Ավելին Քաղաքագիտություն բաժնում

    Տեսնել բոլորը arrow_right_alt

    Բացահայտեք այլ հետաքրքիր և օգտակար նյութեր

    Ահա մի հավաքածու այլ ֆայլերից, որոնք կարող են ձեզ հետաքրքրել և օգնել ձեր ուսումնասիրման կամ ստեղծագործական աշխատանքներում: Ավելին տեսնելու համար կարող եք գնալ նյութերի բաժին
    Օնլայն

    Այլ առարկաներ

    Замечания на статью г. Эмина Вахáгн-Вишапакáх', армянской мифологии есть Индра-Vritrahan Риг-Веды

    Այս աշխատությունը ներկայացնում է դիտարկումներ և քննադատական վերլուծություն Էմինին վերագրվող հոդվածի վերաբերյալ՝ կենտրոնանալով հայկական դիցաբանության կերպարների մեկնաբանության վրա և դրանց համեմատության վրա հնդեվրոպական առասպելաբանական համակարգերի հետ, մասնավորապես Ռիգ-Վեդայի Ինդրա-Վրիտրահան կերպարի հետ կապերի շուրջ։ Տեքստում քննարկվում են այն տեսական մոտեցումները, որոնք փորձում են հայկական դիցաբանական կերպարները՝ օրինակ Վահագնի և Վիշապաքաղի մոտիվները, դիտարկել որպես լայն հնդեվրոպական առասպելաբանական շերտի մաս, որտեղ առկա են վիշապի դեմ պայքարի, քաոսի հաղթահարման և աստվածային հերոսի գաղափարները։ Միաժամանակ ներկայացվում են քննադատական դիտարկումներ նման նույնականացումների հնարավոր սահմանափակումների վերաբերյալ՝ ընդգծելով, որ լեզվաբանական և մշակութաբանական զուգահեռները պետք է հիմնված լինեն ավելի խիստ պատմա-համեմատական մեթոդաբանության վրա, որպեսզի չկորչեն տեղական հայկական ավանդույթի ինքնուրույն առանձնահատկությունները։

    Թարմացվել է՝ 2026-09-02
    Замечания на статью г. Эмина Вахáгн-Вишапакáх', армянской мифологии есть Индра-Vritrahan Риг-Веды
    Օնլայն

    Բժշկություն

    Характеристика кристаллографической картины слезы при некоторых патологиях органа зрения у работников гражданской авиации

    Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է տեսողության օրգանի որոշ հիվանդությունների դեպքում արցունքի բյուրեղագրական պատկերի ուսումնասիրությանը՝ հատկապես քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների շրջանում։ Հետազոտության հիմքում արցունքային հեղուկի բյուրեղացման առանձնահատկությունների և աչքի տարբեր ախտաբանական վիճակների միջև հնարավոր փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Աշխատությունը համադրում է ակնաբուժության, կենսաբժշկության և լաբորատոր ախտորոշման մոտեցումները՝ փորձելով պարզել, թե արցունքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունները ինչպես կարող են արտացոլվել բյուրեղացման ընթացքում ձևավորվող պատկերում և ինչ տեղեկատվական արժեք կարող է ունենալ այդ պատկերի ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության առանձնահատուկ նշանակությունը պայմանավորված է ուսումնասիրվող մասնագիտական խմբի՝ քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների աշխատանքային պայմաններով։ Ավիացիոն միջավայրը կարող է ուղեկցվել տեսողական համակարգի վրա ազդող մի շարք գործոններով՝ օդի ցածր խոնավություն, երկարատև տեսողական ծանրաբեռնվածություն, թռիչքային պայմանների փոփոխություն, աշխատանքային ռեժիմի անկանոնություն և այլ մասնագիտական ազդեցություններ։ Նման պայմանների համակցված ազդեցությունը կարող է անդրադառնալ աչքի մակերեսի և արցունքային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա, ուստի այս խմբի շրջանում ակնաբուժական վիճակի գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի։ Աշխատանքում արցունքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես աչքի մակերեսը խոնավացնող և պաշտպանող հեղուկ, այլև որպես կենսաբանական միջավայր, որի բաղադրությունը կարող է արտացոլել օրգանիզմում և տեսողական համակարգում տեղի ունեցող որոշ փոփոխություններ։ Արցունքային հեղուկի մեջ առկա են ջուր, էլեկտրոլիտներ, սպիտակուցներ, լիպիդներ և այլ բաղադրիչներ, որոնց հարաբերակցությունը կարող է փոխվել տարբեր ֆիզիոլոգիական և ախտաբանական պայմաններում։ Երբ արցունքի նմուշը ենթարկվում է չորացման և բյուրեղացման, այդ բաղադրիչների փոխազդեցությունը կարող է ձևավորել տարբեր կառուցվածքային պատկերներ։ Բյուրեղագրական պատկերի ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է փորձել տարբերակել նորմալ և ախտաբանական վիճակներին բնորոշ առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է բյուրեղացման ձևերի համակարգումը և դրանց կապը տեսողության օրգանի հիվանդությունների հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել բյուրեղների ձևը, դասավորվածությունը, ճյուղավորումը, խտությունը, համաչափությունը և այլ մորֆոլոգիական հատկանիշներ։ Այդ փոփոխությունները կարող են պայմանավորված լինել արցունքային հեղուկի բաղադրության փոփոխությամբ և, հետևաբար, որոշակի ախտաբանական գործընթացների անուղղակի ցուցիչ լինել։ Աշխատանքը նպատակ ունի պարզելու, թե որքան բնորոշ և վերարտադրելի են այդ փոփոխությունները տարբեր հիվանդությունների դեպքում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում աչքի մակերեսի և արցունքային թաղանթի վիճակին։ Արցունքային թաղանթը կարևոր դեր ունի եղջերաթաղանթի օպտիկական հատկությունների, մակերեսի պաշտպանվածության և տեսողական հարմարավետության պահպանման գործում։ Դրա կայունության խանգարումները կարող են առաջացնել չորության զգացում, այրոց, օտար մարմնի զգացողություն, աչքերի հոգնածություն, կարմրություն և տեսողության ժամանակավոր տատանումներ։ Աշխատանքի շրջանակում բյուրեղագրական մեթոդի միջոցով կարող է ուսումնասիրվել արցունքային թաղանթի փոփոխությունների հնարավոր արտացոլումը բյուրեղացման պատկերում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում մասնագիտական գործոնների և ակնաբուժական վիճակի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների տեսողական համակարգը կարող է ենթարկվել առանձնահատուկ ծանրաբեռնվածության, իսկ օդաչուների և թռիչքային գործընթացին առնչվող այլ մասնագետների դեպքում տեսողության բարձր ֆունկցիոնալ պահանջները կարող են կարևոր դեր ունենալ մասնագիտական գործունեության անվտանգության ապահովման գործում։ Հետևաբար աչքի հիվանդությունների վաղ հայտնաբերումը և ֆունկցիոնալ վիճակի օբյեկտիվ գնահատումը կարող են ունենալ ոչ միայն բժշկական, այլև մասնագիտական նշանակություն։ Աշխատանքը կարող է ներառել առողջ և տարբեր ակնաբուժական