Books by this author (8)
History
Письмо императора Иоанна Цимисхия к армянскому царю Ашоту III
Исторический документ представляет собой дипломатическое послание византийского императора John I Tzimiskes армянскому царю Ashot III, отражающее политические, военные и межгосударственные отношения между Византийской империей и Армянским царством во второй половине X века; в тексте рассматриваются вопросы союзнических обязательств, внешней политики, безопасности границ и сотрудничества двух христианских государств в условиях региональных конфликтов, а также содержатся сведения о дипломатическом этикете и политической риторике эпохи; документ представляет значительную ценность для изучения истории армяно-византийских отношений, международной дипломатии Средневековья и политической истории Кавказа и Ближнего Востока.
Updated: 2026-09-20
Other Subjects
Армянские надписи из Крыма
Այս աշխատությունը վերաբերում է Ղրիմի տարածքում հայտնաբերված հայկական արձանագրությունների (էպիգրաֆիկ հուշարձանների) ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով հայ համայնքի պատմական ներկայությունը, մշակութային ժառանգությունը և միջնադարյան գաղթօջախների գործունեությունը Սևծովյան տարածաշրջանում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է հավաքել, համակարգել և վերլուծել Ղրիմում պահպանված հայկական արձանագրությունները՝ քարակերտ հուշարձանների, եկեղեցիների, խաչքարերի, տապանաքարերի և այլ նյութական աղբյուրների վրա, որոնք վկայում են հայերի սոցիալ-տնտեսական և հոգևոր կյանքի մասին տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Ուսումնասիրվում են արձանագրությունների լեզվական առանձնահատկությունները, հիմնականում միջին հայերեն և գրաբար ձևերը, ինչպես նաև դրանց բովանդակային կառուցվածքը՝ նվիրատվական, հիշատակի, կրոնական և իրավական բնույթի գրություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Ղրիմի հայկական գաղութների ձևավորման պատմությանը՝ հատկապես Կաֆա (Թեոդոսիա), Սուրոժ և այլ կենտրոնների դերին, որոնք միջնադարում կարևոր առևտրային և մշակութային հանգույցներ էին։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է հայերի փոխազդեցությունը տեղական և տարածաշրջանային ժողովուրդների հետ՝ ընդգծելով մշակութային փոխառնչությունների և ինտեգրման գործընթացները։ Միաժամանակ արձանագրությունները դիտվում են որպես արժեքավոր աղբյուր պատմության, լեզվաբանության և արվեստագիտության համար՝ հնարավորություն տալով վերականգնել հայկական սփյուռքի կյանքի մանրամասները Ղրիմում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է հայագիտության և էպիգրաֆիկայի ոլորտում՝ բացահայտելով Ղրիմի հայկական պատմամշակութային ժառանգության բազմաշերտ պատկերը։
Updated: 2026-09-19
Other Subjects
Армянская надпись XII столетия
Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է XII դարի հայկական արձանագրությունների վերծանման, լեզվական և պատմամշակութային վերլուծության խնդիրներին՝ դիտարկելով միջնադարյան Հայաստանի գրավոր ժառանգության կարևոր օրինակներից մեկը։ Աշխատությունում ներկայացվում է այդ ժամանակաշրջանի արձանագրությունների լեզվական կառուցվածքը, գրային համակարգի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տեքստերի բովանդակային և պատմական նշանակությունը՝ կապված քաղաքական, եկեղեցական և հասարակական կյանքի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արձանագրության պալեոգրաֆիկ առանձնահատկություններին՝ տառաձևերին, գրության ոճին և քարե մակերեսի վրա փորագրման տեխնիկային, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ վերականգնել տեքստի սկզբնական տեսքը և ժամանակագրական շրջանակը։ Վերլուծվում են նաև այն պատմական իրադարձությունները և սոցիալական հարաբերությունները, որոնք կարող են արտացոլվել արձանագրության մեջ՝ բացահայտելով տվյալ դարաշրջանի տարածաշրջանային իշխանական կառուցվածքը, եկեղեցական հաստատությունների դերը և համայնքային կյանքի որոշ առանձնահատկություններ։ Աշխատությունը ընդգծում է նման հուշարձանների կարևորությունը որպես սկզբնաղբյուր միջնադարյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով դրանց պահպանման և գիտական փաստագրման անհրաժեշտությունը։
Updated: 2026-09-19
Philosophy
Григорий Нисский (331-394 г.г.)
