Հայաստանի, հայ-իրանական հարաբերությունների և Առաջավոր Ասիայի հնագույն պատմության մի քանի խնդիրների շուրջ (մ.թ.ա. VII-VI դ.դ.)

Քաղաքագիտություն

«Կապիտալ» Կարլ Մարքսի հիմնարար աշխատությունն է, որը քննարկում է կապիտալիզմի էությունը, նրա տնտեսական կառուցվածքը և սոցիալական հետևանքները։ Մարքսը փորձում է բացատրել, թե ինչպես են աշխատող մարդիկ ստեղծում արժեք, իսկ կապիտալիստները՝ «շահույթ» ստանում՝ աշխատուժի շահագործման միջոցով։ Գիրքը սկսվում է արժեքի և արժեքի հավելվածի (surplus value) հասկացությունների բացատրությամբ՝ ցույց տալով, որ շահույթը ձևավորվում է այն աշխատած ժամանակից, որը աշխատողը չի ստանում վարձատրության տեսքով։ Մարքսը նաև ներկայացնում է տնտեսական շրջանառության օրենքները, աշխատանքի բաժանման, ապրանքների արտադրության, մոլեխաղաղության և մրցակցության խնդիրները։ Նա պնդում է, որ կապիտալիզմը ունի ներքին հակասություններ, որոնք անխուսափելիորեն հանգեցնում են ճգնաժամերի և դասերի պայքարի։ Գիրքը մեծ ազդեցություն է ունեցել տնտեսագիտության, քաղաքականության և հասարակական շարժումների վրա՝ ձևավորելով մարքսիստական տեսությունը։ «Կապիտալ»-ը պահանջում է կենտրոնացված ընթերցում, քանի որ Մարքսի լեզուն ու վերլուծությունը խորն են և հստակ։ Այն ընթերցողին ստիպում է դիտարկել աշխարհը որպես սոցիալական ու տնտեսական կառուցվածք՝ ոչ միայն որպես անհատական ընտրությունների համակարգ։ Այս աշխատությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես են ձևավորվում սոցիալական անհավասարություններն ու ինչպիսի հիմքեր ունեն տնտեսական ճգնաժամերը։ Հրատարակիչ - АСТ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-5-17-113711-3

Փիլիսոփայություն

«Գոսուդար» (итал. Il Principe) Մակավելիի քաղաքական-ֆիլիսոփայական գլուխգործոցն է, որը հանդիսանում է իշխանության և կառավարման մասին ռեալիստական ուղեցույց։ Գրքում Մակավելին ուսումնասիրում է, թե ինչպես պետք է տիրակալը պահի և ամրապնդի իր իշխանությունը՝ հաշվի առնելով մարդկային բնույթը, քաղաքական վտանգները և արտաքին ճնշումները։ Հեղինակը առանձնացնում է տարբեր պետության ձևեր՝ ժառանգական, նորաստեղծ, և քննարկում է, թե ինչպես պետք է տիրակալը կառավարի յուրաքանչյուր տեսակ։ Մակավելիի մոտեցումը զուսպ է և ռեալիստական. նա պնդում է, որ իշխանությունը հաճախ պահանջում է ոչ միայն բարոյական, այլև խիստ, հաշվարկված որոշումներ։ Գրքում ներկայացվում են մի շարք գաղափարներ՝ իշխանության կայունության համար անհրաժեշտ խիզախություն, հմտություն, և երբեմն՝ խաբեություն կամ բռնություն կիրառելու անհրաժեշտություն։ Նա նշում է, որ տիրակալը պետք է լինի «այդպես ասած՝ գայլ և առյուծ»՝ միաժամանակ հզոր ու խորամանկ։ Մակավելիի հայտնի գաղափարներից է այն, որ նպատակն արդարացնում է միջոցը, և որ քաղաքական կյանքում բարոյականությունը երբեմն զիջում է պետության շահերին։ «Գոսուդարը» մեծ ազդեցություն է ունեցել քաղաքական գիտության, պետական կառավարման և դիվանագիտության վրա, քանի որ առաջիններից էր, որ քաղաքականությունը դիտարկեց որպես իրոնա՝ գաղափարներից անկախ, և ներկայացրեց իշխանության դինամիկա՝ առանց իդեալացման։ Հրատարակիչ - Азбука Հրատ. տարեթիվ - 2014 ISBN - 978-5-389-07365-4

