Յաշար Քեմալի վիպական աշխարհը

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է 1918 թվականին Ախալցխայի և Ախալքալաքի գավառներում տեղի ունեցած ինքնապաշտպանական պայքարի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով այդ ժամանակաշրջանի ռազմաքաղաքական իրավիճակը, բնակչության առջև ծառացած վտանգները և կազմակերպված դիմադրության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին և Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո Հարավային Կովկասում ստեղծված քաղաքական ու ռազմական անկայունությունը, որի պայմաններում տեղի հայ բնակչությունը կանգնեց իր բնակավայրերի, բնակչության և ազգային անվտանգության պաշտպանության անհրաժեշտության առաջ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում Ախալցխայի և Ախալքալաքի գավառների աշխարհագրական ու ռազմավարական նշանակությանը, տեղական բնակչության կազմին և տարածաշրջանում գործող քաղաքական ու ռազմական ուժերի փոխհարաբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնապաշտպանության կազմակերպման ձևերին, տեղական զինված խմբերի կազմավորմանը, հրամանատարությանը, պաշտպանական դիրքերի ստեղծմանը և ռազմական գործողությունների ընթացքին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տեղի հայ բնակչության համախմբմանը, ինքնակազմակերպման գործընթացներին և համայնքային կառույցների դերակատարությանը՝ ռազմական սպառնալիքներին դիմակայելու գործում։ Ուսումնասիրվում են ինչպես ռազմական բախումների ընթացքն ու արդյունքները, այնպես էլ բնակչության անվտանգության, տեղահանությունների, մարդկային կորուստների և նյութական վնասների հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում է ինքնապաշտպանության դերը տարածաշրջանում հայկական բնակչության պահպանման և հետագա քաղաքական զարգացումների վրա դրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու 1918 թվականի իրադարձությունները ոչ միայն որպես առանձին ռազմական դրվագներ, այլև որպես տարածաշրջանային քաղաքական վերադասավորումների, ազգային ինքնակազմակերպման և բնակչության գոյության համար մղվող պայքարի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև ինքնապաշտպանական ուժերի և հարևան քաղաքական ու ռազմական կազմավորումների հարաբերությունների, արտաքին աջակցության հնարավորությունների և տարածաշրջանային ուժերի քաղաքականության ուսումնասիրություն։ Հետազոտության արդյունքները նպաստում են 1918 թվականի Ախալցխայի և Ախալքալաքի իրադարձությունների պատմական նշանակության բացահայտմանը, տեղական ինքնապաշտպանական շարժումների առանձնահատկությունների ըմբռնմանը և տվյալ ժամանակաշրջանի հայոց պատմության ու Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումների ավելի ամբողջական ներկայացմանը։

Գրականություն

Այս թեման վերաբերում է Տավուշի մարզի բանահյուսական ժառանգությանը՝ ընդգրկելով տարածաշրջանի ժողովրդական ստեղծագործության հիմնական շերտերը, դրանց ձևավորման առանձնահատկությունները և փոխանցման ավանդույթները։ Տավուշը, լինելով Հայաստանի հյուսիսարևելյան լեռնային և անտառային շրջաններից մեկը, ունի հարուստ ու բազմաշերտ բանավոր մշակույթ, որը ձևավորվել է պատմական, սոցիալական և բնաշխարհագրական պայմանների ազդեցությամբ։ Այստեղ պահպանվել են տարբեր ժանրերի բանահյուսական ստեղծագործություններ՝ հեքիաթներ, առակներ, ավանդազրույցներ, լեգենդներ, երգեր, պարերգեր, ինչպես նաև ծիսական և աշխատանքային երգեր, որոնք արտացոլում են տեղական բնակչության աշխարհընկալումը, հավատալիքները և կենցաղը։ Տավուշի բանահյուսության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն բնության հետ կապված մոտիվները՝ անտառի, լեռների, գետերի և վայրի կենդանիների մասին պատմությունները, որոնք հաճախ համադրվում են հերոսական կամ խրատական սյուժեների հետ։ Բացի այդ, այստեղ լայն տարածում ունեն ընտանեկան և համայնքային կյանքի հետ կապված ավանդույթները, որոնց միջոցով փոխանցվել են բարոյական նորմեր և սոցիալական արժեքներ։ Բանահյուսական նյութերը հիմնականում պահպանվել են բանավոր փոխանցման միջոցով՝ սերնդեսերունդ, իսկ վերջին դարերում նաև գրի են առնվել ազգագրագետների և բանահավաքների կողմից՝ նպաստելով դրանց պահպանմանը և գիտական ուսումնասիրությանը։ Այս ժառանգությունը կարևոր է ոչ միայն տարածաշրջանային մշակույթի ուսումնասիրության, այլ նաև ամբողջ հայ ժողովրդական մշակույթի ամբողջական պատկերի ձևավորման համար, քանի որ այն պահպանում է հին մտածողության, լեզվի և ավանդական կյանքի արժեքավոր շերտերը։

