Ակնարկ Խորհրդային Հայաստանի գիտության զարգացման

Պատմություն

Գրքի սկզբում հեղինակը ներկայացնում է այն պատմական միջավայրը, որտեղ ձևավորվեցին ազատագրական շարժումները։ Հայկական տարածքները գտնվում էին տարբեր տերությունների՝ Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի իշխանության տակ, ինչը ստեղծում էր քաղաքական և սոցիալական ծանր պայմաններ։ Այս իրավիճակում հայերը, զրկված լինելով պետականությունից, սկսեցին փնտրել ազատագրման ուղիներ՝ թե՛ զինված պայքարի, թե՛ դիվանագիտական նախաձեռնությունների միջոցով։ Աշխատության կարևոր հատվածներից մեկը նվիրված է XV–XVI դարերի առաջին փորձերին, երբ ձևավորվում էին ազատագրական գաղափարները։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ այդ շրջանում շարժումները դեռևս կազմակերպված չէին, բայց արդեն երևում էին ապագա պայքարի հիմնական ուղղությունները՝ արտաքին աջակցություն փնտրելը և ներքին ուժերի համախմբումը։ Հետագա գլուխներում մանրամասն ներկայացվում են XVII դարի ծրագրավորված նախաձեռնությունները, որոնց ընթացքում հայ գործիչները սկսեցին ավելի հստակ քաղաքական ծրագրեր մշակել։ Այստեղ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Իսրայել Օրի-ի գործունեությանը, ով փորձում էր եվրոպական պետությունների աջակցությամբ կազմակերպել Հայաստանի ազատագրումը։ Հովհաննիսյանը վերլուծում է Օրիի դիվանագիտական առաքելությունները, նրա ծրագրերը և դրանց ձախողման պատճառները։ Գրքում ներկայացվում են նաև հայկական մելիքությունների դերը, հատկապես Արցախի տարածքում, որտեղ պահպանվում էին ինքնավարության որոշ տարրեր։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես էին այս տեղական իշխանությունները մասնակցում ազատագրական պայքարին՝ փորձելով համատեղել իրենց ուժերը արտաքին աջակցության հետ։ XVIII դարի հատվածում գիրքը անդրադառնում է ազատագրական շարժումների ակտիվացմանը, երբ նոր հույսեր էին առաջանում՝ կապված տարածաշրջանային քաղաքական փոփոխությունների հետ։ Այստեղ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև Դավիթ Բեկ-ի պայքարին, որը խորհրդանշում է զինված դիմադրության բարձրակետերից մեկը։ Նրա ղեկավարությամբ իրականացված գործողությունները ներկայացվում են որպես փորձ վերականգնելու հայկական պետականությունը տեղական ուժերի միջոցով։

Մաթեմատիկա

Եռանկյունաչափական շարքերը մաթեմատիկական անալիզում այն անվերջ շարքերն են, որոնք կազմված են սինուսների և կոսինուսների անդամներից և օգտագործվում են պարբերական ֆունկցիաների ներկայացման համար։ Դրանք հիմնականում հանդես են գալիս Ֆուրյեի շարքերի տեսքով, որտեղ ցանկացած բավարար պայմաններ բավարարող պարբերական ֆունկցիա կարելի է արտահայտել որպես տրիգոնոմետրիկ անդամների գումար։ Եռանկյունաչափական շարքը սովորաբար ունի տեսք, որտեղ ֆունկցիան ներկայացվում է հաստատուն անդամի, կոսինուսների և սինուսների անվերջ գումարով՝ համապատասխան գործակիցներով։ Այս գործակիցները որոշվում են ինտեգրալների միջոցով և արտացոլում են ֆունկցիայի ներդրումը յուրաքանչյուր հարմոնիկ բաղադրիչում։ Եռանկյունաչափական շարքերի հիմնական հատկություններից են օրթոգոնալությունը, կոնվերգենցիայի հատկությունները և միակության սկզբունքը։ Օրթոգոնալության հատկությունը նշանակում է, որ սինուս և կոսինուս ֆունկցիաների որոշակի ինտեգրալներ հավասար են զրոյի, ինչը թույլ է տալիս առանձին գտնել շարքի գործակիցները։ Կոնվերգենցիայի հատկությունները ցույց են տալիս, թե որ պայմանների դեպքում եռանկյունաչափական շարքը մոտենում է սկզբնական ֆունկցիային՝ կետ առ կետ կամ միջին քառակուսային իմաստով։ Միակության սկզբունքը նշում է, որ եթե ֆունկցիան ունի Ֆուրյեի շարք, ապա այդ ներկայացումը միակն է։ Եռանկյունաչափական շարքերը նաև ունեն սիմետրիայի հատկություններ՝ զույգ և կենտ ֆունկցիաների դեպքում շարքը պարզեցվում է՝ ունենալով միայն կոսինուսային կամ սինուսային անդամներ։ Դրանք լայն կիրառություն ունեն ֆիզիկայում և ինժեներիայում՝ հատկապես ալիքային երևույթների, տատանումների և ազդանշանների վերլուծության մեջ։ Այսպիսով, եռանկյունաչափական շարքերը և դրանց հատկությունները կարևոր դեր ունեն մաթեմատիկական անալիզում՝ ապահովելով պարբերական ֆունկցիաների արդյունավետ ներկայացում և ուսումնասիրություն։

