Վայք-Զանգեզուրի սելավային երևույթների ձևավորման ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանները

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզում տավարաբուծության զարգացման արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների համապարփակ ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ոլորտի արտադրողականության, կազմակերպման և տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Հեղինակը վերլուծում է մարզի բնական-կլիմայական պայմանների ազդեցությունը անասնապահության զարգացման վրա՝ հաշվի առնելով լեռնային և նախալեռնային գոտիների արոտավայրային ռեսուրսները, կերային բազայի սեզոնայնությունը և դրանց օգտագործման արդյունավետությունը։ Գրքում առանձնացվում են տավարաբուծության ցածր արդյունավետության հիմնական պատճառները՝ ցեղային կազմի ոչ բավարար բարելավված վիճակը, կերակրման ոչ ինտենսիվ համակարգերը, անասնաբուժական սպասարկման թերությունները և ֆերմերային տնտեսությունների տեխնոլոգիական հետամնացությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կաթնատու և մսատու ուղղությունների արտադրողականության բարձրացման հնարավորություններին՝ սելեկցիոն աշխատանքի, արհեստական սերմնավորման և բարձրարժեք ցեղերի ներմուծման միջոցով։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև տնտեսական խնդիրները՝ գյուղատնտեսական վարկավորման սահմանափակ հասանելիությունը, ներդրումների ցածր մակարդակը, արտադրանքի իրացման դժվարությունները և վերամշակող արդյունաբերության թույլ զարգացումը, որոնք միասին սահմանափակում են ոլորտի շահութաբերությունը։ Գրքում ներկայացվում են զարգացման հիմնական ուղիները՝ կերարտադրության ինտենսիվացում, ֆերմերային կոոպերացիաների ձևավորում, տեխնոլոգիական արդիականացում, պետական աջակցության ծրագրերի արդյունավետ կիրառում և գյուղատնտեսական խորհրդատվական համակարգերի զարգացում։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է նորագույն ժամանակաշրջանում հայկական գրավոր մշակույթի և գրության պատմության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա զարգացման հիմնական փուլերը, առանձնահատկություններն ու պատմամշակութային նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հայկական գրի կիրառության և զարգացման գործընթացները նոր և նորագույն պատմական պայմաններում, ինչպես նաև այն հասարակական, քաղաքական, կրթական և մշակութային փոփոխությունները, որոնք ազդեցություն են ունեցել գրավոր մշակույթի պահպանման ու տարածման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական գրի՝ որպես ազգային ինքնության, մշակութային ժառանգության և պատմական հիշողության պահպանման կարևոր գործոնի նշանակությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ գրական ու կրթական միջավայրերի զարգացմանը, հայկական տպագրության և հրատարակչական գործունեության ընդլայնմանը, դպրոցներում ու մշակութային հաստատություններում գրի տարածմանը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա գործածության առանձնահատկություններին։ Քննարկվում են նաև լեզվական և ուղղագրական փոփոխությունների, գրային համակարգի կիրառության, ձեռագրային և տպագիր ժառանգության փոխհարաբերության հարցերը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հայկական գրավոր մշակույթը դիտարկել ոչ միայն որպես լեզվական հաղորդակցության միջոց, այլև որպես ազգային մշակույթի շարունակականության ապահովման կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով պահպանվել և փոխանցվել են պատմական, գրական, գիտական և հոգևոր արժեքներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, պատմաբաններին և հայկական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է