Այս աշխատությունը վերաբերում է Գրիգոր Նյուսացու (331–394 թթ.) կյանքին, աստվածաբանական ուսմունքին և նրա դերին քրիստոնեական փիլիսոփայության ձևավորման գործընթացում՝ ընդգծելով վաղ քրիստոնեական հայրաբանության և նեոպլատոնական մտածողության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել Գրիգոր Նյուսացու աստվածաբանական համակարգը, նրա փիլիսոփայական գաղափարները և դրանց ազդեցությունը քրիստոնեական դոգմատիկայի զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվում են նրա հիմնական աշխատությունները, ներառյալ աստվածաբանական տրակտատները, քարոզները և մեկնաբանությունները, որոնցում ձևավորվում են Աստծո եռամիասնության, անսահմանության և մարդու հոգևոր կատարելագործման գաղափարները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա ուսմունքին մարդու՝ որպես Աստծո պատկերով ստեղծված էակի մասին, ինչպես նաև փրկության, շնորհի և աստվածային ճանաչողության գործընթացների փիլիսոփայական մեկնաբանություններին։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է Գրիգոր Նյուսացու տեղը Կապադովկյան հայրերի շարքում՝ Բարսեղ Մեծի և Գրիգոր Նազիանզացու հետ միասին, և նրանց համատեղ ազդեցությունը քրիստոնեական աստվածաբանության համակարգման վրա։ Միաժամանակ վերլուծվում է նրա ժառանգության ազդեցությունը արևելաքրիստոնեական և բյուզանդական աստվածաբանական ավանդույթների զարգացման վրա։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է աստվածաբանության և փիլիսոփայության պատմության ոլորտում՝ նպաստելով վաղ քրիստոնեական մտածողության ավելի խորքային ընկալմանը։
Updated: 2026-08-24
History
Древние армянские рукописи из Крыма
Այս աշխատությունը նվիրված է Ղրիմում պահպանված և ստեղծված հին հայկական ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հայկական գրավոր մշակույթի կարևոր էջերից մեկը։ Այն անդրադառնում է միջնադարյան և հետագա ժամանակաշրջաններում Ղրիմի հայկական համայնքների գործունեությանը, ձեռագրերի ստեղծման պայմաններին, պահպանման պատմությանը և դրանց գիտական արժեքին։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում են ձեռագրերի բովանդակային առանձնահատկությունները, գրության ձևերը, հիշատակարանները, ինչպես նաև այն պատմական տեղեկությունները, որոնք բացահայտում են Ղրիմի հայերի հոգևոր, մշակութային և հասարակական կյանքը։ Ղրիմը դարեր շարունակ եղել է հայկական գրչության և մանրանկարչության կարևոր կենտրոններից մեկը, որտեղ ստեղծվել են բազմաթիվ արժեքավոր մատյաններ, իսկ տեղի ձեռագրական դպրոցը նշանակալի դեր է ունեցել հայկական գրքի արվեստի զարգացման մեջ։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հայագիտության, պատմության և արվեստագիտության ոլորտների ուսումնասիրողների համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել ոչ միայն ձեռագրերի արտաքին ձևավորման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների, այլև դրանցում պահպանված պատմական հիշողության մասին։ Նյութը ներկայացնում է անցյալի մշակութային ժառանգությունը՝ ընդգծելով հայկական ձեռագրերի դերը ազգային ինքնության, գիտելիքի փոխանցման և միջնադարյան մշակույթի պահպանման գործում։
Updated: 2026-09-21
History
Армянские рукописи
Այս հրատարակությունը նվիրված է հայկական ձեռագրական ժառանգությանը՝ որպես հայ ժողովրդի պատմության, հոգևոր մշակույթի, գրականության, արվեստի և գիտական մտքի կարևորագույն սկզբնաղբյուրի։ Աշխատանքի հիմնական թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է հայերեն ձեռագիր մատյանների ձևավորման, պահպանման, նկարազարդման, տարածման և ուսումնասիրման առանձնահատկություններին։ Հայկական ձեռագրերը դարերի ընթացքում ստեղծվել են տարբեր կրթական, հոգևոր և մշակութային կենտրոններում և ներառում են աստվածաբանական, պատմագրական, գրական, փիլիսոփայական, բժշկական, իրավական, աստղագիտական ու այլ բնույթի նյութեր։ Այդ պատճառով դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել ոչ միայն միջնադարյան հայ գրավոր մշակույթի, այլև ժամանակաշրջանի հասարակական, կրոնական և մտավոր կյանքի մասին։ Ձեռագրագիտական ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ձեռագրերի արտաքին և նյութական հատկանիշների վերլուծությունը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել ձեռագրի գրանյութը, էջերի կառուցվածքը, գրության տեսակը, զարդագրությունը, մանրանկարչությունը, կազմը, թանաքները