Аксел Бакунц (жизнь и вопросы творчества)

History

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2011 թվականներին Մերձավոր Արևելքում միջարաբական համագործակցության ձևավորման, զարգացման և հիմնական հակասությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են արաբական պետությունների միջև քաղաքական, տնտեսական, անվտանգային և դիվանագիտական համագործակցության գործընթացները՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի բարդ աշխարհաքաղաքական միջավայրը։ Այս ժամանակահատվածը բնորոշվում է մի շարք նշանակալի իրադարձություններով, որոնք էապես ազդել են արաբական երկրների փոխհարաբերությունների և ընդհանուր դիրքորոշումների ձևավորման վրա, այդ թվում՝ Ծոցի պատերազմը, Իրաքի նկատմամբ միջազգային պատժամիջոցները, իսրայելա-արաբական հակամարտության զարգացումները, պաղեստինյան հիմնախնդրի շուրջ գործընթացները և տարածաշրջանում արտաքին ուժերի ազդեցության փոփոխությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է նաև Արաբական պետությունների լիգայի դերը՝ որպես միջարաբական համագործակցության հիմնական ինստիտուցիոնալ հարթակ, և գնահատվում են կազմակերպության հնարավորություններն ու սահմանափակումները տարածաշրջանային խնդիրների կարգավորման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ արաբական երկրների ընդհանուր մշակութային և պատմական հիմքերը միշտ չէ, որ հանգեցնում էին միասնական քաղաքական դիրքորոշումների։ Տարբեր պետությունների ազգային շահերը, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումները, տնտեսական հնարավորությունների անհավասարությունը և տարածաշրջանային մրցակցությունները հաճախ խոչընդոտում էին համատեղ քաղաքականության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև Իրաքի, Պաղեստինի, Լիբանանի և տարածաշրջանային անվտանգության հետ կապված խնդիրների ազդեցությունը միջարաբական հարաբերությունների վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին տարածաշրջանային ճգնաժամերը և միջազգային քաղաքականության փոփոխությունները վերափոխում արաբական պետությունների համագործակցության մեխանիզմները և առաջնահերթությունները։ 2000-ականների ընթացքում համագործակցությանն ու միասնական դիրքորոշումների ձևավորմանը զուգահեռ պահպանվում էին նաև խորքային տարաձայնություններ, որոնք հատկապես նկատելի դարձան տարածաշրջանում քաղաքական վերափոխումների նախաշեմին և 2011 թվականի իրադարձությունների ընթացքում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից քաղաքական գործընթացների, արաբական աշխարհի ներքին հարաբերությունների և տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրների ավելի խորքային ընկալմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, արաբագիտության և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մասնագետներին, հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Literature

Այս հրատարակությունը հայ ազգային երգարվեստին առնչվող երգարանային ժողովածու է, որի վերնագիրը շեշտադրում է երգերի ազգային բնույթը և դրանց կապը հայ ժողովրդի մշակութային ինքնության հետ։ Երգարանները կարևոր դեր են ունեցել հայ երաժշտական ու գրական ժառանգության պահպանման, տարածման և սերունդներին փոխանցման գործում։ Դրանք հնարավորություն են տվել երգերը գրավոր ձևով հավաքելու, պահպանելու և հասանելի դարձնելու այն մարդկանց, որոնք հետաքրքրված են եղել երգեցողությամբ, բանաստեղծական խոսքով և ազգային մշակույթով։ «Ազգային երգարան» անվանումը կարող է մատնանշել այնպիսի ստեղծագործությունների ժողովածու, որոնց թեմաները, լեզուն կամ տարածման միջավայրը կապված են հայ ժողովրդի պատմական հիշողության, հայրենիքի գաղափարի, ազգային զգացումների և մշակութային ավանդույթների հետ։ Սակայն միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել, թե այս գրքում ընդգրկված են բացառապես հայրենասիրական երգեր, ժողովրդական ստեղծագործություններ, թե նաև այլ բնույթի երգեր։ Այդ հարցը պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ժողովածուի բովանդակությունը։ Հայ ազգային երգարվեստը ձևավորվել է երկարատև պատմական զարգացման ընթացքում՝ միավորելով ժողովրդական երգեցողության ավանդույթները, բանաստեղծական ստեղծագործությունը, պատմական հիշողությունը և տարբեր հասարակական միջավայրերում տարածված երաժշտական ձևերը։ Երգերը հայ ժողովրդի կյանքում հաճախ ծառայել են ոչ միայն որպես գեղարվեստական արտահայտության միջոց, այլև որպես հիշողության պահպանման և զգացմունքների փոխանցման ձև։ Դրանց միջոցով արտահայտվել են հայրենիքի նկատմամբ սերը, պատմական իրադարձությունների հիշատակը, ազատության ձգտումը, ընտանեկան կապերը, անձնական ապրումները և հասարակական կյանքի տարբեր կողմերը։ Եթե ժողովածուն ներառում է ազգային կամ հայրենասիրական երգեր, դրանք կարող էին նպաստել ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդմանը և հայրենիքի մասին պատկերացումների տարածմանը։ Եթե դրանում ընդգրկված են ժողովրդական կամ քնարական երգեր, ապա դրանք կարող են արտացոլել նաև առօրյա կյանքի, մարդկային հարաբերությունների և ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության առանձնահատկությունները։ Այնուամենայնիվ, այս թեմաները ներկայացնում են ազգային երգարանների հնարավոր բովանդակային շրջանակը և չեն հաստատում տվյալ գրքի երգերի կոնկրետ կազմը։ Տասնիններորդ դարում հայերեն երգարանների հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ուներ ազգային մշակույթի զարգացման համար։ Տպագիր ժողովածուները հնարավորություն էին տալիս երգերը պահպանելու գրավոր տեսքով և տարածելու տարբեր քաղաքներում բնակվող հայերի շրջանում։ Դրանք կարող էին օգտագործվել ընտանեկան միջավայրում, կրթական հաստատություններում, մշակութային հավաքույթների ժամանակ և համայնքային միջոցառումների ընթացքում։ Երգարանները նաև կապ էին ստեղծում բանավոր ավանդույթի և գրավոր մշակույթի միջև՝ հնարավորություն տալով երգերի բառերը պահպանելու, համեմատելու և հետագա սերունդներին փոխանցելու։ Երգերի գրավոր ամրագրումը կարևոր էր հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ ազգային մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրությունն աճում էր, իսկ հայերեն տպագրությունը զարգանում էր ինչպես պատմական հայրենիքում, այնպես էլ սփյուռքի տարբեր կենտրոններում։ «Նոր» բնորոշումը կարող է ցույց տալ, որ ժողովածուն ներկայացվել է որպես նոր կազմված կամ նախկինում տարածված երգարաններից տարբերվող հրատարակություն։ Սակայն առանց նախաբանի, բովանդակության կամ այլ մատենագիտական տեղեկությունների հնարավոր չէ որոշել, թե այդ բնորոշումն ինչի վրա է հիմնված՝ նոր երգերի ընդգրկման, նյութերի ընտրության, դասավորության, թե ավելի վաղ ժողովածուների համեմատության։ Նույն կերպ հնարավոր չէ միայն վերնագրից եզրակացնել, թե երգերն ունեն երաժշտական նոտագրություն, նշված են դրանց հեղինակները կամ մեղեդիների աղբյուրները։ Այդ առանձնահատկությունները պետք է ճշտել գրքի բնագրի ուսումնասիրությամբ։ Ռոստովը տասնիններորդ դարում եղել է հայերի բնակության և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը։ Տարածաշրջանի հայկական համայնքներն ունեցել են իրենց կրթական, եկեղեցական և մշակութային կյանքը, իսկ հայերեն գրքերի հրատարակությունն ու տարածումը նպաստել են համայնքային կապերի պահպանմանը։ Նման միջավայրում ազգային երգարանի հրատարակությունը կարող էր ծառայել հայերեն երգերի տարածմանը և ազգային մշակութային ավանդույթների պահպանմանը։ Այն կարող էր կարևոր լինել նաև այն ընթերցողների ու երգասերների համար, որոնք ցանկանում էին ծանոթանալ հայերեն երգերի ժողովածուներին և դրանք օգտագործել առօրյա կամ համայնքային կյանքում։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ երաժշտական մշակույթի պատմությամբ, ազգային երգերի հավաքման և հրատարակման ավանդույթով, հայերեն երգարանների մատենագիտությամբ ու Ռոստովի հայկական համայնքի մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողներին։ Այն կարող է նաև արժեք ներկայացնել որպես տասնիններորդ դարի հայերեն տպագիր ժառանգության նմուշ, որի ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզելու երգարանների տարածման աշխարհագրությունը, ազգային երաժշտական մշակույթի ներկայացման եղանակները և հայերեն գրքի պատմության որոշ առանձնահատկություններ։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը կարելի է բնութագրել որպես ազգային երգարվեստին նվիրված երգարան, որի վերնագիրը շեշտադրում է հայ մշակութային ինքնության և երգեցողության միջև կապը։ Միաժամանակ, երգերի թեմատիկ կազմը, հեղինակային պատկանելությունը, մեղեդիների առկայությունը և ժողովածուի կազմման սկզբունքները ճշգրտորեն նկարագրելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հենց գրքի բովանդակությունը։

Literature