Մանկական

100 դասական հեքիաթներ Հրատարակիչ - Զանգակ Հրատ. տարեթիվ - 2011 ISBN - 978-99941-1-842-7

Մանկական

«Հեքիաթն է կանչում. Շունն ու կատուն» (Հովհաննես Թումանյան) տիպիկ Թումանյանյան հեքիաթ-երգ է, որը պատմում է կենդանիների միջոցով մարդկային բնավորության մասին։ Հեքիաթում շունը և կատուն հանդես են գալիս որպես հակադրող կերպարներ՝ պատկերելով տարբեր մոտեցումներ և սովորություններ։ Թումանյանը կենդանիների կերպարներով մատնանշում է մարդկանց թերություններն ու լավ կողմերը՝ առանց բացահայտ վիրավորելու։ Գիրքը/հեքիաթը զվարճալի է ու կենսուրախ, քանի որ Թումանյանի լեզուն հումորով և ռիթմիկ է՝ նման երգի։ Պատմությունը սովորեցնում է, որ տգեղ մրցակցությունը և ինքնասիրահարվածությունը հաճախ ծնում են անհասկանալի վիճակներ։ Հեքիաթում կան նաև բարոյական տողեր՝ միավորող ու դաստիարակիչ՝ օրինակ՝ փոխադարձ հարգանք, ընկերություն և համբերություն։ Թումանյանի հեքիաթները հաճախ ունեն սիմվոլիկ իմաստ, և այս հեքիաթը նույնպես կարող է մատնանշել՝ ինչպե՞ս են մարդիկ ապրում կողք կողքի։ «Շունն ու կատուն» հեքիաթը նպաստում է երեխաների էթիկական դաստիարակությանը՝ ցույց տալով, որ ճիշտ է ընտրել հանդուրժող ու ազնիվ վարք։ Գիրքը հարմար է փոքրիկների համար, ինչպես նաև կարելի է ընթերցել ընտանիքով՝ երեկոյան ժամերին։ Հեքիաթը դյուրին է հիշվում և հաճելի՝ շնորհիվ Թումանյանի հմայիչ, երգային ոճի։ Այս պատմությունը նաև լավ օրինակ է, թե ինչպես կարելի է հեքիաթով ուսուցանել կյանքը՝ առանց առարկայական դասի։ Հրատարակիչ - ՄՀՄ Գրատուն Հրատ. տարեթիվ - 2011

Արտասահմանյան գրականություն

Պաուլո Կոելյոյի համաշխարհային հայտնիությամբ գրքերից մեկն է, որը պարունակում է խորը խորհրդանշական և փիլիսոփայական գաղափարներ։ Գիրքը պատմում է իսպանացի մի երիտասարդ հովիվ Սանթյագոյի մասին, ով երազում է գտնել իր կյանքի իսկական նպատակը՝ կատարելու «ինքնադարձերի որոնման ուղի»։ Նրա ճանապարհը բերում է նրան դեպի Եգիպտոս՝ որտեղ նա ցանկանում է գտնել թաքնված treasures (բերանող աղյուսակներ) և իր ճակատագիրը։ Գիրքն խորը խորհրդանիշներ է պարունակում՝ կապված ոսկու որոնման և կյանքի իրական արժեքները բացահայտելու հետ։ Կոելյոն այստեղ խոսում է մարդկային ձգտումների մասին, ապրելու անհավատալի երազանքները, ու հավանաբար նրա հիմնական ուղերձն այն է, որ յուրաքանչյուր մարդու կյանքում իր «երազանքներն ու նպատակները» վերածվում են հիմնական ուղի, եթե մարդը վստահում է ինքն իրեն ու աստվածային ուղեցույցներին։ **«Ալքիմիկոսը»**-ը ընթերցողին դրդում է փնտրել սեփական ուղին, սովորել ինքնադիտարկման ու կյանքի ճշմարտության մասին։ Գրքում Պաուլո Կոելյոն ներկայացնում է ոչ միայն մի մարդ, այլ ամբողջ աշխարհի փնտրողին՝ դեպի ինքնաճանաչում, դեպի երազանքի իրականություն դարձնելը։ Ներկայումս «Ալքիմիկոսը» համարվում է ժամանակակից գրականության դասականներից մեկը, որը վավերացրեց Կոելյոյի հեղինակությունը։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2014 ISBN - 978-9939-51-582-3

