաժեշտ գրականության արագ հայտնաբերմանը։ Կարևորվում է նման տեղեկատվական հրատարակությունների դերը գրադարանային հավաքածուների համալրման, մատենագիտական հաշվառման և ընթերցողական պահանջարկի ուսումնասիրության գործընթացներում։ Տարեկան ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս ընդհանուր պատկերացում կազմել 2013 թվականի գրքային նորությունների և հրատարակչական գործունեության որոշ ուղղությունների վերաբերյալ՝ տեղեկագրում ներկայացված նյութերի սահմաններում։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել նաև որպես օժանդակ աղբյուր գրահրատարակչական գործընթացների, գրադարանային տեղեկատվական գործունեության և գրքային հավաքածուների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանների աշխատակիցներին, մատենագետներին, դասախոսներին, ուսանողներին և նոր գրականության վերաբերյալ տեղեկություններ փնտրող ընթերցողներին։