Սոցիալական աջակցության քաղաքականությունը Հայաստանի Հանրապետությունում և դրա բարելավման ուղղությունները

Տնտեսագիտություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման համակարգերի արդյունավետության բարձրացման, վարչատարածքային զարգացման ռազմավարական ուղղությունների մշակման և կառավարման կազմակերպական, տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում վարչատարածքային կառավարման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, պետական կառավարման տարածքային կազմակերպման սկզբունքները, իշխանության տարբեր մակարդակների միջև լիազորությունների բաշխման առանձնահատկությունները և տարածքային զարգացման գործընթացներում կառավարման մարմինների դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային կառուցվածքի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկություններին, մարզային կառավարման և համայնքային ինքնակառավարման փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև կենտրոնական և տեղական կառավարման մարմինների գործունեության համակարգման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական զարգացման անհամաչափությունները, տարածքային ռեսուրսների բաշխման առանձնահատկությունները, բնակչության կենսամակարդակի տարբերությունները և հանրային ծառայությունների հասանելիության վրա ազդող գործոնները։ Քննարկվում են կառավարման արդյունավետության գնահատման տեսական մոտեցումները, կազմակերպական կառուցվածքների կատարելագործման հնարավորությունները, ռազմավարական պլանավորման մեթոդները և տարածքային զարգացման ծրագրերի մշակման ու իրականացման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում վարչատարածքային միավորների ֆինանսական ինքնուրույնության, բյուջետային պլանավորման, տեղական եկամուտների ձևավորման, պետական ֆինանսական աջակցության և հանրային միջոցների նպատակային օգտագործման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառավարման արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշների ուսումնասիրությունը՝ ներառելով ֆինանսատնտեսական կայունությունը, հանրային ծառայությունների որակը, կառավարման որոշումների իրականացման արդյունավետությունը, բնակչության մասնակցության մակարդակը և տարածքային զարգացման արդյունքները։ Դիտարկվում են ռազմավարական կառավարման ժամանակակից գործիքների կիրառման հնարավորությունները, երկարաժամկետ զարգացման առաջնահերթությունների սահմանումը, ծրագրային բյուջետավորման սկզբունքները, կատարողականի գնահատման մեխանիզմները և կառավարման արդյունքների մշտադիտարկման համակարգերի նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վարչատարածքային բարեփոխումների, համայնքների խոշորացման, կառավարման գործառույթների ապակենտրոնացման և միջհամայնքային համագործակցության հնարավոր ազդեցություններին տարածքային կառավարման կազմակերպման վրա։ Քննության են առնվում վարչական գործընթացների թվայնացման, էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի ներդրման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման և հանրային ծառայությունների մատուցման ընթացակարգերի պարզեցման հնարավորությունները։ Կարևորվում են նաև տեղական տնտեսական զարգացման խթանման, ներդրումային միջավայրի բարելավման, ենթակառուցվածքների արդիականացման, մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման և տարածքային մրցունակության բարձրացման ռազմավարական ուղղությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են պետական կառավարման մարմինների, տեղական ինքնակառավարման հաստատությունների, մասնավոր հատվածի և քաղաքացիական հասարակության համագործակցության ձևերը, մասնակցային կառավարման սկզբունքները, որոշումների ընդունման թափանցիկության ապահովումը և հանրային հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային փորձի ուսումնասիրության և Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ պայմաններին համապատասխան կառավարման