խնդիրներ ունեցող անձանց արցունքային նմուշների համեմատական ուսումնասիրություն։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բյուրեղագրական պատկերի այն հատկանիշները, որոնք առավել հաճախ հանդիպում են որոշակի ախտաբանական վիճակներում։ Կարող են ուսումնասիրվել ինչպես ընդհանուր օրինաչափությունները, այնպես էլ առանձին հիվանդությունների դեպքում դիտվող առանձնահատուկ փոփոխությունները։ Այս մոտեցումը կարևոր է մեթոդի ախտորոշիչ հնարավորությունները գնահատելու համար։ Հետազոտության մեթոդաբանությունը կարող է հիմնված լինել արցունքային հեղուկի նմուշառման, ստանդարտացված պայմաններում դրա չորացման, ստացված բյուրեղային պատկերների մանրադիտակային ուսումնասիրության և արդյունքների համեմատական վերլուծության վրա։ Նմուշների ուսումնասիրության ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել արտաքին պայմանները և հետազոտության ստանդարտացման անհրաժեշտությունը, քանի որ բյուրեղացման գործընթացի վրա կարող են ազդել ինչպես նմուշի բաղադրությունը, այնպես էլ ջերմաստիճանը, խոնավությունը, չորացման արագությունը և այլ գործոններ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բյուրեղագրական ախտորոշման մեթոդի առավելություններին և սահմանափակումներին։ Դրա հնարավոր առավելություններից են հետազոտության տեխնիկական հարաբերական պարզությունը, նմուշի փոքր քանակի անհրաժեշտությունը և արցունքային հեղուկի կառուցվածքային փոփոխությունների տեսողական գնահատման հնարավորությունը։ Միաժամանակ մեթոդի կլինիկական արժեքը պահանջում է ստացված պատկերների օբյեկտիվ և ստանդարտացված մեկնաբանություն, ինչպես նաև դրանց համադրում կլինիկական, ֆունկցիոնալ և լաբորատոր այլ տվյալների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել տարբեր ախտաբանական վիճակների ժամանակ բյուրեղագրական փոփոխությունների տարբերակման խնդիրը։ Եթե որոշակի հիվանդությունների դեպքում նկատվում են բնորոշ կառուցվածքային պատկերներ, ապա դրանց համակարգված նկարագրությունը կարող է հիմք հանդիսանալ լրացուցիչ ախտորոշիչ չափանիշների մշակման համար։ Սակայն նման մոտեցման դեպքում անհրաժեշտ է գնահատել ոչ միայն առանձին նշանների առկայությունը, այլև դրանց զգայունությունը, յուրահատկությունը և վերարտադրելիությունը։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ այն փորձում է կենսաբանական հեղուկի կառուցվածքային հատկությունների ուսումնասիրությունը կապել տեսողության օրգանի ախտաբանական փոփոխությունների հետ։ Այսպիսի միջդիսցիպլինար մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հիվանդության դրսևորումները ոչ միայն օրգանի կառուցվածքային կամ ֆունկցիոնալ մակարդակում, այլև արցունքային միջավայրի ֆիզիկաքիմիական փոփոխությունների տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նաև կանխարգելիչ բժշկության համար։ Քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների պարբերական բժշկական զննությունների ընթացքում լրացուցիչ, արագ և հնարավորինս ոչ ինվազիվ մեթոդների կիրառումը կարող է նպաստել աչքի մակերեսի և տեսողական համակարգի որոշ խանգարումների վաղ հայտնաբերմանը։ Բյուրեղագրական հետազոտությունը, եթե հաստատվի դրա բավարար ախտորոշիչ արժեքը, կարող է դիտարկվել որպես համալիր ակնաբուժական հետազոտության լրացուցիչ բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ուսումնասիրում է արցունքային հեղուկի բյուրեղացման կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց հնարավոր կապը տեսողության օրգանի տարբեր հիվանդությունների հետ՝ կենտրոնանալով քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների վրա։ Այն անդրադառնում է արցունքային թաղանթի ֆիզիոլոգիային, աչքի մակերեսի վիճակին, մասնագիտական գործոնների ազդեցությանը, բյուրեղացման պատկերների մորֆոլոգիական առանձնահատկություններին և դրանց ախտորոշիչ նշանակությանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ակնաբուժական ախտորոշման լրացուցիչ մեթոդների զարգացմանը, մասնագիտական բժշկական զննությունների կատարելագործմանը և տեսողական համակարգի խանգարումների վաղ հայտնաբերմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ակնաբույժներին, ավիացիոն բժշկության մասնագետներին, լաբորատոր ախտորոշման ոլորտի հետազոտողներին, կենսաբժիշկներին, ֆիզիոլոգներին, աշխատանքի բժշկության մասնագետներին, բժշկական բուհերի ուսանողներին և տեսողության օրգանի հիվանդությունների ախտորոշման նոր մեթոդներով հետաքրքրվող մասնագետներին։