Բնապահպանություն

Շիկահողի պետական արգելոցը Հայաստանի Հանրապետության ամենակարևոր բնապահպանական տարածքներից մեկն է, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում և ստեղծվել է բնության յուրահատուկ էկոհամակարգերի, անտառների ու կենսաբազմազանության պահպանության նպատակով։ Արգելոցը առանձնանում է իր հարուստ և բազմազան բուսական ու կենդանական աշխարհով, որտեղ հանդիպում են բազմաթիվ հազվագյուտ և Կարմիր գրքում գրանցված տեսակներ։ Տարածքը հիմնականում ծածկված է խիտ անտառներով, որտեղ աճում են կաղնի, բոխի, թխկի և այլ ծառատեսակներ, իսկ կենդանական աշխարհում կարելի է հանդիպել գայլի, աղվեսի, արջի, ինչպես նաև տարբեր թռչնատեսակների ու սողունների։ Շիկահողի արգելոցը ունի նաև յուրահատուկ կլիմայական պայմաններ, որոնք նպաստում են էկոհամակարգերի կայուն զարգացմանը և բնական հավասարակշռության պահպանմանը։ Այն կարևոր դեր է խաղում ոչ միայն Հայաստանի բնության պահպանության, այլև գիտական հետազոտությունների համար, քանի որ այստեղ իրականացվում են ուսումնասիրություններ բուսական և կենդանական աշխարհի վերաբերյալ։ Արգելոցը ստեղծվել է, որպեսզի սահմանափակվի մարդու վնասակար ազդեցությունը բնության վրա և պահպանվեն բնական գործընթացները գրեթե անփոփոխ վիճակում։ Շիկահողի տարածքը նաև ունի էկոտուրիզմի զարգացման պոտենցիալ, սակայն այցելությունները խիստ կարգավորվում են՝ բնության պահպանությունը ապահովելու նպատակով։ Այս արգելոցը համարվում է Հայաստանի բնության ամենաթանկարժեք գոհարներից մեկը, որը կարևոր է ինչպես ազգային, այնպես էլ համաշխարհային բնապահպանական տեսանկյունից։

Գեղարվեստական հայ․

«Ստվերներ խամաճիկների փողոցում. Մարդկանց տուն ուղարկիր»՝ Գուրգեն Խանջյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ կարևոր ու խորիմաստ վեպ է, որը միաձուլում է ժամանակակից հասարակության խնդիրները, մարդկային հոգեբանությունը և իրականության հետ կապված բազմաթիվ պիտակավորումներ։ Գիրքը ներկայացնում է ոչ միայն մարդկային ճակատագրերը, այլ նաև ավելի խորաթափանց քննադատություն է անում սոցիալական անարդարություններին, հոգեբանական ճգնաժամերին ու մարդկային հարաբերությունների բարդությանը։ Վեպը բացահայտում է մի քաղաք, որտեղ մարդկանց կյանքի ընթացքը լցված է ստվերներով, իսկ փողոցներն ու կենցաղը՝ խամաճիկների պատկերներով, որոնք կարծես ուղղորդվում են այլ ուժերի կողմից՝ դուրս մնալով իրենց իսկ նպատակներից ու ցանկություններից։ Խանջյանը այստեղ օգտագործում է «խամաճիկ» պատկերը՝ որպես խորհրդանիշ այն մարդկանց համար, ովքեր իր կյանքում չունեն վերահսկողություն՝ պարզապես շարժվում են այս կամ այն ուղղությամբ՝ առանց այն ըմբռնելու կամ հարցնելու, թե ինչու են հետևում որոշակի ուղի։ «Մարդկանց տուն ուղարկիր» խորագրի միջոցով, Խանջյանը գետնի վրա է դնում այն հարցը, թե ինչու ենք մենք, որպես հասարակություն, հաճախ մոռանում, որ մեր տունը ոչ միայն ֆիզիկական տարածք է, այլև հոգևոր ապաստարան՝ որտեղ մարդիկ պետք է գտնեն իրենց իրական խաղաղությունը, ու ոչ թե պարզապես գոյություն ունենան։ Կյանքի խնդիրը այստեղ ոչ միայն գոյատևման հարց է, այլ ավելի շատ այն է, թե ինչպես մենք գիտակցում ենք մեր անձի և հասարակության մեջ մեր տեղը։ Գիրքը ոգեշնչում է կարդացողին մտածել հասարակության մասին՝ դրա սոցիալական ճնշումներին, անհատի դերակատարությանը և ընդհանուր արժեքների մասին։ Խանջյանը բացահայտում է, որ չնայած արտաքինում հնարավոր է քամու տագնապը կամ կոշտ կյանքը, բայց յուրաքանչյուր մարդ ունի իր ներքին տունը՝ այն հանգստավայրն ու ուժը, որը պետք է վերաբերի ոչ միայն ֆիզիկական, այլև հոգևոր պահուստներին։ Այս ստեղծագործությունը մարդկային կյանքի խնդիրը դարձնում է չափազանց բարդ՝ ստեղծելով խոր տագնապներ և դատողություններ՝ խրթին իրականության և մարդու վերևում գտնվող անհասկանալի ուժերի միջև։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-504-4

