Водно-солевой баланс артезианского бассейна Араратской котловины

Մաթեմատիկա

Մեխանիկամաթեմատիկական և ֆիզիկատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է առաձգական ալիքների տարածման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը էքսպոնենցիալ անհամասեռ կիսատարածությունում և կիսաանվերջ սալում։ Քննության են առնվում առաձգականության տեսության հիմնական հավասարումները, շարունակական միջավայրերի դինամիկական վարքագծի առանձնահատկությունները և նյութի մեխանիկական հատկությունների տարածական փոփոխության ազդեցությունը ալիքային գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն միջավայրերին, որոնց առաձգական բնութագրերը փոփոխվում են էքսպոնենցիալ օրենքով, ինչպես նաև այդ անհամասեռության ազդեցությանը ալիքների տարածման արագության, ամպլիտուդի և հաճախականային հատկությունների վրա։ Վերլուծվում են առաձգական ալիքների տարածման մաթեմատիկական մոդելները, շարժման դիֆերենցիալ հավասարումները, սահմանային պայմանները և համապատասխան խնդիրների լուծման անալիտիկ ու թվային մոտեցումները։ Քննարկվում են կիսատարածության ազատ մակերևույթի և կիսաանվերջ սալի սահմանների ազդեցությունները ալիքային դաշտերի ձևավորման, անդրադարձման, տարածման և հնարավոր տեղայնացման գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ալիքների դիսպերսիոն հատկությունների, տատանման ձևերի, լարվածությունների և տեղափոխությունների բաշխման առանձնահատկությունները՝ կախված միջավայրի անհամասեռության աստիճանից և երկրաչափական պարամետրերից։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված տեսական մոտեցումների հնարավոր կիրառություններին երկրամեխանիկայի, սեյսմոլոգիայի, կառուցվածքային մեխանիկայի և անհամասեռ նյութերից պատրաստված կոնստրուկցիաների դինամիկական հաշվարկների ոլորտներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել առաձգականության տեսության, ալիքային մեխանիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի, նյութերի մեխանիկայի և դինամիկական համակարգերի մոդելավորման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է առաձգականության տեսության խառը եզրային խնդիրների և մեխանիկական ալիքների դիֆրակցիայի ուսումնասիրությանը այնպիսի տիրույթներում, որտեղ առկա են լարումների տեղային կենտրոնացում առաջացնող կառուցվածքային անհամասեռություններ։ Քննության կենտրոնում են ճաքեր, անցքեր, կտրվածքներ, անկյունային հատվածներ և երկրաչափական այլ առանձնահատկություններ պարունակող առաձգական մարմինները, որոնց շրջակայքում արտաքին բեռնվածության ազդեցությամբ լարումների ու դեֆորմացիաների բաշխումը կարող է էապես տարբերվել համասեռ տիրույթներում դիտվող պատկերից։ Հետազոտության շրջանակում ձևակերպվում և վերլուծվում են խառը եզրային խնդիրներ, որոնց դեպքում մարմնի սահմանի տարբեր հատվածներում կարող են տրվել տեղաշարժերի, լարումների կամ դրանց համապատասխան հարաբերակցությունների վերաբերյալ տարբեր պայմաններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լարումների կենտրոնացման գոտիներում մեխանիկական դաշտերի վարքին և այն մաթեմատիկական առանձնահատկություններին, որոնք առաջանում են կառուցվածքային անկանոնությունների եզրերի ու ծայրամասերի մոտ։ Դիտարկվում են նաև առաձգական ալիքների տարածման և այդպիսի անհամասեռությունների հետ փոխազդեցության գործընթացները, որոնց հետևանքով կարող են առաջանալ ալիքների անդրադարձ, բեկում, ցրում և դիֆրակցիա։ Մաթեմատիկական վերլուծության միջոցով հնարավոր է որոշել տեղաշարժերի ու լարումների դաշտերը, ուսումնասիրել ալիքային դաշտի տարածական կառուցվածքը և գնահատել երկրաչափական ու ֆիզիկական պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի մեխանիկական արձագանքի վրա։ Կարևոր խնդիրներից է լարումների կենտրոնացման գործակիցների և կառուցվածքի առավել ծանրաբեռնված հատվածների որոշումը, քանի որ դրանք անմիջականորեն կապված են նյութերի ամրության և կառուցվածքային տարրերի հուսալիության գնահատման հետ։ Ալիքային խնդիրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նաև հասկանալու, թե ինչպես են դինամիկ բեռնվածությունները տարածվում վնասվածքներ կամ երկրաչափական անհամասեռություններ պարունակող միջավայրերում։ Նման խնդիրների լուծման համար կարող են կիրառվել անալիտիկ, ասիմպտոտիկ և թվային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրելու ինչպես ստատիկ, այնպես էլ դինամիկ երևույթները։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն ամրության մեխանիկայի, կառուցվածքային ճարտարագիտության, նյութագիտության և ալիքային գործընթացների ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով լարումների կենտրոնացման երևույթների գնահատմանը, կառուցվածքների հուսալիության վերլուծությանը և բարդ երկրաչափությամբ առաձգական միջավայրերում ալիքների տարածման օրինաչափությունների բացահայտմանը։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ փիլիսոփայական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչ Հովհան Որոտնեցու մեկնողական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հատկապես Արիստոտելի երկերի ընկալման, բացատրության և հայկական մտավոր միջավայրում վերաիմաստավորման տեսանկյունից։ Հետազոտության առանցքում նրա մեկնաբանական մեթոդն է, փիլիսոփայական հասկացությունների մեկնությունը և արիստոտելյան տրամաբանության ու իմացաբանական սկզբունքների յուրացումը։ Քննվում է, թե ինչպես է մեկնիչը բացատրում բարդ փիլիսոփայական դրույթները, սահմանում հիմնական հասկացությունները, պարզաբանում դրանց փոխհարաբերությունները և դրանք ներառում միջնադարյան հայկական կրթական ու գիտական ավանդույթի մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տրամաբանական կատեգորիաների, դատողության, ապացուցման, պատճառականության, էության և հատկության վերաբերյալ գաղափարների մեկնաբանությանը։ Կարևորվում է նաև մեկնության կառուցվածքը՝ բնագրի առանձին դրույթների պարզաբանումից մինչև դրանց գաղափարական նշանակության ավելի լայն բացահայտումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե որքանով է մեկնիչը հետևում նախորդ մեկնողական ավանդույթներին և որտեղ է դրսևորում ինքնուրույն փիլիսոփայական մոտեցում։ Այդ համատեքստում դիտարկվում են անտիկ փիլիսոփայության և միջնադարյան քրիստոնեական աշխարհայացքի փոխհարաբերությունները, քանի որ Արիստոտելի գաղափարների ընկալումը տեղի էր ունենում արդեն ձևավորված աստվածաբանական և փիլիսոփայական միջավայրում։ Քննվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես են անտիկ փիլիսոփայական հասկացությունները հարմարեցվել հայերեն գիտական լեզվին, ինչ տերմինաբանական միջոցներ են կիրառվել դրանց իմաստային ճշգրտությունը պահպանելու համար և ինչ դեր է այդ աշխատանքը կատարել հայ փիլիսոփայական բառապաշարի զարգացման գործում։ Առանձին նշանակություն ունի մեկնողական ժառանգության կրթական գործառույթը․ նման աշխատությունները ծառայել են ոչ միայն որպես փիլիսոփայական տեքստերի բացատրություններ, այլև որպես տրամաբանական մտածողության, բանավեճի և գիտելիքի համակարգված յուրացման միջոցներ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու նաև հայ միջնադարյան դպրոցներում արիստոտելյան փիլիսոփայության տարածման առանձնահատկությունները և մեկնողական գրականության դերը գիտական գիտելիքի փոխանցման գործում։ Համեմատական քննությունը կարող է բացահայտել կապերը հունական փիլիսոփայական սկզբնաղբյուրների, նախորդ մեկնիչների ավանդույթի և հայկական մեկնողական դպրոցի միջև։ Այսպիսով, աշխատանքը նպաստում է միջնադարյան հայ փիլիսոփայության պատմության, տրամաբանական մտքի զարգացման և անտիկ գիտական ժառանգության հայկական ընկալման առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով մեկնիչին որպես տարբեր մտավոր ավանդույթների միջև գիտական ու մշակութային կապի կարևոր ներկայացուցիչ։