    Թարմացվել է՝ 2026-09-14
    Характеристика кристаллографической картины слезы при некоторых патологиях органа зрения у работников гражданской авиации
    Օնլայն

    Պատմություն

    Գագիկը՝ Բագրատունիների տոհմի վերջին հայոց արքա

    Աշխատությունը նվիրված է Գագիկ Բագրատունուն՝ Անիի Բագրատունյաց թագավորության վերջին գահակալին, որի իշխանության տարիները կապված են Հայաստանի միջնադարյան պետականության պատմության շրջադարձային իրադարձությունների հետ։ Գագիկ Բ-ի գահակալությունը տեղի է ունեցել այն ժամանակաշրջանում, երբ Բագրատունյաց թագավորությունը բախվում էր ներքին քաղաքական դժվարությունների և արտաքին ուժերի աճող ճնշման։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունեցավ Բյուզանդական կայսրության քաղաքականությունը Հայաստանի նկատմամբ, որի հետևանքով աստիճանաբար սահմանափակվեց հայկական թագավորության ինքնուրույնությունը, իսկ Անիի թագավորությունը 1045 թվականին անցավ բյուզանդական տիրապետության ներքո։ Գագիկ Բ-ի կյանքի և գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Բագրատունյաց Հայաստանի վերջին տարիներին, արքայական իշխանության պահպանման փորձերին, հայ-բյուզանդական հարաբերություններին և միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական իրավիճակին։ Նրա կերպարի միջոցով ներկայացվում են նաև պետականության կորստի, ազգային ինքնության պահպանման և պատմական հիշողության կարևոր հարցերը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայոց միջնադարյան պատմությամբ, Բագրատունիների թագավորությամբ, հայկական պետականության զարգացմամբ և պատմական գործիչների կենսագրություններով զբաղվող ընթերցողներին։

    Թարմացվել է՝ 2026-10-30
    Գագիկը՝ Բագրատունիների տոհմի վերջին հայոց արքա
    Օնլայն

    Քիմիա

    Исследование влияния структуры ненасыщенных четвертичных аммониевых солей на ход перегруппировки Стивенса и изучение их антимикробной активности

