Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionOther Subjects
Քաղաքային կենտրոնական գրադարաններ : (Մեթոդական հանձնարարականներ)
Աշխատությունը մեթոդական բնույթի ուղեցույց է, որը նվիրված է քաղաքային մակարդակում գործող կենտրոնական գրադարանների կազմակերպման, կառավարման և սպասարկման հիմնական սկզբունքներին։ Այն ներկայացնում է գրադարանի դերը որպես քաղաքի միասնական գրադարանային համակարգի կազմակերպական, տեղեկատվական և մեթոդական կարևոր օղակ՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով բնակչության տարբեր խմբերի ընթերցողական և տեղեկատվական պահանջների բավարարմանը։ Քննվում են գրադարանային աշխատանքի պլանավորման սկզբունքները, տարեկան և հեռանկարային ծրագրերի կազմումը, աշխատանքի արդյունքների հաշվառումն ու վերլուծությունը, ինչպես նաև տարբեր ստորաբաժանումների գործունեության համակարգումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գրադարանային հավաքածուների ձևավորմանը, համալրմանը, մշակմանը, պահպանությանը և արդյունավետ օգտագործմանը։ Ներկայացվում են գրականության ընտրության և հավաքածուի պարբերական ուսումնասիրության մոտեցումները՝ հաշվի առնելով ընթերցողների հետաքրքրությունները, կրթական ու մշակութային պահանջները և տվյալ քաղաքի սոցիալական առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի կազմակերպմանը, գրադարանային կատալոգների և քարտարանների վարմանը, ընթերցողներին անհրաժեշտ տեղեկատվության որոնման ու տրամադրման սկզբունքներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ընթերցողների սպասարկման կազմակերպումը՝ աբոնեմենտի, ընթերցասրահների և այլ ծառայությունների միջոցով։ Քննվում են նաև տարբեր տարիքային և մասնագիտական խմբերի հետ տարվող աշխատանքի ձևերը, ընթերցանության խթանման միջոցները, գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ միջոցառումների, գրական քննարկումների և մշակութային նախաձեռնությունների կազմակերպումը։ Մեթոդական աշխատանքի շրջանակում կարևորվում է կենտրոնական գրադարանի աջակցությունը համակարգի մյուս գրադարաններին՝ մասնագիտական խորհրդատվության, փորձի տարածման, աշխատողների վերապատրաստման և աշխատանքի առաջավոր մեթոդների ներդրման միջոցով։ Ուշադրություն է դարձվում գրադարանավարների մասնագիտական գիտելիքների շարունակական կատարելագործմանը և աշխատանքի որակի բարձրացմանը։ Քննվում են նաև գրադարանի կապերը կրթական, մշակութային և հասարակական հաստատությունների հետ, որոնք կարող են նպաստել համայնքի մշակութային կյանքի ակտիվացմանը և գրադարանային ծառայությունների հասանելիության ընդլայնմանը։ Աշխատանքի կազմակերպման մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում վիճակագրական հաշվառումը, ընթերցողական պահանջարկի ուսումնասիրությունը և ստացված տվյալների օգտագործումը հետագա գործունեության պլանավորման համար։ Մեթոդական հանձնարարականները նպատակ ունեն ձևավորելու գրադարանային աշխատանքի համակարգված մոտեցում, ապահովելու տարբեր ստորաբաժանումների համագործակցությունը և բարձրացնելու բնակչության գրադարանային-տեղեկատվական սպասարկման արդյունավետությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրադարանների ղեկավարների, մեթոդիստների և գրադարանային ոլորտի այլ մասնագետների համար՝ որպես գործնական աշխատանքի կազմակերպման և մասնագիտական գործունեության կատարելագործման ուղեցույց։
Updated: 2026-09-23
Psychology
«Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
Թմրամոլություն և կախվածությունը (տոքսիկամանիա) այն վիճակներն են, երբ մարդը զարգացնում է ուժեղ ֆիզիկական կամ հոգեբանական պահանջ որոշակի նյութերի նկատմամբ, որոնք ազդում են կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա և փոխում են մարդու վարքագիծը, զգացողությունները և գիտակցությունը։ Տոքսիկամանիան ավելի լայն հասկացություն է և ներառում է ցանկացած վնասակար նյութերից կախվածություն, ներառյալ թմրամիջոցները, ալկոհոլը, որոշ դեղամիջոցներ կամ այլ հոգեակտիվ նյութեր։ Թմրամոլությունը դրա հատուկ ձևն է, որը կապված է հենց թմրանյութերի պարբերական օգտագործման և դրանց նկատմամբ կայուն կախվածության ձևավորման հետ։ Այս երևույթների էությունը կայանում է նրանում, որ ժամանակի ընթացքում օրգանիզմը սովորում է տվյալ նյութին, և առանց դրա առաջանում են ֆիզիկական և հոգեբանական ծանր ախտանիշներ՝ աբստինենցիայի վիճակ։ Կախվածությունը զարգանում է աստիճանաբար՝ սկսվելով փորձարկումից և անցնելով կանոնավոր օգտագործման փուլ, մինչև մարդու վերահսկողության կորուստը սեփական վարքագծի նկատմամբ։ Այս վիճակները վնասում են մարդու առողջությանը՝ առաջացնելով նյարդային համակարգի խանգարումներ, սրտանոթային խնդիրներ, հոգեկան հիվանդություններ և սոցիալական կյանքի քայքայում։ Թմրամոլությունն ու կախվածությունը նաև լուրջ սոցիալական խնդիր են, քանի որ ազդում են ընտանիքների, աշխատանքի և հասարակության կայունության վրա։ Կանխարգելման համար կարևոր է կրթությունը, առողջ ապրելակերպի խթանումը, հոգեբանական աջակցությունը և ժամանակին միջամտությունը։ Բուժումը սովորաբար երկարատև է և պահանջում է բժշկական, հոգեբանական և սոցիալական համալիր մոտեցում։