Այլ առարկաներ

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Սևանի ավազանի տարածքում հանգստի հաստատությունների ճարտարապետական ձևավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով բնական միջավայրի, կլիմայական պայմանների, տեղագրական առանձնահատկությունների և տարածաշրջանի մշակութային ժառանգության ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հանգստի գոտիների ձևավորման սկզբունքները, տարածական կազմակերպման մեթոդները, շենքերի և համալիրների ֆունկցիոնալ կառուցվածքը, ինչպես նաև դրանց ներդաշնակեցումը շրջակա լանդշաֆտի հետ։ Քննարկվում են Սևանի ավազանի ռեկրեացիոն ներուժը, զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացման հնարավորությունները, հանգստի օբյեկտների նախագծման ժամանակակից մոտեցումները և տարածաշրջանի առանձնահատկություններին համապատասխան ճարտարապետական լուծումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, էկոլոգիական հավասարակշռության պահպանմանը, էներգաարդյունավետ նախագծմանը և տարածքների կայուն զարգացման սկզբունքներին։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են նաև հանգստի հաստատությունների ճարտարապետական տիպաբանության, կառուցապատման կազմակերպման և քաղաքաշինական ինտեգրման վերաբերյալ վերլուծություններ ու առաջարկություններ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, քաղաքաշինողների, դիզայներների, զբոսաշրջության ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ռեկրեացիոն ճարտարապետության, տարածքային զարգացման և Սևանի ավազանի զբոսաշրջային միջավայրի ձևավորման խնդիրներով։

