Սուրբ Գրքի բառարան

Լեզվաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 17-րդ դարի հին ռուսերեն գրավոր հուշարձաններում դերանունների համակարգի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց կառուցվածքային, ձևաբանական, շարահյուսական և գործառական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում են այն դերանվանական ձևերը, որոնք գործածվել են տվյալ ժամանակաշրջանի գրավոր աղբյուրներում, դրանց ձևափոխության օրինաչափությունները, հոլովման համակարգը, քերականական կատեգորիաների արտահայտությունը և տարբեր տեքստային միջավայրերում դրանց կիրառությունը։ 17-րդ դարը ռուսաց լեզվի պատմության մեջ կարևոր անցումային ժամանակաշրջան է, երբ գրավոր լեզվում զուգահեռաբար պահպանվում էին ավելի հին լեզվական առանձնահատկություններ և ձևավորվում էին նոր՝ հետագա գրական լեզվին բնորոշ միտումներ։ Այդ պատճառով դերանունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու լեզվական փոփոխությունների ընթացքին և բացահայտելու հին ու նոր ձևերի փոխհարաբերությունը։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել անձնական, ցուցական, ստացական, հարցական, հարաբերական, որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունների ձևերն ու գործածության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դրանց հոլովական ձևերին, քանի որ պատմական տեքստերում կարող են հանդիպել ինչպես պահպանված հին ձևեր, այնպես էլ աստիճանաբար տարածվող նոր տարբերակներ։ Դրանց համեմատությունը թույլ է տալիս բացահայտել ձևաբանական համակարգի փոփոխությունները և որոշել տարբեր ձևերի տարածվածությունն ու գործառական սահմանները։ Կարևոր է նաև դերանունների շարահյուսական կիրառության ուսումնասիրությունը։ Տարբեր տեքստերում դերանունները կարող են հանդես գալ որպես նախադասության տարբեր անդամներ, փոխարինել գոյականներին, կապել նախադասության բաղադրիչները, արտահայտել հղումային հարաբերություններ կամ ապահովել խոսքի կապակցվածությունը։ Այդպիսի կիրառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին դերանուններն օգտագործվում տվյալ ժամանակաշրջանի գրավոր խոսքի կառուցման մեջ։ Աշխատության մեջ կարող է կարևոր տեղ զբաղեցնել նաև գրավոր աղբյուրների ժանրային տարբերությունների հաշվառումը։ 17-րդ դարի պատմական, վարչական, կրոնական, գրական և այլ տեքստերը կարող էին ունենալ լեզվական տարբեր առանձնահատկություններ, ուստի դրանց համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե դերանվանական այս կամ այն ձևը որքանով էր պայմանավորված տեքստի ժանրով, ոճով կամ գրավոր ավանդույթով։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև գրաբարյան և ժողովրդախոսակցական տարրերի փոխհարաբերության բացահայտումը։ Դերանունների համակարգում պահպանված հին ձևերի և նորարարությունների ուսումնասիրությունը կարող է տեղեկություններ հաղորդել ռուսաց լեզվի զարգացման այն գործընթացների մասին, որոնք հետագայում հանգեցրին ժամանակակից գրական լեզվի ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև տարբեր ձեռագրերի և հրատարակված հուշարձանների համեմատական վերլուծություն՝ պարզելու համար ձևերի տարածման աշխարհագրական, ժամանակագրական և տեքստային առանձնահատկությունները։ Նման ուսումնասիրությունը արժեքավոր է ոչ միայն դերանունների պատմության, այլև ռուսաց լեզվի ընդհանուր պատմական քերականության համար, քանի որ դերանվանական համակարգի փոփոխությունները կապված են լեզվի ձևաբանական և շարահյուսական կառուցվածքի ավելի լայն վերափոխումների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել պատմական լեզվաբանության, հին ռուսերեն գրավոր հուշարձանների ուսումնասիրության, տեքստաբանության և ռուսաց լեզվի պատմության ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բանասերներին, հին ձեռագրերի և ռուսական գրավոր մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը 17-րդ դարի գրավոր աղբյուրների դերանվանական նյութի հիման վրա ներկայացնում է ռուսաց լեզվի պատմական զարգացման կարևոր փուլերից մեկը՝ բացահայտելով դերանունների ձևերի, գործառույթների և կիրառության փոփոխությունները և դրանց նշանակությունը լեզվի հետագա զարգացման գործընթացում։

