Байбуртян, Ваган Аракелович

Байбуртян, Ваган Аракелович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Թուրք-իրանական հարաբերությունները (1900–1914 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է 1900–1914 թվականներին Օսմանյան կայսրության և Իրանի (Պարսկաստանի) միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական և միջպետական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով երկու հարևան պետությունների փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները XX դարի սկզբի բարդ միջազգային իրադրության պայմաններում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում են թուրք-իրանական հարաբերությունների զարգացման հիմնական ուղղությունները, դրանց վրա ազդող տարածաշրջանային և միջազգային քաղաքական գործընթացները, ինչպես նաև երկու պետությունների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները, փոխադարձ շահերն ու հակասությունները։ Նշված ժամանակաշրջանը կարևոր նշանակություն ուներ Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության մեջ, քանի որ Օսմանյան կայսրությունն ու Պարսկաստանը կանգնած էին ներքին քաղաքական և հասարակական փոփոխությունների, պետական կառավարման համակարգերի վերափոխման ու արտաքին ազդեցությունների ուժեղացման պայմաններում։ Նրանց հարաբերությունների վրա էական ազդեցություն էին գործում տարածքային հարցերը, սահմանային խնդիրները, անվտանգության նկատառումները, տարածաշրջանային ազդեցության համար մրցակցությունը և մեծ տերությունների՝ հատկապես Ռուսաստանի ու Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական շահերը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու երկու երկրների միջև դիվանագիտական շփումների, քաղաքական բանակցությունների և միջպետական տարաձայնությունների նշանակությունը՝ բացահայտելով, թե ինչպես էին պատմականորեն ձևավորված հակասությունները և փոփոխվող աշխարհաքաղաքական իրադրությունը պայմանավորում նրանց հարաբերությունների ընթացքը։ Առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունի 1905–1911 թվականների Իրանի սահմանադրական հեղափոխության և Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած քաղաքական վերափոխումների ժամանակաշրջանը, երբ երկու պետությունների ներքին զարգացումները փոխկապակցվում էին արտաքին քաղաքականության և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության հետ։ Ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի ավարտը համընկնում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեի հետ, երբ միջազգային հարաբերությունների համակարգում խորացող հակասությունները նոր նշանակություն էին հաղորդում Օսմանյան կայսրության և Իրանի ռազմավարական դիրքին։ Աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն թուրք-իրանական հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրության, այլև ամբողջ Մերձավոր Արևելքի քաղաքական գործընթացների, տարածաշրջանային դիվանագիտության և մեծ տերությունների մրցակցության համատեքստում երկու պետությունների դերակատարությունը հասկանալու տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր նյութ է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության և Իրանի նորագույն շրջանի պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով, արևելագիտությամբ և Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ նպաստելով XX դարի սկզբի տարածաշրջանային քաղաքական իրողությունների, միջպետական հարաբերությունների պատմական հիմքերի և հետագա զարգացումների նախադրյալների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Թուրք-իրանական հարաբերությունները (1900–1914 թթ.)

Free

Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more