Վավերագրական և արվեստաբանական բնույթի այս հրատարակությունը նվիրված է հայ նշանավոր նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի նամակագրական ժառանգության ներկայացմանը և նրա կյանքի, ստեղծագործական գործունեության ու մտավոր աշխարհընկալման բացահայտմանը։ Նամականին կարևոր սկզբնաղբյուր է նկարչի կենսագրության, գեղարվեստական հայացքների, անձնական հարաբերությունների և ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սարյանի ստեղծագործական որոնումներին, արվեստի նշանակության վերաբերյալ նրա պատկերացումներին, հայկական բնաշխարհի ու ազգային մշակույթի նկատմամբ վերաբերմունքին և գեղանկարչության զարգացման հարցերի շուրջ արտահայտած մտքերին։ Նամակագրական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու նկարչի կապերը ժամանակակից արվեստագետների, գրողների, մտավորականների, մշակութային գործիչների և հարազատների հետ։ Դիտարկվում են նաև ստեղծագործական աշխատանքի կազմակերպման, ցուցահանդեսային գործունեության, գեղարվեստական միջավայրի փոփոխությունների և հասարակական իրադարձությունների վերաբերյալ նամակներում արտահայտված դիտարկումները։ Հրատարակությունը կարող է նպաստել Սարյանի անհատականության, նրա ստեղծագործական սկզբունքների և հայ կերպարվեստի պատմության կարևոր իրադարձությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Նամակները պատմամշակութային արժեք ունեն նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունները, մտավորականության առօրյան և մշակութային փոխհարաբերություններն արտացոլող վավերագրական աղբյուրներ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութաբանների, կենսագիրների և հայ կերպարվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Philosophy

Գիտական աշխատությունը նվիրված է 17-րդ դարի հայ նշանավոր պատմագիր Առաքել Դավրիժեցու պատմագիտական և փիլիսոփայական հայացքների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա պատմական մտածողության առանձնահատկությունները, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման սկզբունքները, հասարակության զարգացման վերաբերյալ պատկերացումները և հայ միջնադարյան պատմափիլիսոփայական մտքի զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է պատմության ընթացքի, մարդկային գործունեության, աստվածային նախախնամության, բարոյական պատասխանատվության և պատմական իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերի վերաբերյալ պատմագրի ըմբռնումների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ ժողովրդի քաղաքական, հասարակական, կրոնական և մշակութային կյանքի վերաբերյալ նրա պատկերացումները, ինչպես նաև պատմական անցյալի գնահատման այն սկզբունքները, որոնց միջոցով հեղինակը մեկնաբանում է իր ժամանակաշրջանի բարդ և հակասական իրադարձությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի պատմագրի «Գիրք պատմութեանց» երկը, որը կարևոր սկզբնաղբյուր է 17-րդ դարի Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների պատմության ուսումնասիրության համար։ Այս ստեղծագործության մեջ արտացոլված են հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի, օտար տիրապետությունների, պատերազմների, բռնագաղթերի, հասարակական դժվարությունների, եկեղեցական կյանքի և մշակութային շարունակականության վերաբերյալ բազմաբնույթ տեղեկություններ ու մեկնաբանություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պատմագրի աշխարհայացքի ձևավորման պատմական և գաղափարական նախադրյալների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով նրա ապրած ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրությունը, հայկական հասարակության սոցիալական պայմանները և քրիստոնեական մտածողության ազդեցությունը պատմական իրականության ընկալման վրա։ Պատմափիլիսոփայական տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմական իրադարձությունների պատճառների, մարդկային կամքի և աստվածային նախախնամության փոխհարաբերությունների, բարու և չարի հակադրության, արդարության և անարդարության վերաբերյալ արտահայտված պատկերացումները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է այն հարցը, թե ինչպես է պատմագիրը համադրում պատմական փաստերի նկարագրությունը բարոյական գնահատականների և կրոնափիլիսոփայական մեկնաբանությունների հետ՝ պատմությանը հաղորդելով ոչ միայն փաստագրական, այլև գաղափարական և դաստիարակչական բովանդակություն։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ժողովրդի պատմական ճակատագրի ընկալումը, ազգային ինքնության պահպանման հիմնախնդիրը և պատմական հիշողության նշանակությունը հասարակության հոգևոր ու մշակութային շարունակականության ապահովման գործում։ Պատմագրի