նորագույն ժամանակներում հայկական գրի զարգացման և կիրառության պատմական ընթացքը՝ ընդգծելով դրա կենսունակությունը, մշակութային նշանակությունը և ազգային ինքնության պահպանման գործում ունեցած կարևոր դերը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների համար ռուսաց լեզվի ուսումնական ձեռնարկի ստեղծման լեզվադիդակտիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տեսական և մեթոդական սկզբունքները, որոնք անհրաժեշտ են մասնագիտական կրթության պայմաններում ռուսաց լեզվի արդյունավետ ուսուցման համար՝ հաշվի առնելով ապագա իրավաբանների մասնագիտական պահանջները, հաղորդակցական կարիքները և լեզվական պատրաստվածության մակարդակը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են լեզվի ուսուցման բովանդակության ընտրության, համակարգման և ներկայացման սկզբունքները, ինչպես նաև ուսումնական նյութերի կառուցվածքի, առաջադրանքների և վարժությունների մշակման մեթոդական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական ուղղվածություն ունեցող լեզվական նյութին, իրավաբանական տերմինաբանությանը, պաշտոնական-գործարար և մասնագիտական հաղորդակցության առանձնահատկություններին, ինչպես նաև այն լեզվական հմտություններին, որոնք անհրաժեշտ են իրավական փաստաթղթեր կազմելու, մասնագիտական գրականություն հասկանալու, իրավաբանական թեմաներով բանավոր և գրավոր հաղորդակցություն իրականացնելու համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում հաղորդակցական և մասնագիտական-կողմնորոշված ուսուցման համադրումը, որի նպատակն է ուսանողների մոտ ձևավորել ոչ միայն լեզվական գիտելիքներ, այլև դրանք իրական մասնագիտական իրավիճակներում կիրառելու կարողություն։ Աշխատանքը կարող է ներառել ուսումնական ձեռնարկի կառուցվածքային մոդելի մշակման սկզբունքներ, լեզվական և խոսքային վարժությունների համակարգ, տեքստային նյութերի ընտրության չափանիշներ, ինչպես նաև ուսուցման արդյունքների գնահատման և վերահսկման մեթոդներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ուսանողների մասնագիտական բառապաշարի հարստացմանը, քերականական և շարահյուսական հմտությունների զարգացմանը, գրավոր խոսքի կատարելագործմանը և մասնագիտական հաղորդակցության մշակույթի ձևավորմանը։ Ներկայացված մոտեցումները կարող են նպաստել այնպիսի ուսումնական ձեռնարկի ստեղծմանը, որը միաժամանակ կհամապատասխանի լեզվի ուսուցման ժամանակակից պահանջներին և իրավաբանական կրթության մասնագիտական առանձնահատկություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի դասավանդողներին, լեզվաբաններին, մեթոդիստներին, բուհերի դասախոսներին, ինչպես նաև իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների լեզվական և մասնագիտական պատրաստվածությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Պատմություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Քեսապի պատմա-ազգագրական առանձնահատկություններին՝ որպես հայկական բնակավայրի, որն աչքի է ընկել իր ինքնատիպ մշակութային, լեզվական և հասարակական կառուցվածքով։ Աշխատությունը վերլուծում է Քեսապի պատմական ձևավորման գործընթացը, բնակչության կազմի փոփոխությունները տարբեր ժամանակաշրջաններում, ինչպես նաև տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքի ազդեցությունը տնտեսական և մշակութային կյանքի զարգացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քեսապահայերի ավանդական կենցաղին, ժողովրդական սովորույթներին, բարբառային առանձնահատկություններին, տոնական մշակույթին և համայնքային ինքնակազմակերպման ձևերին, որոնք նպաստել են ազգային ինքնության պահպանմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է 20-րդ դարի պատմական իրադարձությունների ազդեցությանը համայնքի ճակատագրի վրա, տեղահանությունների և սփյուռքայնացման գործընթացներին, ինչպես նաև ժամանակակից շրջանում Քեսապի հայկական ինքնության պահպանման խնդիրներին։ Աշխատությունը կարևոր է հայ ազգագրության և պատմական ժողովրդագրության ուսումնասիրության համար՝ ընդգծելով Քեսապի դերը որպես մշակութային հիշողության և տարածաշրջանային հայկական ինքնության պահպանման յուրահատուկ կենտրոն։