մոդելների կիրառման հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել տարածքային կառավարման ռազմավարական պլանավորման մեթոդաբանության զարգացմանը, վարչատարածքային միավորների կառավարման արդյունավետության գնահատման գործիքակազմի կատարելագործմանը, տարածքային անհամաչափությունների նվազեցմանն ուղղված մոտեցումների հիմնավորմանը և հանրային կառավարման համակարգի կազմակերպական կարողությունների ամրապնդմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, տարածքային զարգացման փորձագետների, հանրային քաղաքականության հետազոտողների, մարզային և համայնքային կառավարման մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական ու կառավարման մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Գիրքը «Թուրքիան և Հայկական հարցը», որի հեղինակն է Ալեքսեյ Ջիվելեգով, նվիրված է Հայկական հարցի պատմական, քաղաքական և միջազգային դիվանագիտական զարգացումների խորքային վերլուծությանը՝ հատկապես Օսմանյան կայսրության և եվրոպական տերությունների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Ջիվելեգովը այս աշխատության մեջ փորձում է բացատրել, թե ինչպես ձևավորվեց այն, ինչ պատմագիտության մեջ հայտնի է որպես Հայկական հարց։ Նա ցույց է տալիս, որ այն պարզապես ազգային խնդիր չէր, այլ միջազգային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ, որը կապված էր եվրոպական տերությունների շահերի բախման հետ՝ հատկապես所谓 «Արևելյան հարցի» շրջանակներում։ Հեղինակը մանրամասն ներկայացնում է, թե ինչպես էին տարբեր պետություններ՝ Ռուսաստան, Անգլիա, Ֆրանսիա և մյուսները, օգտագործում հայկական խնդիրը իրենց ռազմաքաղաքական նպատակների համար։ Գրքում զգալի տեղ է տրվում Օսմանյան կայսրության ներքին կառուցվածքին և այն քաղաքականությանը, որը կիրառվում էր քրիստոնյա ժողովուրդների նկատմամբ, այդ թվում՝ հայերի։ Ջիվելեգովը նկարագրում է վարչական համակարգը, սոցիալական անհավասարությունները և այն պայմանները, որոնցում ձևավորվեցին ազգային-ազատագրական շարժումները։ Նա փորձում է հասկանալ ոչ միայն իրադարձությունների ընթացքը, այլ նաև դրանց պատճառները՝ տնտեսական, քաղաքական և գաղափարական մակարդակներում։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի ողբերգական իրադարձություններին՝ ցույց տալով, թե ինչպես Հայկական հարցը վերածվեց միջազգային հումանիտար խնդրի։ Նա վերլուծում է եվրոպական դիվանագիտության դերը՝ ընդգծելով, որ հաճախ մեծ տերությունները սահմանափակվում էին հայտարարություններով և իրական քայլեր չէին ձեռնարկում իրավիճակը փոխելու համար։ Այս քննադատական մոտեցումը գրքին տալիս է ավելի խորքային և երբեմն սուր բնույթ։

Տեխնոլոգիա

Գիրքը նվիրված է գերմեծ ինտեգրալ սխեմաների պարամետրերի բարձր ճշտությամբ չափման ավտոմատացված համակարգերի մշակման, նախագծման և հետազոտման խնդիրներին։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ժամանակակից միկրոէլեկտրոնային սարքերի վերահսկման և փորձարկման մեթոդները, չափման համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ճշգրտության ապահովման սկզբունքները և տվյալների մշակման տեխնոլոգիաները։ Քննարկվում են ավտոմատացված չափիչ համալիրների նախագծման մոտեցումները, չափման սխալների նվազեցման եղանակները, սարքավորումների օպտիմալացման մեթոդները և ինտեգրալ սխեմաների տեխնիկական բնութագրերի գնահատման գործընթացները։ Ներկայացվում են տեսական և գործնական լուծումներ, որոնք նպաստում են բարձր հուսալիությամբ էլեկտրոնային համակարգերի մշակմանը, արտադրական վերահսկողության կատարելագործմանը և միկրոէլեկտրոնային տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել էլեկտրոնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի, չափիչ տեխնիկայի և ավտոմատ կառավարման համակարգերի մասնագետների, ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տեխնիկական բուհերի ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Ֆուրյեի շարքերը մաթեմատիկական անալիզում կարևոր