Updated: 2026-10-23
Mathematics
Некоторые интегрируемые модели на двумерных решетках Манхэтена
Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Մանհեթենի երկչափ ցանցերի վրա սահմանված որոշ ինտեգրելի մոդելների տեսական հետազոտությանը։ Աշխատության կենտրոնում դիսկրետ մաթեմատիկական համակարգերն են, որոնց կառուցվածքը կապված է երկչափ ցանցային երկրաչափության և ցանցի հանգույցների ու կապերի միջև սահմանվող փոխազդեցությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ինտեգրելիության հատկություններ ունեցող մոդելների կառուցվածքը, դրանց մաթեմատիկական ձևակերպումը և լուծելիության պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցանցային համակարգերի դիսկրետ բնույթին, տեղային փոխազդեցությունների կազմակերպմանը և այն պայմաններին, որոնց դեպքում հնարավոր է ստանալ համակարգի պահպանվող մեծությունների ամբողջություն կամ կառուցել ճշգրիտ լուծումներ։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել մաթեմատիկական ֆիզիկայի և ինտեգրելի համակարգերի ուսումնասիրության համար բնորոշ մեթոդներ՝ ներառյալ ցանցային հավասարումների, սիմետրիկ կառուցվածքների, պահպանման օրենքների և սպեկտրալ կամ հանրահաշվական մեթոդների վերլուծությունը։ Մանհեթենի տիպի ցանցի առանձնահատկությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ուղղորդված և կառուցվածքայինորեն տարբեր կապեր ունեցող դիսկրետ համակարգեր, որոնց վարքը կարող է էապես տարբերվել սովորական քառակուսային ցանցերի վրա սահմանվող մոդելներից։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ինտեգրելիության չափանիշների բացահայտումը և մոդելների այնպիսի ներկայացումների կառուցումը, որոնք թույլ են տալիս վերլուծել դրանց դինամիկան և մաթեմատիկական հատկությունները։ Քննարկվում են նաև տարբեր մոդելների միջև հնարավոր կապերը, դրանց ձևափոխությունները և ընդհանուր կառուցվածքային հատկանիշները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ դիսկրետ ինտեգրելի համակարգերի տեսության, ցանցային մոդելների, մաթեմատիկական ֆիզիկայի և ոչ գծային դիսկրետ դինամիկայի հետագա զարգացման համար։ Ստացված տեսական արդյունքները կարող են կիրառվել նաև ավելի բարդ ցանցային համակարգերի կառուցման և դրանց լուծելիության ուսումնասիրության ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, մաթեմատիկական ֆիզիկոսներին, ինտեգրելի համակարգերի և դիսկրետ մաթեմատիկական մոդելների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներում գիտահետազոտական աշխատանք իրականացնող ասպիրանտներին և ուսանողներին։
Updated: 2026-09-23
Linguistics
Яфетическое происхождение армянского слова margarey - пророк
Աշխատությունը նվիրված է հայերեն «մարգարե» բառի ծագման պատմալեզվաբանական և ստուգաբանական քննությանը՝ այն դիտարկելով յաֆեթական լեզվաբանական տեսության շրջանակում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը բառի հնագույն ձևերի, իմաստային զարգացման և հնարավոր լեզվական առնչությունների բացահայտումն է՝ համեմատական նյութի և պատմական լեզվաբանության տվյալների միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառի հնչյունական կառուցվածքին, առանձին բաղադրիչների մեկնաբանությանը և դրանց ենթադրվող պատմական փոփոխություններին։ Յաֆեթական մոտեցումը ներկայացնում է լեզվաբանության պատմության որոշակի փուլին բնորոշ տեսական ուղղություն, որի շրջանակում տարբեր լեզուների բառային ու կառուցվածքային ընդհանրությունները մեկնաբանվում էին այսօր հիմնականում չընդունվող սկզբունքներով։ Այդ պատճառով նման ուսումնասիրության գիտական արժեքը կարող է դիտարկվել երկու փոխկապակցված տեսանկյունից՝ որպես կոնկրետ հայերեն բառի ծագումը բացատրելու պատմական փորձ և որպես ժամանակի լեզվաբանական գաղափարների ու մեթոդաբանության արտացոլում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել հայերենի հին գրավոր վկայությունները, հարակից լեզուներում հանդիպող ձևերը և բառի կրոնական ու մշակութային նշանակության պատմական փոփոխությունները։ Կարևոր է նաև տարբերակել բառի իրական պատմական ծագման խնդիրը և այն մեկնաբանությունը, որն առաջարկվում