Պատմություն

Պատմագիտական և գրատպության պատմությանը վերաբերող այս աշխատանքը նվիրված է Շուշիում 1828–1920 թվականներին ձևավորված ու զարգացած տպագրական և հրատարակչական գործունեության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում քաղաքում առաջին տպարանի հիմնադրման նախադրյալները, հետագայում գործող տպարանների գործունեությունը և դրանց դերը հայ գրավոր մշակույթի տարածման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրատարակված գրքերին, պարբերական մամուլին, կրթական ու կրոնական բնույթի տպագիր նյութերին, ինչպես նաև դրանց թեմատիկ և բովանդակային առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են գրահրատարակչական կյանքի զարգացման փուլերը, տպագրական գործի կազմակերպման պայմանները, գրաքննության ազդեցությունը և տպագիր արտադրանքի տարածման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է նաև գրատպության փոխկապակցվածությունը քաղաքի կրթական, հասարակական և մշակութային կյանքի զարգացման հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու Շուշիի տեղն ու նշանակությունը հայկական տպագրության պատմության և տարածաշրջանի մշակութային կյանքի համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, գրքի պատմության, մատենագիտության, մամուլի պատմության և հայագիտական ուսումնասիրությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցում սովորողների հանրամշակութային հաղորդակցական կոմպետենտության ձևավորման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են սովորողների հաղորդակցական կարողությունների, սոցիալական փոխգործակցության հմտությունների և մշակութային ընկալումների զարգացման տեսական ու գործնական հիմքերը։ Հեղինակը քննարկում է կրթական միջավայրի դերը սովորողների՝ տարբեր սոցիալական և մշակութային իրավիճակներում արդյունավետ հաղորդակցվելու, փոխըմբռնման հասնելու և հասարակական արժեքները գիտակցելու կարողությունների ձևավորման գործում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մանկավարժական պայմաններ, ուսուցման մեթոդներ, դաստիարակչական մոտեցումներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք նպաստում են սովորողների հանրամշակութային փորձի ընդլայնմանը և հաղորդակցական ներուժի զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթության բովանդակության, ուսուցչի գործունեության և դպրոցական միջավայրի ազդեցությանը սովորողների անձնային ու սոցիալական զարգացման գործընթացում։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, ավագ դպրոցի ուսուցիչների, մանկավարժական բուհերի դասախոսների, ուսանողների և սովորողների հաղորդակցական ու մշակութային զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տնտեսական համակարգի վերափոխման և զարգացման ռազմավարական մոտեցումների ուսումնասիրությանը՝ տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական պայմանների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում տնտեսական բարեփոխումների նպատակների, առաջնահերթությունների, իրականացման մեխանիզմների և հնարավոր հետևանքների վերլուծությունն է՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով անցումային տնտեսությանը բնորոշ կառուցվածքային խնդիրներին։ Քննվում են սեփականության հարաբերությունների փոփոխությունը, մասնավոր հատվածի ձևավորումը, ձեռնարկատիրական գործունեության խթանումը, շուկայական մեխանիզմների ներդրումը և պետական կառավարման տնտեսական գործառույթների վերափոխումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտադրական ներուժի վերականգնման և արդյունավետ օգտագործման, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության, ենթակառուցվածքների և ծառայությունների ոլորտների զարգացման խնդիրներին։ Կարևորվում է ֆինանսական ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում ներդրումային առաջնահերթությունների ընտրությունը և տնտեսական ծրագրերի փոխկապակցումը երկարաժամկետ զարգացման նպատակների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հարկաբյուջետային քաղաքականության, բյուջետային միջոցների կառավարման, զբաղվածության, բնակչության եկամուտների և սոցիալական պաշտպանության խնդիրները՝ տնտեսական բարեփոխումների սոցիալական ազդեցությունը գնահատելու նպատակով։ Առանձին ուղղություն է փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերի ուսումնասիրությունը՝ որպես տնտեսական ակտիվության, աշխատատեղերի ստեղծման և տեղական շուկայի զարգացման հնարավոր գործոն։ Կարող են քննվել նաև արտաքին տնտեսական կապերի, առևտրային հարաբերությունների, ներդրումային միջավայրի և տարածաշրջանային տնտեսական գործընթացների ազդեցությունը տնտեսական զարգացման հնարավորությունների վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ ուսումնասիրվող տարածքի քաղաքական կարգավիճակը և հակամարտային միջավայրը տնտեսական գործընթացների համար ստեղծել են առանձնահատուկ սահմանափակումներ և անորոշություններ, ուստի տնտեսական ռազմավարության վերլուծությունը պահանջում է տնտեսական գործոնների հետ միասին հաշվի առնել նաև անվտանգության, հաղորդակցության և ինստիտուցիոնալ պայմանները։ Կարևոր է տարբերակել տվյալ ժամանակաշրջանի պաշտոնական ծրագրային նպատակները դրանց փաստացի իրականացման և հետագա արդյունքների գնահատումից։ Աշխատությունը կարող է ներառել տնտեսական ցուցանիշների, զարգացման ծրագրերի և կառավարման մեխանիզմների համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով բարեփոխումների իրականացման ընթացքում առաջացած հիմնական խնդիրները։ Այն արժեքավոր նյութ կարող է հանդիսանալ տվյալ ժամանակաշրջանի Լեռնային Ղարաբաղի տնտեսական պատմության, անցումային տնտեսության, տարածաշրջանային զարգացման և տնտեսական քաղաքականության ուսումնասիրության համար։

Լեզվաբանություն

Сборник диктантов по русскому языку աշխատությունը ռուսաց լեզվի ուսուցման գործնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է ուղղագրական և կետադրական հմտությունների զարգացման համար, այն ներառում է տարբեր բարդության մակարդակների դիկտանտներ՝ ուղղված բառերի ճիշտ գրությանը, քերականական կանոնների կիրառմանը և լեզվական նորմերի ամրապնդմանը, գիրքը ներկայացնում է նաև տեքստեր տարբեր թեմաներով՝ գրական, գիտական և առօրյա, ինչը հնարավորություն է տալիս սովորողներին զարգացնել լսողական ընկալումը և գրավոր խոսքի ճշգրտությունը, միաժամանակ ընդգրկելով ինքնաստուգման և սխալների վերլուծության առաջադրանքներ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր դպրոցականների, ուսանողների և ռուսերեն լեզու սովորողների համար։