գործիք են, որոնք թույլ են տալիս պարբերական ֆունկցիաները ներկայացնել սինուսների և կոսինուսների անվերջ շարքերի տեսքով։ Այս գաղափարի հիմքում ընկած է այն, որ բարդ պարբերական ֆունկցիան կարելի է բաժանել ավելի պարզ տրիգոնոմետրիկ բաղադրիչների, ինչը հեշտացնում է դրանց ուսումնասիրությունը, վերլուծությունը և կիրառումը տարբեր գիտական ու տեխնիկական խնդիրներում։ Ֆուրյեի շարքերը լայնորեն կիրառվում են ֆիզիկայում, ինժեներիայում, ազդանշանների մշակման մեջ, ջերմահաղորդման և ալիքային երևույթների ուսումնասիրության ժամանակ։ Պարբերական ֆունկցիայի Ֆուրյեի շարքը ունի ընդհանուր տեսք, որտեղ ֆունկցիան ներկայացվում է որպես հաստատուն անդամի, կոսինուսների և սինուսների գումար՝ համապատասխան գործակիցներով։ Այդ գործակիցները որոշվում են ինտեգրալների միջոցով, որոնք արտացոլում են ֆունկցիայի «ներդրումը» յուրաքանչյուր տրիգոնոմետրիկ բաղադրիչում։ Էյլեր–Ֆուրյեի բանաձևերը տալիս են այդ գործակիցների հաշվման հստակ ձևերը և կապում են Ֆուրյեի շարքերը ինտեգրալ հաշվարկի հետ։ Այս բանաձևերի միջոցով հնարավոր է գտնել a₀, aₙ և bₙ գործակիցները՝ օգտագործելով համապատասխան ինտեգրալներ որոշակի միջակայքում, սովորաբար [-π, π] կամ այլ պարբերական հատվածում։ Էյլեր–Ֆուրյեի բանաձևերը հիմնված են տրիգոնոմետրիկ ֆունկցիաների օրթոգոնալության հատկության վրա, որը թույլ է տալիս «անջատել» յուրաքանչյուր բաղադրիչը մյուսներից։ Ֆուրյեի շարքերը կարևոր են նաև սահմանային խնդիրների լուծման մեջ, մասնավորապես ջերմահաղորդման և ալիքային հավասարումների դեպքում, որտեղ դրանք թույլ են տալիս լուծումները ներկայացնել շարքերի տեսքով։

Այլ առարկաներ

Օգնություն խաղողագործին նյութը գործնական ուղղվածության գյուղատնտեսական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է խաղողագործների առօրյա աշխատանքին աջակցելու համար՝ տրամադրելով համապարփակ, կիրառական խորհուրդներ խաղողի վազի մշակության բոլոր փուլերի վերաբերյալ։ Այն ուղղված է ինչպես սկսնակ, այնպես էլ փորձառու խաղողագործներին, գյուղատնտեսության մասնագետներին և այգեգործներին, ովքեր զբաղվում են խաղողի արտադրությամբ տարբեր նպատակներով՝ սեղանի, տեխնիկական և վերամշակման համար։ Նյութում ներկայացվում են խաղողի վազի աճի և զարգացման հիմնական կենսաբանական առանձնահատկությունները, սորտերի ընտրության սկզբունքները և դրանց հարմարեցումը տարբեր կլիմայական և հողային պայմաններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այգու հիմնման գործնական հարցերին՝ հողի նախապատրաստում, տնկման սխեմաներ, տնկիների ընտրություն և խնամքի կազմակերպում։ Աշխատությունում մանրամասն ներկայացվում են նաև հիմնական ագրոտեխնիկական միջոցառումները՝ ոռոգում, պարարտացում, էտում, կապում և վազերի ձևավորում, որոնք ուղղված են բարձր և կայուն բերքատվության ապահովմանը։ Նյութը ընդգրկում է հիվանդությունների և վնասատուների դեմ պայքարի գործնական մոտեցումները՝ շեշտադրելով կանխարգելիչ միջոցառումների և ինտեգրված պաշտպանության համակարգերի կարևորությունը։ Բացի այդ, քննարկվում են բերքահավաքի կազմակերպման, խաղողի պահպանման և որակի ապահովման հարցերը, որոնք մեծ նշանակություն ունեն արտադրության տնտեսական արդյունավետության համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ծառայում է որպես գործնական ուղեցույց՝ օգնելով խաղողագործներին արդյունավետ կազմակերպել արտադրությունը և բարձրացնել այգիների արտադրողականությունը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ամպրոպային պայմաններում գետնային բարձրացումների՝ Thunderstorm Ground Enhancements-ի ժամանակ էլեկտրոնների և գամմա ճառագայթների էներգետիկ սպեկտրների ուսումնասիրությանը 0.3–100 ՄէՎ էներգետիկ տիրույթում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել ամպրոպային ամպերի ներսում և դրանց հարակից մթնոլորտային միջավայրում բարձր էներգիայի էլեկտրոնների ու ֆոտոնների առաջացման, արագացման և տարածման ֆիզիկական մեխանիզմները։ Աշխատությունը