մտածողության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայրենիքի, եկեղեցու, հավատքի, կրթության և մշակույթի դերը ազգային գոյության պահպանման վերաբերյալ նրա պատկերացումներում։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև պատմական ժամանակի ընկալման, անցյալի և ներկայի փոխհարաբերության, պատմական փոփոխությունների օրինաչափությունների և հասարակական կյանքի բարոյական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում պատմական անհատների գործունեության գնահատման սկզբունքները, քաղաքական իշխանության և հասարակության փոխհարաբերությունները, պետական կառավարման բարոյական պատասխանատվությունը և պատմական իրադարձությունների ընթացքի վրա մարդկային որոշումների ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվող գաղափարական համակարգը կարելի է դիտարկել հայ միջնադարյան պատմագրության ավանդույթների համատեքստում՝ համեմատելով պատմական իրականության մեկնաբանման այն մոտեցումների հետ, որոնք բնորոշ են Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու և այլ հայ պատմագիրների ստեղծագործություններին։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պատմագրական մտածողության շարունակականությունը, կրոնական և աշխարհիկ բացատրությունների փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև պատմության իմաստավորման սկզբունքների զարգացումը տարբեր դարաշրջաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի պատմագրի լեզվի, պատմողական ոճի, պատմական տեղեկությունների ընտրության և ներկայացման եղանակների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք արտահայտում են ոչ միայն հեղինակի գրական ու պատմագիտական կարողությունները, այլև նրա գաղափարական դիրքորոշումները և պատմության վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացումները։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակը կարող է ներառել պատմափիլիսոփայական, պատմահամեմատական, աղբյուրագիտական և տեքստաբանական վերլուծության մոտեցումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել պատմական փաստի, հեղինակային մեկնաբանության և աշխարհայացքային համոզմունքների փոխազդեցությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայ պատմագրության մեջ պատմափիլիսոփայական գաղափարների զարգացման, պատմական մտածողության առանձնահատկությունների և միջնադարյան աշխարհայացքից նոր ժամանակների պատմագիտական ընկալումների անցման գործընթացների ուսումնասիրությամբ։ Այն կարևոր է նաև 17-րդ դարի հայ մտավոր կյանքի, հասարակական գիտակցության, ազգային ինքնության և պատմական հիշողության ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, փիլիսոփաներին, հայագետներին, միջնադարագետներին, աղբյուրագետներին, մշակութաբաններին, աստվածաբաններին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև հայ պատմագրության և հայ փիլիսոփայական մտքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, փիլիսոփայական, աղբյուրագիտական և պատմամշակութային նշանակություն՝ նպաստելով Առաքել Դավրիժեցու աշխարհայացքի, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման սկզբունքների, բարոյափիլիսոփայական պատկերացումների և հայ պատմափիլիսոփայական մտքի զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բուսաբուծական մթերքների արտադրության և բաշխման գործընթացների տնտեսավիճակագրական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ոլորտի զարգացման հիմնական միտումները, կառուցվածքային փոփոխությունները, տարածքային տարբերությունները և տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բուսաբուծության արտադրական ցուցանիշների համակարգված վերլուծության, դրանց շարժընթացի գնահատման և արտադրությունից մինչև վերջնական սպառում ձևավորվող տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրության վրա։ Բուսաբուծությունը դիտարկվում է որպես գյուղատնտեսության առանցքային ճյուղ, որի զարգացումը կարևոր նշանակություն ունի պարենային ապահովության, գյուղական բնակչության զբաղվածության, վերամշակող արդյունաբերության հումքային բազայի և երկրի ագրարային տնտեսության կայունության համար։ Քննության են առնվում հացահատիկային, բանջարաբոստանային, կարտոֆիլի, պտղահատապտղային, խաղողի և այլ բուսաբուծական արտադրատեսակների արտադրության ծավալները, ցանքատարածությունների և բազմամյա տնկարկների կառուցվածքը, բերքատվության մակարդակը և այդ ցուցանիշների փոփոխությունները տարբեր ժամանակահատվածներում։ Տնտեսավիճակագրական մեթոդների կիրառմամբ գնահատվում են արտադրության