    Աշխատանքը նվիրված է չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի ազդեցության ուսումնասիրությանը Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի վրա, ինչպես նաև ստացված միացությունների հակամանրէային հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական քիմիայի այն ուղղության շրջանակում, որտեղ ուսումնասիրվում են ամոնիումային միացությունների կառուցվածքափոխությունները և դրանց հիման վրա նոր ֆունկցիոնալացված ամինների ստացման հնարավորությունները։ Ստիվենսի վերախմբավորումը չորրորդային ամոնիումային աղերի կարևոր քիմիական փոխակերպումներից է, որի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ սկզբնական միացությունը վերածվում է երրորդային ամինի՝ կառուցվածքային վերադասավորման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե ելանյութի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում վերախմբավորման ուղղության, ընթացքի և առաջացող վերջնական արտադրանքների բնույթի վրա։ Այս խնդիրը կարևոր է հատկապես չհագեցած համակարգերի դեպքում, քանի որ կրկնակի կապերի դիրքը, դրանց հարակից խմբերի բնույթը, փոխարինիչների կառուցվածքը և մոլեկուլի ընդհանուր տարածական կազմակերպվածությունը կարող են էապես ազդել ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Հայ քիմիական դպրոցի շրջանակում Ստիվենսի վերախմբավորման ուսումնասիրությունները երկարատև ավանդույթ ունեն, և տարբեր կառուցվածք ունեցող ամոնիումային աղերի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ելանյութի կառուցվածքը և ռեակցիայի պայմանները կարող են որոշել առաջացող արտադրանքների հարաբերակցությունը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել չհագեցած ամոնիումային աղերի տարբեր կառուցվածքների սինթեզը և դրանց հետագա քիմիական վարքագիծը։ Նման միացությունների ստացման փուլում անհրաժեշտ է վերահսկել փոխարինիչների դիրքը, չհագեցած կապերի բնույթը և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ գործոնները հետագայում պայմանավորում են վերախմբավորման ընտրողականությունը։ Հետազոտության ընթացքում ստացված նյութերի կառուցվածքը կարող է հաստատվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների միջոցով՝ համադրելով տարբեր սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական տվյալներ։ Ստիվենսի վերախմբավորման տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ռեակցիայի մեխանիզմը հասկանալու համար։ Գործընթացի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ չորրորդային ամոնիումային աղից առաջանում է միջանկյալ իլիդային համակարգ, որից հետո տեղի է ունենում խմբի ներմոլեկուլային տեղափոխություն և ձևավորվում է նոր կառուցվածք ունեցող երրորդային ամին։ Ռեակցիայի ուղղության վրա կարող են ազդել ինչպես մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ տարածական գործոնները և կիրառվող ռեակցիոն պայմանները։ Չհագեցած համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է մրցակցող վերադասավորումների հնարավորությունը։ Նախորդ ուսումնասիրություններում տարբեր ամոնիումային աղերի համար արձանագրվել են 1,2- և 3,2-տիպի Ստիվենսի վերախմբավորումներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ալիլային իզոմերացում կամ այլ մրցակցող փոխակերպումներ։ Հետևաբար հետազոտության նշանակալի խնդիրներից է պարզել, թե կառուցվածքային որ գործոններն են նպաստում որոշակի ուղղության գերակշռությանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը սինթեզված ամոնիումային միացությունների հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրությունն է։ Այս փուլում քիմիական կառուցվածքը դիտարկվում է արդեն ոչ միայն որպես սինթեզի և վերախմբավորման ընթացքը որոշող գործոն, այլև որպես կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորող հատկություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր մանրէաբանական շտամների նկատմամբ միացությունների ակտիվության համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական ազդեցության վրա։ Նմանատիպ ուսումնասիրություններում որոշ չորրորդային ամոնիումային միացությունների ջրային լուծույթներ ցուցաբերել են մանրէասպան ազդեցություն ինչպես գրամդրական, այնպես էլ գրամբացասական միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Հակամանրէային հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու «կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն» կապը։ Եթե մոլեկուլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հանգեցնում է հակամանրէային ազդեցության ուժեղացման կամ թուլացման, ապա հնարավոր է առանձնացնել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել կարևոր են կենսաբանական ակտիվության համար։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է հիմք հանդիսանալ նպատակային հատկություններով նոր օրգանական միացությունների հետագա նախագծման և սինթեզի համար։ Հետազոտության կարևորությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ չորրորդային ամոնիումային միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն որպես օրգանական սինթեզի միջանկյալ կամ վերջնական նյութեր, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ միացությունների հնարավոր աղբյուր։ Հայկական քիմիական հետազոտություններում այս ուղղությամբ ուսումնասիրվել են ինչպես տարբեր կառուցվածքի չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորումները, այնպես էլ դրանց հակամանրէային հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սինթեզված միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը։ Միևնույն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության պայմաններում նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են փոխել վերախմբավորման արագությունը, ուղղությունը և արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և նպատակային սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Ստիվենսի վերախմբավորման միջոցով հնարավոր է ստանալ նոր կառուցվածք ունեցող չհագեցած ամիններ։ Հայաստանի օրգանական քիմիայի հետազոտություններում նման մոտեցմամբ արդեն ուսումնասիրվել են ալիլային, պրապարգիլային և այլ չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղեր, որոնցից ստացվել են տարբեր կառուցվածքի չհագեցած ամիններ։ Ստացված միացությունների հետագա քիմիական ձևափոխությունները կարող են ընդլայնել դրանց կիրառական հնարավորությունները՝ հնարավորություն տալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված ամիններ և այլ օրգանական միացություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ռեակցիոն մեխանիզմների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության ուղղությունները։ Դրա հիմնական գիտական արժեքը չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի և Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումն է, իսկ գործնական նշանակությունը՝ նոր չհագեցած ամինների ստացման և դրանց հնարավոր հակամանրէային կիրառությունների գնահատումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և հակամանրէային նյութերի մշակման բնագավառներում։

    Թարմացվել է՝ 2026-09-21
    Исследование влияния структуры ненасыщенных четвертичных аммониевых солей на ход перегруппировки Стивенса и изучение их антимикробной активности
    Օնլայն