և պահպանվածության վիճակը։ Այս տվյալները հնարավորություն են տալիս որոշելու ձեռագրի ստեղծման մոտավոր ժամանակաշրջանը, ծագման միջավայրը և մշակութային պատկանելությունը։ Հայկական ձեռագրական մշակույթի առանձնահատկություններից է գրչության և մանրանկարչության սերտ կապը։ Շատ մատյաններում գրավոր բովանդակությունը լրացվում է բարձրարվեստ զարդանկարներով, խորաններով, գլխագրերով և մանրանկարներով։ Դրանք ոչ միայն գեղարվեստական արժեք ունեն, այլև կարող են կարևոր տեղեկություններ հաղորդել տվյալ ժամանակաշրջանի հագուստի, կենցաղի, ճարտարապետության, զինատեսակների, ծիսական կյանքի և պատկերագրական ավանդույթների մասին։ Այդ պատճառով ձեռագրերը միաժամանակ ուսումնասիրվում են որպես գրական և արվեստաբանական հուշարձաններ։ Կարևոր է նաև ձեռագրերի ստեղծման և ընդօրինակման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Միջնադարյան գրիչները հաճախ աշխատել են վանքերում, կրթական կենտրոններում կամ հատուկ գրչատներում՝ ընդօրինակելով նախորդ դարերի գրքերը և պահպանելով գրավոր ավանդույթը։ Ձեռագրերի հիշատակարանները հատկապես արժեքավոր են այս առումով, քանի որ դրանցում կարող են պահպանված լինել գրիչների, պատվիրատուների, ձեռագրի ստեղծման վայրի ու ժամանակի, ինչպես նաև պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկություններ։ Այդ նյութերը կարող են լրացնել պատմագիտական այլ աղբյուրների տվյալները և կարևոր նշանակություն ունենալ Հայաստանի և հայ համայնքների պատմության ուսումնասիրության համար։ Հայկական ձեռագրական ժառանգության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև դրա աշխարհագրական տարածվածությամբ։ Ձեռագրեր ստեղծվել և պահպանվել են Հայաստանի տարբեր շրջաններում, Կիլիկիայում, ինչպես նաև հայկական սփյուռքի բազմաթիվ կենտրոններում։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հայկական մշակույթի տարածումը տարբեր տարածաշրջաններում և տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Ձեռագրական ավանդույթը շարունակվել է նաև այն պայմաններում, երբ հայ ժողովուրդը հայտնվել է քաղաքական և մշակութային բարդ իրավիճակներում, ինչի շնորհիվ ձեռագրերը դարձել են ազգային հիշողության պահպանման կարևոր միջոց։ Հրատարակության կարևոր խնդիր կարող է լինել նաև ձեռագրերի դասակարգումը և նկարագրությունը։ Ձեռագրագիտական կատալոգների միջոցով յուրաքանչյուր մատյան կարող է ներկայացվել իր անվանմամբ կամ բովանդակությամբ, ստեղծման ժամանակով, գրչի կամ պատվիրատուի վերաբերյալ տվյալներով, էջերի քանակով, նկարազարդումների առանձնահատկություններով և պահպանման վայրով։ Նման համակարգված նկարագրությունը կարևոր է ինչպես գիտական հետազոտությունների, այնպես էլ մշակութային ժառանգության պահպանության և թվայնացման համար։ Ժամանակակից պայմաններում հայկական ձեռագրերի ուսումնասիրությունը ներառում է նաև դրանց թվայնացման և պահպանության խնդիրները։ Հնագույն մատյանները զգայուն են խոնավության, ջերմաստիճանի, լուսավորության և մեխանիկական ազդեցությունների նկատմամբ, ուստի դրանց պահպանությունը պահանջում է հատուկ պայմաններ։ Թվային վերարտադրումը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին ուսումնասիրել ձեռագրերը՝ նվազեցնելով բնօրինակների հաճախակի օգտագործման անհրաժեշտությունը և միաժամանակ ընդլայնելով դրանց հասանելիությունը միջազգային գիտական հանրությանը։ Հայկական ձեռագրերը կարևոր նշանակություն ունեն նաև հայ գրականության և լեզվի պատմության համար։ Դրանցում պահպանվել են բազմաթիվ ստեղծագործություններ, որոնց մի մասը հայտնի է միայն ձեռագրական ավանդության միջոցով կամ պահպանվել է տարբեր ընդօրինակություններով։ Ձեռագրերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել տեքստերի զարգացման պատմությունը, հայտնաբերել ընդօրինակման ընթացքում կատարված փոփոխությունները և ճշգրտել հեղինակային ու ժամանակագրական հարցերը։ Բացի դրանից, ձեռագրերը արժեքավոր աղբյուր են հայոց լեզվի պատմական զարգացման, ուղղագրական համակարգերի և բառապաշարի փոփոխությունների ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը հայկական ձեռագրերը ներկայացնում է որպես բազմաշերտ մշակութային ժառանգություն, որի արժեքը չի սահմանափակվում միայն հին գրքերի պահպանմամբ։ Դրանք պատմական փաստաթղթեր են, գրական աղբյուրներ, արվեստի նմուշներ և ազգային հիշողության նյութական վկայություններ։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայագետներին, պատմաբաններին, ձեռագրագետներին, արվեստաբաններին, բանասերներին, մատենագետներին, մշակութաբաններին, ինչպես նաև հայկական միջնադարյան մշակույթի և գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։