վերաբերում է մթնոլորտում բարձր էներգիայի մասնիկների արագացման այն գործընթացներին, որոնք կարող են տեղի ունենալ ուժեղ էլեկտրական դաշտերի ազդեցությամբ և հանգեցնել գետնի մակարդակում բնական ճառագայթման ֆոնի ժամանակավոր ուժեղացման։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է էլեկտրոնների էներգետիկ բաշխման որոշումը և դրա համեմատությունը գամմա ճառագայթների սպեկտրի հետ։ Այս տվյալները հնարավորություն են տալիս գնահատելու արագացված էլեկտրոնների էներգիայի կորուստները, նրանց փոխազդեցությունը մթնոլորտային նյութի հետ և բարձր էներգիայի ֆոտոնների առաջացման գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 0.3–100 ՄէՎ լայն էներգետիկ միջակայքին, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ինչպես համեմատաբար ցածր, այնպես էլ շատ բարձր էներգիայի բաղադրիչները և բացահայտել սպեկտրների ընդհանուր կառուցվածքն ու առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում կարող են վերլուծվել ամպրոպների ժամանակ գետնին գրանցվող ճառագայթային ինտենսիվության փոփոխությունները, դրանց տևողությունը, էներգետիկ բաշխումը և կապը ամպրոպային ամպի էլեկտրական դաշտի ու օդերևութաբանական պայմանների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է դիտարկվող էներգետիկ սպեկտրների ֆիզիկական մեկնաբանությունը։ Էլեկտրոնների արագացումը ուժեղ էլեկտրական դաշտերում կարող է հանգեցնել հարաբերականիստական էներգիաների ձեռքբերմանը, իսկ դրանց բախումները մթնոլորտի ատոմների և մոլեկուլների հետ կարող են առաջացնել բարձր էներգիայի ճառագայթում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատելու ամպրոպային էլեկտրական դաշտերի, մասնիկների արագացման և գամմա ճառագայթման միջև։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե ինչ պայմաններում են առաջանում երկարատև կամ ինտենսիվ գետնային բարձրացումներ և ինչպիսի էներգետիկ բնութագրեր են դրանք ունենում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել գամմա և մասնիկային ճառագայթման դետեկտորներ, սպեկտրաչափական մեթոդներ և ստացված ազդանշանների թվային վերլուծություն։ Չափումների արդյունքների հիման վրա հնարավոր է վերականգնել մասնիկների և ֆոտոնների էներգետիկ սպեկտրները, գնահատել ճառագայթման ինտենսիվությունը և համեմատել տարբեր ամպրոպային իրադարձությունների տվյալները։ Առանձին կարևորություն ունի փորձարարական արդյունքների համադրումը տեսական մոդելների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե դիտարկված սպեկտրներն ինչպիսի մասնիկային գործընթացներով կարող են բացատրվել։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել մթնոլորտային էլեկտրական երևույթների և բնական բարձր էներգիայի ճառագայթման աղբյուրների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։ Թեման կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Երկրի մթնոլորտը կարող է հանդես գալ որպես բնական մասնիկների արագացուցիչ, որտեղ ամպրոպային էլեկտրական դաշտերը որոշ պայմաններում կարող են առաջացնել շատ բարձր էներգիաների մասնիկներ և ճառագայթում։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մթնոլորտային ճառագայթային դաշտերի գնահատման, բարձր էներգիայի բնական երևույթների մոնիթորինգի և ամպրոպային գործընթացների ֆիզիկական մոդելավորման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մթնոլորտային և բարձր էներգիայի ֆիզիկայի մասնագետներին, տիեզերական ճառագայթների հետազոտողներին, գեոֆիզիկոսներին, ռադիացիոն ֆիզիկայի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան գիտական ուղղությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի էներգետիկ սպեկտրների միջոցով բացահայտել ամպրոպային գետնային բարձրացումների ժամանակ էլեկտրոնների և գամմա ճառագայթների առաջացման ու տարածման առանձնահատկությունները և ավելի խորությամբ հասկանալ ամպրոպային էլեկտրական դաշտերում բարձր էներգիայի մասնիկների բնական արագացման մեխանիզմները։