    Մշակույթ

    Հայաստանի ազգային գրադարանի 2023 թ. ծրագիրը

    Այս հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանի ազգային գրադարանի 2023 թվականի գործունեության հիմնական ծրագիրը՝ անդրադառնալով տարվա ընթացքում նախատեսված առաջնահերթություններին, աշխատանքային ուղղություններին և գրադարանի առաքելության իրականացմանն ուղղված միջոցառումներին։ Ծրագիրը մշակված է գրադարանի՝ որպես ազգային գրավոր և մշակութային ժառանգության պահպանման, տեղեկատվության տարածման, գիտակրթական և մշակութային գործունեության կարևորագույն հաստատության դերի համատեքստում։ Փաստաթղթում առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում գրադարանային հավաքածուների պահպանությանը, ստուգմանը, համալրմանն ու համակարգմանը, այդ թվում՝ առկա ֆոնդերի վերահաշվառման, պահպանության վիճակի գնահատման և գրադարանային նյութերի պատշաճ հաշվառման աշխատանքներին։ Կարևոր ուղղություններից է նաև ազգային մատենագիտական տեղեկատվության ձևավորումն ու տարածումը, Հայաստանի գրավոր ժառանգության հանրահռչակումը և տեղեկատվական ռեսուրսների հասանելիության ընդլայնումը։ Ծրագիրը ներառում է ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման, թվայնացման և էլեկտրոնային շտեմարանների զարգացման հետ կապված խնդիրներ, որոնք նպատակ ունեն ազգային գրադարանային հավաքածուները դարձնել առավել հասանելի և օգտագործելի հետազոտողների, մասնագետների, ուսանողների և հասարակության տարբեր խմբերի համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում հայագիտական և ազգային մշակութային արժեքների պահպանությանը, հնատիպ ու հազվագյուտ հրատարակությունների նկատմամբ հոգածությանը, ինչպես նաև գրադարանի ֆոնդերում առկա արժեքավոր նյութերի ուսումնասիրմանն ու գիտական շրջանառության մեջ ներգրավմանը։ Ծրագրում արտացոլվում է նաև գրադարանի գիտամեթոդական և հրատարակչական գործունեության շարունակականությունը, մասնագիտական տեղեկատվության տարածումը, գրադարանային ոլորտի զարգացմանը նպաստող աշխատանքների իրականացումը և մասնագիտական համագործակցության ընդլայնումը։ Կարևորվում է ընթերցողների և օգտվողների սպասարկման որակի բարձրացումը, տեղեկատվական ծառայությունների կատարելագործումը և գրադարանի՝ որպես բաց, հանրամատչելի գիտելիքի ու մշակույթի կենտրոնի դերի ամրապնդումը։ Ընդհանուր առմամբ, ծրագիրը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել 2023 թվականին գրադարանի գործունեության ռազմավարական առաջնահերթությունների մասին՝ միավորելով ազգային ժառանգության պահպանման ավանդական գործառույթները թվայնացման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման և ժամանակակից գրադարանային ծառայությունների զարգացման ուղղությունների հետ։ Փաստաթուղթը կարող է օգտակար լինել գրադարանագիտության, մատենագիտության, արխիվագիտության և մշակութային ժառանգության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև Հայաստանի գրավոր և տեղեկատվական ժառանգության պահպանմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

    Թարմացվել է՝ 2026-09-14
    Հայաստանի ազգային գրադարանի 2023 թ. ծրագիրը
    Օնլայն

    Մաթեմատիկա

    Напряженно-деформированные состояния составных и содержащих трещин тел и распространение волн в них

    Աշխատությունը նվիրված է բաղադրյալ և ճաքեր պարունակող մարմինների լարվածա-դեֆորմացիոն վիճակների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանցում ալիքների տարածման մեխանիկական առանձնահատկություններին։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր նյութերից կազմված կոմպոզիտային կառուցվածքների մեխանիկական վարքագիծը՝ հաշվի առնելով միջֆազային փոխազդեցությունները, անհամասեռությունները և կառուցվածքային անընդհատության խախտումները։ Հեղինակը վերլուծում է ճաքերի ազդեցությունը լարվածությունների կենտրոնացման, դեֆորմացիոն դաշտերի բաշխման և կառուցվածքի ընդհանուր կայունության վրա՝ կիրառելով ժամանակակից մաթեմատիկական մեթոդներ և մեխանիկական մոդելներ։ Առանձին բաժիններ նվիրված են առաձգական և ալիքային գործընթացների ուսումնասիրությանը, մասնավորապես՝ մեխանիկական ալիքների տարածմանը ճաքեր ունեցող միջավայրերում, անդրադարձման և բեկման երևույթներին, ինչպես նաև դիսպերսիայի և էներգիայի կորստի մեխանիզմներին։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են նաև թվային մոդելավորման մոտեցումներ, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել կառուցվածքային վնասվածքների զարգացումը և գնահատել ինժեներական համակարգերի հուսալիությունը։ Գիրքը նախատեսված է մեխանիկայի, ինժեներական գիտությունների, կիրառական մաթեմատիկայի և նյութագիտության ոլորտների հետազոտողների, ասպիրանտների և մասնագետների համար։

    Թարմացվել է՝ 2026-09-17
    Напряженно-деформированные состояния составных и содержащих трещин тел и распространение волн в них