Գեղարվեստական հայ․

«Մամոնտը և Պապոնտը»՝ Վարուժան Նալբանդյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ հանդիսանում է մեկ այլ սուր հեգնանքով ու խորիմաստ քննադատությամբ ձևավորված գործ։ Այս ստեղծագործությունը ոչ միայն գրական երկ է, այլ նաև սոցիալական ու քաղաքական խնդիրներին անդրադարձնող մի վերլուծություն։ Նալբանդյանը, օգտագործելով սրամիտ և հաճախ սև հումորային ոճը, ներկայացնում է մարդկային հասարակության բոլոր այն բացերն ու կոպիտ հակասությունները, որոնք քողարկված են պատրանքների տակ։ Պատմությունը, միանշանակ, պատկերացնում է երկու հակադիր կերպարների՝ **Մամոնտի** և **Պապոնտի** միջև պայքարը, որոնք խորհրդանշում են տարբեր խավերի ու հասարակական կողմերի հակասություններ։ Մամոնտը և Պապոնտը՝ երկու կերպարներ, որոնք նրանցից յուրաքանչյուրը բացահայտում է միմյանց հակասական բնույթը, այնպիսի սոցիալական, քաղաքական ու մարդկային արժեքներ, որոնք ոչ միշտ են համապատասխանում իրականությանը։ Նրանք որպես կերպարներ բախվում են տարբեր տեսակների՝ չարամտության, ավանդապաշտության, բարոյականության ու ընկերական հարաբերությունների։ Նալբանդյանի սրամտությունը ու լեզվաբառական բարձրությունը հաճախ հանդես են գալիս որպես մի տեսակ մերկացման գործիք՝ առանց հարթելու կամ մեղմելու այն հարցերը, որոնք մարդուն կարող են խորապես ցավեցնել։ Բացի այս, «Մամոնտը և Պապոնտը»-ն նաև շատ հաճախ անդրադառնում է իր ժամանակի քաղաքական ու հասարակական դաշտում գտնվող անարդարություններին՝ հեգնանքով ու գովերգմամբ։ Հեղինակը նկարագրում է մարդկանց միջև անարդար ու մանիպուլյատիվ հարաբերությունները, ինչպես նաև այն՝ ինչպես հասարակական ճնշումները ու սոցիալական շերտերը ձևավորում են այսպես կոչված «հերոսներին», որոնք կեղծ արժեքներով առաջնորդվում են։ «Մամոնտը և Պապոնտը»՝ որպես զվարճալի, բայց խորիմաստ պատմություն, ստիպում է ընթերցողին մտածել հասարակության ու մարդուն դասավորելու տարբեր մոտեցումների մասին։ Նալբանդյանը նաև այդ կերպարների միջոցով ցույց է տալիս՝ ինչպես սոցիալական ստանդարտները և հիփոկրիզիաները կարող են փոխել մարդկային բնույթը՝ հիմնելով պատմական և սոցիալական անարդարությունների վրա։ «Մամոնտը և Պապոնտը»-ը կարելի է դիտարկել որպես ոչ միայն ծաղրական ժանրի ստեղծագործություն, այլ նաև այն գրական քննադատությունը, որ ուղղված է մարդու սոցիալական սխալներին ու անհատական մտածողությանը։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-9239-5-6