Updated: 2026-09-18
Other Subjects
Краткий очерк армянской литературы V века
Աշխատությունը նվիրված է V դարի հայ գրականության ձևավորման և զարգացման հիմնական ուղղությունների համառոտ, բայց համակարգված ներկայացմանը՝ այն դիտարկելով հայ գրավոր մշակույթի սկզբնավորման, քրիստոնեական կրթության տարածման և ազգային պատմամշակութային ինքնագիտակցության ամրապնդման համատեքստում։ Դարաշրջանի գրական կյանքը սերտորեն կապված էր հայոց գրերի ստեղծման, թարգմանական գործունեության ծավալման և ինքնուրույն մատենագրության զարգացման հետ, որոնք հիմք ստեղծեցին հայերենով աստվածաբանական, պատմագրական, վարքագրական և մեկնողական երկերի ստեղծման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի գործունեությանը, նրանց շուրջ ձևավորված թարգմանական ու կրթական շարժմանը և այն մշակութային միջավայրին, որտեղ հայերենը հաստատվեց որպես գրականության, կրթության և եկեղեցական կյանքի կարևոր լեզու։ Քննվում է թարգմանական գրականության նշանակությունը՝ հատկապես աստվածաշնչյան և քրիստոնեական բնագրերի հայերեն փոխանցման տեսանկյունից, ինչը նպաստեց գրական լեզվի զարգացմանը, բառապաշարի հարստացմանը և տարբեր գրական ժանրերի ձևավորմանը։ Միաժամանակ կարևոր տեղ է հատկացվում ինքնուրույն պատմագրության սկզբնավորմանն ու զարգացմանը՝ Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու և դարաշրջանի այլ մատենագիրների ստեղծագործությունների միջոցով։ Նրանց երկերում պատմական իրադարձությունների նկարագրությունը հաճախ միահյուսվում է բարոյական, կրոնական և հասարակական գաղափարների հետ՝ արտահայտելով ժամանակաշրջանի աշխարհընկալումն ու արժեքային համակարգը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև Կորյունի «Վարք Մաշտոցի» երկի պատմամշակութային նշանակությունը, վաղ հայկական վարքագրության առանձնահատկությունները և գրական ստեղծագործության կապը կրթական ու եկեղեցական գործունեության հետ։ Առանձին ուշադրության են արժանանում V դարի հետ ավանդաբար կապվող պատմագրական երկերի թվագրման և հեղինակության շուրջ գիտական քննարկումները, քանի որ դրանց վերաբերյալ հայագիտության մեջ գոյություն ունեն տարբեր մոտեցումներ։ Գրական նյութը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական կամ պատմական ժառանգություն, այլև որպես հայ միջնադարյան մտավոր մշակույթի հետագա զարգացման հիմք։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գրականագիտության, հայագիտության, պատմագրության և մշակույթի պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով V դարը որպես հայ գրավոր մշակույթի հիմնարար ձևավորման ժամանակաշրջան։
Updated: 2026-09-27
Other Subjects
Об армянской рукописи IX века, принадлежащей Библиотеке Лазаревского института восточных языков
Ձեռագրագիտական և հայագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գրադարանին պատկանած IX դարի հայկական ձեռագրի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ձեռագրի հնագրական առանձնահատկությունները, գրության ձևը, նյութական կառուցվածքը, պահպանված տեքստի բնույթը և դրա պատմամշակութային նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրչության ժամանակաշրջանի որոշմանը նպաստող հատկանիշներին, ձեռագրի գրատեսակին, ձևավորմանը և հայկական միջնադարյան ձեռագրական ավանդույթի հետ ունեցած կապերին։ Ուսումնասիրվում են նաև ձեռագրի նկարազարդման և գեղարվեստական հարդարման առանձնահատկությունները՝ դրանք դիտարկելով վաղ միջնադարյան հայկական գրքարվեստի զարգացման համատեքստում։ Քննարկվում է հուշարձանի նշանակությունը հայկական ձեռագրական ժառանգության, հնագրության և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրման համար։ Ձեռագրի գիտական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հայկական գրավոր մշակույթի վաղ շրջանի առանձնահատկությունների և ձեռագիր մատյանների պահպանման ու ուսումնասիրման պատմության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայագետների, ձեռագրագետների, հնագրագետների, արվեստաբանների և հայկական միջնադարյան մշակույթն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-06