Գրականություն

Տվյալ վերնագիրը՝ «Գիշերածաղիկ», իր բնույթով խորհրդանշական է․ այն սովորաբար կապվում է գիշերային ծաղկող բույսի պատկերին, որը գրականության մեջ հաճախ օգտագործվում է որպես ներքին ապրումների, թաքնված զգացմունքների կամ լուռ ու խորքային հոգեվիճակների խորհրդանիշ։ Նման վերնագրերով ստեղծագործություններում կենտրոնական են ոչ այնքան արտաքին իրադարձությունները, որքան մարդու ներաշխարհը, հիշողությունները և զգացմունքային փոփոխությունները։ Եթե գործը դիտարկենք ընդհանուր գրական համատեքստում, ապա այն կարող է դասվել քնարական արձակի կամ պատմվածքային ժողովածուի շարքին, որտեղ լեզուն սովորաբար պատկերավոր է, զգացմունքային և հաճախ կառուցված է մետաֆորների վրա։ Այդպիսի ստեղծագործությունները նպատակ ունեն փոխանցել տրամադրություն, հոգեվիճակ և ներքին փորձառություն, այլ ոչ թե միայն պատմել սյուժե։

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սովորողների գեղագիտական մտածողության ձևավորման գործընթացի ժամանակակից խնդիրների, մեթոդների և մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում է գեղագիտական դաստիարակության դերը անհատի ստեղծագործական զարգացման, արժեքային համակարգի ձևավորման և մշակութային ընկալման խորացման գործում։ Ներկայացվում են կրթական գործընթացում արվեստի, մշակույթի, ստեղծագործական գործունեության և նորարարական ուսուցման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են սովորողների գեղագիտական ճաշակի, երևակայության և քննադատական մտածողության զարգացման ուղիները։ Աշխատությունը անդրադառնում է ժամանակակից կրթական միջավայրի մարտահրավերներին և առաջարկում է մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել սովորողների բազմակողմանի զարգացմանը՝ օգտակար լինելով մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում ռոտավիրուսային վարակի տարածման համաճարակաբանական առանձնահատկությունների, հիվանդացության կառուցվածքի և բնակչության տարբեր խմբերում դրա դրսևորման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վարակի տարածվածության, տարիքային և սեզոնային բաշխման, հիվանդացության փոփոխությունների և փոխանցման վրա ազդող գործոնների գնահատումն է։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մանկական բնակչությանը, քանի որ ռոտավիրուսային վարակը հատկապես կարևոր համաճարակաբանական նշանակություն ունի փոքր տարիքի երեխաների շրջանում և կարող է լինել սուր աղիքային վարակների պատճառներից մեկը։ Քննվում են վարակի փոխանցման ընդհանուր մեխանիզմները, հիվանդության դեպքերի ժամանակային և տարածքային բաշխումը, ինչպես նաև բնակավայրերի, սոցիալական պայմանների, հիգիենիկ գործոնների և առողջապահական ծառայությունների հասանելիության հնարավոր նշանակությունը համաճարակային գործընթացի ձևավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել տարբեր տարիների հիվանդացության տվյալները, դեպքերի տարիքային կառուցվածքը, տարվա եղանակների հետ կապված փոփոխությունները և առանձին տարածքների միջև դիտվող տարբերությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լաբորատոր ախտորոշման և համաճարակաբանական հսկողության նշանակությունը, քանի որ հիվանդության կլինիկական դրսևորումները կարող են նման լինել այլ աղիքային վարակների ախտանշաններին, իսկ հարուցիչի ճշգրիտ նույնականացումը կարևոր է հիվանդացության իրական պատկերի գնահատման համար։ Ուսումնասիրվում է նաև կանխարգելիչ միջոցառումների և պատվաստումների դերը բնակչության շրջանում հիվանդության բեռի նվազեցման համատեքստում՝ համաճարակաբանական ցուցանիշների փոփոխությունները դիտարկելով առողջապահական միջամտությունների և այլ հնարավոր գործոնների հետ փոխկապակցված։ Հատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել հիվանդացության մշտադիտարկման համակարգի արդյունավետությանը, տվյալների հավաքագրման ու վերլուծության մեթոդներին և ռիսկի խմբերի առանձնացման հնարավորություններին։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են առողջապահական ռեսուրսների պլանավորման, կանխարգելման ծրագրերի գնահատման և վարակիչ հիվանդությունների վերահսկման համակարգի կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համաճարակաբանության, վարակաբանության, լաբորատոր ախտորոշման և հանրային առողջության մոտեցումները՝ ներկայացնելով ռոտավիրուսային վարակի տարածման օրինաչափությունների և կանխարգելման հնարավորությունների համակարգված գնահատում։