Պատմություն

Այս գիրքը պատմագրական բնույթի աշխատություն է, որտեղ ժամանակագրական հերթականությամբ ներկայացվում են տարբեր տարիներին տեղի ունեցած քաղաքական, ռազմական, հասարակական և մշակութային իրադարձությունները։ Բովանդակությունը կառուցված է տարեգրության սկզբունքով՝ յուրաքանչյուր ժամանակահատվածի կարևոր դեպքերը արձանագրելով համառոտ, բայց փաստագրական ձևով։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է միջնադարյան Հայաստանի, հարևան պետությունների, թագավորների, իշխանների, եկեղեցական գործիչների և պատերազմների պատմությունն ուսումնասիրելու համար։ Գրքում արտացոլված են ինչպես պետական ու ռազմական զարգացումները, այնպես էլ բնական աղետները, երկրաշարժերը, իշխանափոխությունները, դիվանագիտական հարաբերություններն ու հասարակական կյանքի տարբեր դրվագներ։ Այն առանձնանում է պատմական փաստերի պահպանման արժեքով և հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրավիճակի, մշակութային միջավայրի և ժողովրդի կյանքի մասին։ Աշխատությունը հատկապես օգտակար է պատմաբանների, հայագիտական ուսումնասիրություններով զբաղվող հետազոտողների և պատմական աղբյուրների նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Ժողովածուն ներկայացնում է Վիլյամ Սարոյանի դրամատուրգիական ժառանգության փոքրածավալ ստեղծագործությունների մի հատվածը՝ հնարավորություն տալով բացահայտել հեղինակի թատերական մտածողության, կերպարակերտման և երկխոսության առանձնահատկությունները։ Այս գործերում մարդկային առօրյան, անհատի ներաշխարհը և հասարակության հետ նրա հարաբերությունները հաճախ ներկայացվում են համեմատաբար սեղմ գործողության և սահմանափակ թվով կերպարների միջոցով։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում սովորական մարդիկ են՝ իրենց ցանկություններով, անհանգստություններով, հույսերով, հիասթափություններով և կյանքի իմաստը հասկանալու փորձերով։ Արտաքուստ պարզ իրավիճակների միջոցով բացահայտվում են մարդկային հարաբերությունների առավել խոր շերտերը՝ ընկերությունը, ընտանիքը, միայնությունը, փոխըմբռնման անհրաժեշտությունը, անհատի ազատության ձգտումը և շրջապատող աշխարհի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Փոքր ձևաչափը նպաստում է գործողության խտացմանը և երկխոսության նշանակության մեծացմանը։ Խոսքը դառնում է ոչ միայն իրադարձությունների զարգացման միջոց, այլև կերպարների հոգեբանական վիճակը, աշխարհայացքը և միմյանց նկատմամբ վերաբերմունքը բացահայտող հիմնական գործիք։ Երկխոսությունները հաճախ կառուցվում են բնական խոսակցական ընթացքով, սակայն դրանց պարզության ներքո կարող են արտահայտվել կյանքի, երջանկության, ժամանակի, մարդկային արժանապատվության և գոյության վերաբերյալ ավելի լայն հարցադրումներ։ Սարոյանական դրամատուրգիայի կարևոր առանձնահատկություններից է հումորի և թախծի համադրությունը։ Կատակային կամ առօրյա իրավիճակը կարող է աստիճանաբար ձեռք բերել զգացմունքային և փիլիսոփայական խորություն, իսկ լուրջ թեմաները հաճախ ներկայացվում են առանց ծանրաբեռնվածության՝ մարդկային ջերմության և նուրբ հեգնանքի միջոցով։ Կերպարները սովորաբար չեն ներկայացվում որպես միանշանակ դրական կամ բացասական տիպեր։ Նրանք մարդկային հակասություններով օժտված անհատներ են, որոնց վարքագիծը պայմանավորված է անձնական փորձով, միջավայրով, հիշողություններով