Մաթեմատիկա

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է անսահման պարզ խմբերի (infinite simple groups) կիրառությունները պարբերական խմբերի (periodic groups) կառուցվածքի և հատկությունների վերլուծության մեջ՝ կենտրոնանալով այն կապերի վրա, որոնք գոյություն ունեն խմբերի տարրերի կարգերի, ենթախմբերի կառուցվածքի և ընդհանուր ալգեբրական վարքագծի միջև։ Հեղինակը քննարկում է այն փաստը, որ անսահման պարզ խմբերը, լինելով առանց ոչ տրիվիալ նորմալ ենթախմբերի, կարող են ծառայել որպես կարևոր գործիք պարբերական խմբերի բարդ կառուցվածքային հատկությունները բացահայտելու համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ բոլոր տարրերը ունեն վերջավոր կարգ։ Աշխատությունում ներկայացվում են տարբեր մեթոդներ, որոնց միջոցով անսահման պարզ խմբերի օրինակները օգտագործվում են պարբերական խմբերի դասակարգման խնդիրներում, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են այն սահմանափակումները, որոնք առաջանում են տեղային վերջավորության, պարզության և պարբերականության համակցման դեպքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև Burnside-ի տիպի խնդիրներին, խմբերի ներկայացումներին և այն արդյունքներին, որոնք կապում են անսահման կառուցվածքները վերջավոր կարգի տարրերով խմբերի վարքագծի հետ։ Բացի տեսական վերլուծությունից, քննարկվում են նաև այն դեպքերը, երբ նման խմբերը կիրառվում են հակաօրինակների կառուցման կամ ընդհանուր դասակարգման վարկածների ստուգման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է խորքային մաթեմատիկական ուսումնասիրություն, որը բացահայտում է անսահման պարզ խմբերի կարևոր դերը պարբերական խմբերի տեսության զարգացման և ընդլայնման մեջ։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև հարաբերությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը 1991–2001 թվականներին՝ Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր միջազգային և քաղաքական պայմանների համատեքստում։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակն ընդգրկում է Հայաստանի Հանրապետության անկախացման առաջին տասնամյակը, երբ երկիրը ձգտում էր հաստատել երկկողմ դիվանագիտական կապեր, ամրապնդել իր միջազգային դիրքերը և ձևավորել արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Այս գործընթացում Ֆրանսիան առանձնահատուկ դեր է ունեցել՝ հաշվի առնելով երկու երկրների միջև պատմական, մշակութային և հասարակական կապերը, ինչպես նաև Ֆրանսիայում ձևավորված հայկական համայնքի նշանակությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը, պետական և քաղաքական մակարդակներում իրականացված փոխայցելությունները, պաշտոնական շփումների զարգացումը և երկկողմ հարաբերությունների իրավաքաղաքական հիմքի ձևավորումը։ Առանձին կարևորություն ունի տնտեսական համագործակցության ուսումնասիրությունը, ներառյալ առևտրային կապերը, ներդրումները, ֆինանսատնտեսական փոխգործակցությունը և Հայաստանի շուկայում ֆրանսիական կառույցների ներգրավվածությունը։ Մշակութային և կրթական կապերը ևս առանցքային ուղղություն են, քանի որ Ֆրանսիայի հետ հարաբերություններում նշանակալի տեղ են զբաղեցրել ֆրանսերեն լեզվի տարածումը, կրթական ծրագրերը, գիտական ու մշակութային փոխանակումները և հայկական մշակույթի ներկայացումը Ֆրանսիայում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Ֆրանսիայի դիրքորոշմանը Հայաստանի անվտանգության, տարածաշրջանային հակամարտությունների և Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումների նկատմամբ։ Այս համատեքստում կարևորվում է նաև Ֆրանսիայի գործունեությունը եվրոպական և միջազգային կառույցներում, որտեղ այն կարող էր նպաստել Հայաստանի շահերի ներկայացմանը և երկկողմ հարաբերությունների միջազգային բաղադրիչի ընդլայնմանը։ 1990-ականների ընթացքում Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական դժվարությունները, տարածաշրջանային անկայունությունը և արտաքին քաղաքական բարդությունները լրացուցիչ նշանակություն են հաղորդում Ֆրանսիայի հետ համագործակցության զարգացման ուսումնասիրությանը։ Աշխատության վերջին ժամանակային սահմանը՝ 2001 թվականը, կարևոր է նաև այն պատճառով, որ այդ շրջանում հայ-ֆրանսիական հարաբերությունները մտնում էին նոր փուլ, իսկ Ֆրանսիայում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը ստանում էր առանձնահատուկ քաղաքական նշանակություն։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության մասնագետներին, քաղաքագետներին, տարածաշրջանային քաղաքականությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայ-ֆրանսիական կապերի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացնելու, թե ինչպես են անկախ Հայաստանի առաջին տասնամյակում ձևավորվել և զարգացել Ֆրանսիայի հետ քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և հասարակական կապերը, և ինչ դեր են դրանք ունեցել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ու միջազգային հարաբերությունների համակարգում։