Լեզվաբանություն

Այս թեման վերաբերում է Հրանտ Մաթևոսյանի արձակի լեզվական կառուցվածքի բազմաշերտությանը, որտեղ բառապաշարը չի սահմանափակվում միայն պատկերավորման միջոց լինելով, այլ դառնում է գաղափարական, հոգեբանական և ոճական ամբողջ համակարգի կրողը։ Նրա արձակում առանձնանում են մի քանի բառապաշարային շերտեր՝ առաջինը գյուղական-ժողովրդական խոսակցական շերտն է, որը ձևավորում է իրականության անմիջական, բնական և կենդանի զգացողություն՝ հաճախ օգտագործելով բարբառային երանգներ, առօրյա խոսքի կառուցվածքներ և պարզ, բայց ծանրաբեռնված իմաստային միավորներ։ Երկրորդը՝ գրական-ստանդարտ շերտն է, որը ապահովում է պատմողական հստակություն և կառուցվածքային կարգավորում, սակայն Մաթևոսյանի մոտ այն հաճախ խառնվում է խոսակցական տարրերի հետ՝ ստեղծելով յուրահատուկ հիբրիդային ոճ։ Երրորդը՝ փիլիսոփայական և ընդհանրական բառապաշարն է, որտեղ լեզուն բարձրանում է վերացական մակարդակ՝ արտահայտելով մարդու, ժամանակի, բնության և գոյության մասին ընդհանրական մտքեր, որոնք հաճախ ունեն հզոր էքզիստենցիալ երանգավորում։ Բացի այդ, նրա արձակում նկատելի է պատկերավոր-մետաֆորիկ շերտը, որտեղ բառերը ձեռք են բերում խորհրդանշական արժեք և ստեղծում բազմիմաստ պատկերներ՝ բնության, մարդու ներաշխարհի և սոցիալական հարաբերությունների միջև կապեր հաստատելով։ Այս շերտերի համադրությունը ստեղծում է առանձնահատուկ ոճական արժեք․ լեզուն դառնում է ոչ միայն հաղորդակցության միջոց, այլև մտածողության ձև, որտեղ յուրաքանչյուր բառ կրում է թե՛ հուզական, թե՛ իմաստաբանական ծանրաբեռնվածություն, իսկ ամբողջ տեքստը ձեռք է բերում խորքային փիլիսոփայական և գեղարվեստական հնչեղություն։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Հայաստանի տեղին և դերակատարությանը ԽՍՀՄ ռազմաարդյունաբերական համալիրում 1922–1991 թվականներին՝ ուսումնասիրելով հանրապետության արդյունաբերական, գիտատեխնիկական և տնտեսական ներուժի ներգրավումը համամիութենական պաշտպանական արտադրության համակարգում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում խորհրդային ժամանակաշրջանում Հայաստանում արդյունաբերական ենթակառուցվածքների ձևավորման ու զարգացման գործընթացները, արտադրական ձեռնարկությունների մասնագիտացումը, գիտահետազոտական և նախագծային կազմակերպությունների գործունեությունը, ինչպես նաև հանրապետության կապերը ԽՍՀՄ այլ տնտեսական կենտրոնների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեքենաշինության, էլեկտրոնիկայի, սարքաշինության, ճշգրիտ տեխնոլոգիաների և ռազմավարական նշանակություն ունեցող արտադրությունների զարգացմանը՝ դրանք դիտարկելով խորհրդային կենտրոնացված տնտեսության և արտադրական կոոպերացիայի համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են ռազմաարդյունաբերական համալիրի ձևավորման փուլերը, պետական տնտեսական քաղաքականության ազդեցությունը արտադրական հզորությունների տեղաբաշխման վրա և Հայաստանի գիտական ու մասնագիտական ներուժի օգտագործումը տեխնոլոգիական խնդիրների լուծման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գիտության, բարձրագույն կրթության և արդյունաբերության փոխկապակցվածությանը, մասնագիտական կադրերի պատրաստմանը և գիտահետազոտական հաստատությունների մասնակցությանը տեխնիկական նորարարությունների զարգացման գործընթացում։ Քննության են առնվում նաև ռազմաարդյունաբերական ոլորտի ազդեցությունները հանրապետության քաղաքաշինական, ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա, քանի որ խոշոր արտադրական կենտրոնների ստեղծումը նպաստում էր աշխատուժի կենտրոնացմանը և նոր մասնագիտական խմբերի ձևավորմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի արդյունաբերական համակարգի կախվածությունը համամիութենական մատակարարման ու արտադրական կապերից և հասկանալու, թե ինչպես էր հանրապետության տնտեսությունը ներառված ԽՍՀՄ միասնական արդյունաբերական կառուցվածքում։ Առանձին ուշադրության կարող են արժանանալ խորհրդային համակարգի վերջին տասնամյակների տեխնոլոգիական զարգացումները, տնտեսական դժվարությունները և այն փոփոխությունները, որոնք առաջացան ԽՍՀՄ կազմալուծման նախաշեմին ու դրանից հետո։ Աշխատությունն ունի կարևոր պատմագիտական նշանակություն՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանի արդյունաբերական արդիականացման, գիտատեխնիկական զարգացման և ռազմաարդյունաբերական համակարգում ունեցած գործառույթների մասին։