Հոգեբանություն

«Հաղորդակցման հմտություններ. մարդճանաչողության արվեստը» (հ. Ա) գիրքը նվիրված է արդյունավետ շփման և մարդկանց հասկանալու կարողության զարգացմանը։ Էմմա Տանանյանը ներկայացնում է հաղորդակցության հոգեբանական հիմքերը և մարդու վարքագծի հիմնական օրինաչափությունները։ Գրքում բացատրվում է, թե ինչպես կարդալ մարդկանց խոսքը, մարմնի լեզուն և ոչ բառային ազդակները։ Հեղինակը շեշտում է լսելու արվեստի կարևորությունը՝ որպես ճիշտ հաղորդակցության հիմք։ Առանձին բաժիններ նվիրված են վստահություն ստեղծելուն և ճիշտ տպավորություն թողնելուն։ Գիրքը ցույց է տալիս, թե ինչպես խուսափել թյուրիմացություններից և կոնֆլիկտներից շփման ընթացքում։ Ներկայացված են գործնական օրինակներ և վարժություններ՝ ձեռք բերված գիտելիքները կիրառելու համար։ Գրքի լեզուն պարզ և համակարգված է, ինչը հեշտացնում է նյութի ընկալումը։ «Մարդճանաչողության արվեստը» օգնում է ավելի լավ հասկանալ մարդկանց զգացմունքները և դրդապատճառները։ Գիրքը օգտակար է թե՛ անձնական հարաբերություններում, թե՛ մասնագիտական միջավայրում։ Հատոր Ա-ն հիմք է ստեղծում հետագա մասերի համար՝ բացելով հաղորդակցության հիմնական սկզբունքները։ Հրատարակիչ - Հեղինակային հրատարակչություն ISBN - 978-9939-0-0267-5

Այլ առարկաներ

Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության, ագրոնոմիայի, բուսաբուծության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտների ուսանողների, ինչպես նաև սելեկցիոն և սերմնաբուծական աշխատանքներով զբաղվող մասնագետների համար։ Նյութում մանրամասն բացատրվում են բույսերի ժառանգականության և փոփոխականության հիմունքները, որոնք ընկած են սելեկցիոն աշխատանքի հիմքում, ինչպես նաև ներկայացվում են ընտրության հիմնական մեթոդները՝ զանգվածային, անհատական և հիբրիդային ընտրություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիբրիդացման գործընթացներին, դրանց դերին նոր բարձրարժեք սորտերի ստեղծման գործում, ինչպես նաև սորտերի կայունության և արտադրողականության բարձրացման հարցերին։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև սերմնաբուծության կազմակերպման սկզբունքները՝ սերմերի արտադրություն, մաքրություն, որակի վերահսկում, պահպանություն և բազմացման համակարգեր։ Նյութը ընդգրկում է նաև սորտային փորձարկման, տեղայնացման և սերմերի ստանդարտացման գործընթացները, որոնք ապահովում են գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետությունը։ Բացի այդ, քննարկվում են ժամանակակից սելեկցիոն մոտեցումները՝ ներառյալ կենսատեխնոլոգիական մեթոդների կիրառումը և գենետիկական ռեսուրսների պահպանությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական փորձը՝ ապահովելով բույսերի սելեկցիայի և սերմնաբուծության ամբողջական և համակարգված պատկերացում։