և կյանքի նկատմամբ սեփական վերաբերմունքով։ Կարևորվում է նաև սովորական մարդու արժանապատվության թեման։ Հեղինակը հետաքրքրվում է հասարակության տարբեր շերտերի ներկայացուցիչներով և նույնիսկ ամենապարզ առօրյա իրավիճակում փորձում է բացահայտել անհատի ներքին արժեքը։ Փոքր թատերական ձևը հնարավորություն է տալիս մեկ հանդիպման, զրույցի կամ կարճատև իրադարձության շրջանակում ներկայացնել կերպարի ամբողջական հոգեբանական աշխարհը։ Առանձին նշանակություն ունի ենթատեքստը, երբ գործող անձանց արտահայտած խոսքերը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ համապատասխանում են նրանց իրական զգացմունքներին։ Լռությունները, կրկնությունները, անավարտ մտքերը և խոսակցության անսպասելի շրջադարձերը կարող են նույնքան կարևոր լինել կերպարների ընկալման համար, որքան ուղղակի արտահայտված մտքերը։ Դրամատիկական իրավիճակների կառուցման մեջ հաճախ նկատելի է պայմանականության տարրը։ Հեղինակը միշտ չէ, որ ձգտում է իրականությունը ներկայացնել մանրամասն կենցաղային ճշգրտությամբ․ առանձին իրավիճակներ կարող են ձեռք բերել խորհրդանշական կամ ընդհանրացնող նշանակություն՝ կենտրոնացնելով ուշադրությունը մարդու ներաշխարհի և բարոյական ընտրությունների վրա։ Կարևորվում է նաև անհատի և հասարակական միջավայրի հարաբերությունը։ Կերպարները կարող են բախվել ընդունված կանոնների, սոցիալական պայմանների կամ շրջապատի ակնկալիքների հետ, սակայն հեղինակային ուշադրության կենտրոնում հիմնականում մնում է մարդու ներքին ազատության և սեփական ինքնությունը պահպանելու խնդիրը։ Սարոյանի ստեղծագործական աշխարհին բնորոշ մարդասիրական մոտեցումը արտահայտվում է մարդկանց միջև հաղորդակցության, փոխադարձ աջակցության և կարեկցանքի կարևորության ընդգծմամբ։ Նույնիսկ հակասությունների և հիասթափությունների պայմաններում պահպանվում է մարդու նկատմամբ հետաքրքրությունն ու հավատը նրա բարոյական ներուժի հանդեպ։ Դրամատուրգիական կառուցվածքի տեսանկյունից փոքրածավալ գործերը հետաքրքիր են գործողության տնտեսված կազմակերպմամբ։ Սահմանափակ ժամանակահատվածում և տարածության մեջ հեղինակը ստեղծում է ավարտուն կամ դիտավորյալ բաց թողնված իրավիճակներ, որոնք ընթերցողին և հանդիսատեսին հնարավորություն են տալիս ինքնուրույն շարունակել կերպարների ճակատագրերի կամ բարձրացված խնդիրների մասին մտորումները։ Ստեղծագործություններում կարող են արտացոլվել նաև ամերիկյան հասարակական միջավայրի, ներգաղթյալների կյանքի և տարբեր մշակութային փորձառությունների որոշ առանձնահատկություններ։ Հայկական ծագումն ու ամերիկյան մշակութային իրականության մեջ ձևավորված գրական փորձը Սարոյանի ստեղծագործությանը հաղորդում են ինքնատիպ բազմամշակութային բնույթ, որի շրջանակում ազգային փորձառությունը հաճախ միավորվում է համամարդկային թեմաների հետ։ Ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հեղինակի դրամատուրգիական լեզուն, փոքր թատերական ձևի կառուցման սկզբունքները, կերպարների հոգեբանական ներկայացման եղանակները և հումորի ու դրամատիկական լարվածության փոխհարաբերությունը։ Այն կարևոր է նաև Սարոյանի արձակի և դրամատուրգիայի համեմատական ուսումնասիրության համար, քանի որ երկու ոլորտներում էլ նկատելի են սովորական մարդու նկատմամբ հետաքրքրությունը, կենդանի խոսքի նշանակությունը, մարդասիրական աշխարհընկալումը և առօրյա իրադարձությունների մեջ ավելի լայն կենսական իմաստներ բացահայտելու ձգտումը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ և ամերիկյան գրականության, դրամատուրգիայի, թատրոնի պատմության, սփյուռքահայ գրականության և Վիլյամ Սարոյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրականագետների, թատերագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։