է յաֆեթական տեսության հիման վրա, քանի որ ժամանակակից պատմահամեմատական լեզվաբանությունը բառերի ազգակցությունն ու փոխառությունները գնահատում է կանոնավոր հնչյունական համապատասխանությունների, ժամանակագրական տվյալների և փաստագրված լեզվական կապերի միջոցով։ Այս առումով աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են նախկին լեզվաբանական դպրոցները փորձել վերականգնել հայերենի բառապաշարի հնագույն շերտերը և ինչպիսի փաստարկներ են կիրառել իրենց ստուգաբանական վարկածները հիմնավորելու համար։ Միաժամանակ այն կարող է նյութ տրամադրել հայերենի կրոնական բառապաշարի պատմության, իմաստային փոփոխությունների և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայերենի պատմական բառագիտության, ստուգաբանության, պատմահամեմատական լեզվաբանության և լեզվաբանական մտքի պատմության խնդիրները՝ հնարավորություն տալով գնահատել ինչպես տվյալ բառի ծագման վերաբերյալ առաջարկված մեկնաբանությունը, այնպես էլ այն գիտական հայեցակարգը, որի շրջանակում այդ մեկնաբանությունը ձևավորվել է։
Updated: 2026-09-27
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու
Հրատարակությունը մատենագիտական ընթացիկ տեղեկատու է, որը նախատեսված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության մասին համակարգված տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Այն ընդգրկում է մշակութային և գեղարվեստական կյանքի տարբեր ոլորտներին վերաբերող հրատարակություններ՝ հնարավորություն տալով ընթերցողներին, գրադարաններին և մասնագետներին արագ տեղեկանալ համապատասխան ժամանակաշրջանում հրապարակված նոր գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ մատենագիտական նյութերի մասին։ Տեղեկատուի հիմնական նպատակը մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տեղեկատվության կազմակերպումն ու տարածումն է՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության որոնումը և ընտրությունը։ Նյութերը կարող են ընդգրկել գրականություն, կերպարվեստ, երաժշտություն, թատրոն, կինո, ճարտարապետություն, ժողովրդական արվեստ, մշակույթի պատմություն, արվեստաբանություն և հարակից ոլորտներ։ Մատենագիտական նկարագրությունների համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հրատարակությունների հեղինակներին, վերնագրերը, թեմատիկ ուղղությունները և անհրաժեշտ այլ տվյալներ՝ դրանք հետագայում գրադարանային կամ գիտահետազոտական աշխատանքներում օգտագործելու համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև որպես իր ժամանակաշրջանի մշակութային տեղեկատվական միջավայրի փաստաթուղթ, քանի որ արտացոլում է խորհրդային Հայաստանի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ շրջանառվող գրականության շրջանակը և տեղեկատվական առաջնահերթությունները։ Այն կարող է ծառայել որպես արագ կողմնորոշման և գրականության համալրման գործիք գրադարանների, մշակութային հաստատությունների, ուսումնական կազմակերպությունների և հետազոտական կենտրոնների համար։ Տեղեկատուն հատկապես օգտակար է գրադարանավարներին, մատենագետներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, գրականագետներին, ուսուցիչներին, ուսանողներին և Հայաստանի խորհրդային շրջանի մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին։
Updated: 2026-11-02
Philosophy
Փիլիսոփայության դասընթաց
Գիրքը՝ «Փիլիսոփայության դասընթաց», հեղինակը Սարգսյան Ա., հանդիսանում է ուսումնական ձեռնարկ, որը ներկայացնում է փիլիսոփայության հիմնական բաժինները, հասկացությունները և պատմական զարգացման փուլերը։ Այն ընդգրկում է փիլիսոփայության որպես գիտության էությունը, նրա առարկան և մեթոդաբանությունը, ինչպես նաև աշխարհի, մարդու և գիտակցության վերաբերյալ հիմնական փիլիսոփայական հարցադրումները։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են լինելու և մտածողության, նյութի և գիտակցության փոխհարաբերության հիմնախնդիրները, ճանաչողության տեսությունները, ճշմարտության ըմբռնումները և գիտական իմացության ձևերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված փիլիսոփայության պատմական զարգացմանը՝ հին փիլիսոփայական դպրոցներից մինչև ժամանակակից ուղղություններ, ինչպես նաև հիմնական ուղղություններին՝ մատերիալիզմ, իդեալիզմ, էքզիստենցիալիզմ և այլն։ Ներառված են նաև հասարակության փիլիսոփայական վերլուծությունը, մարդու գոյության իմաստի հարցերը և արժեքների համակարգը։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների, դասախոսների և փիլիսոփայությամբ հետաքրքրված ընթերցողների համար՝ նպաստելով փիլիսոփայական մտածողության համակարգված և խորքային ընկալմանը։
Updated: 2026-09-22