ծավալի վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ մշակվող տարածքների փոփոխությունը, բերքատվությունը, տեխնիկական ապահովվածությունը, ոռոգման հնարավորությունները, բնակլիմայական պայմանները, արտադրական ծախսերը և գյուղացիական տնտեսությունների ռեսուրսային ներուժը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտադրության ինտենսիվ և էքստենսիվ աճի գործոնների տարբերակմանը՝ պարզելու համար, թե արտադրանքի ծավալի փոփոխությունը որքանով է պայմանավորված տարածքների ընդլայնմամբ և որքանով՝ մեկ միավոր հողատարածքից ստացվող արտադրանքի ավելացմամբ։ Ուսումնասիրվում է բուսաբուծական արտադրության տարածքային կառուցվածքը՝ մարզերի և գյուղատնտեսական գոտիների միջև առկա տարբերությունների բացահայտման նպատակով։ Տարբեր տարածքների մասնագիտացումը դիտարկվում է բնական պայմանների, հողային և ջրային ռեսուրսների, շուկաների հասանելիության և պատմականորեն ձևավորված արտադրական ուղղությունների հետ փոխկապակցված։ Տարածքային վիճակագրական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել որոշակի արտադրատեսակների արտադրության մեջ առավել մեծ դեր ունեցող շրջանները և գնահատել դրանց ներդրումը հանրապետության ընդհանուր արտադրության մեջ։ Առանձին նշանակություն է տրվում գյուղատնտեսական արտադրողների կառուցվածքի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գյուղացիական տնտեսությունների, գյուղատնտեսական կազմակերպությունների և արտադրության այլ ձևերի մասնաբաժինները, դրանց արտադրողականությունն ու տնտեսական հնարավորությունները։ Փոքրածավալ և մասնատված արտադրության պայմաններում դիտարկվում են արտադրանքի իրացման, տեխնիկայի օգտագործման, ներդրումների ներգրավման և շուկայի պահանջներին համապատասխան արտադրություն կազմակերպելու դժվարությունները։ Բաշխման գործընթացների ուսումնասիրությունը ներառում է արտադրանքի շարժը արտադրողից դեպի սպառող, վերամշակող կազմակերպություն կամ առևտրային ցանց։ Քննության են առնվում իրացման հիմնական ուղիները, մեծածախ և մանրածախ առևտրի դերակատարությունը, միջնորդական օղակները, պահեստավորման ու փոխադրման պայմանները և դրանց ազդեցությունը վերջնական գնի ձևավորման վրա։ Կարևորվում է արտադրողի և վերջնական սպառողի գների միջև տարբերության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար ավելացված արժեքի բաշխումը արտադրության, պահպանման, տեղափոխման, վերամշակման և առևտրի տարբեր փուլերում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գյուղատնտեսական արտադրանքի գների վիճակագրական վերլուծությանը։ Դիտարկվում են սեզոնային տատանումները, տարբեր տարիների գների փոփոխությունները, առաջարկի և պահանջարկի հարաբերակցությունը և շուկայական պայմանների ազդեցությունը արտադրողների եկամուտների վրա։ Բուսաբուծական արտադրանքի սեզոնային բնույթը կարող է առաջացնել առաջարկի զգալի տատանումներ, ինչի պատճառով պահեստավորման և վերամշակման հնարավորությունները կարևոր նշանակություն են ստանում շուկայի հավասարակշռման և արտադրանքի կորուստների նվազեցման համար։ Ուսումնասիրվում են արտադրության և իրացման ծավալների միջև հարաբերությունները՝ գնահատելով ապրանքայնության մակարդակը և սեփական սպառման ու շուկայական իրացման մասնաբաժինները։ Այդ ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել գյուղացիական տնտեսությունների շուկայական ինտեգրվածության աստիճանը և տարբեր արտադրատեսակների տնտեսական նշանակությունը։ Քննության են առնվում նաև բուսաբուծական արտադրանքի ներմուծման և արտահանման ցուցանիշները՝ ներքին արտադրության ու արտաքին առևտրի փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։ Արտաքին շուկաների հասանելիությունը կարող է լրացուցիչ հնարավորություններ ստեղծել արտադրության ընդլայնման համար, սակայն պահանջում է արտադրանքի որակի, ստանդարտացման, փաթեթավորման, պահպանման և լոգիստիկ համակարգերի համապատասխան զարգացում։ Տնտեսավիճակագրական վերլուծության կարևոր բաղադրիչ է ժամանակային շարքերի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել արտադրության, բերքատվության, գների և իրացման ցուցանիշների երկարաժամկետ միտումները։ Կիրառվող վիճակագրական մեթոդները կարող են հնարավորություն տալ գնահատել ցուցանիշների փոփոխության արագությունը, կառուցվածքային տեղաշարժերը, փոխկապվածությունները և առանձին գործոնների ազդեցության աստիճանը։ Կարևորվում է նաև ինդեքսային, խմբավորման, համեմատական և հարաբերական ցուցանիշների կիրառումը՝ գյուղատնտեսական գործընթացների բազմակողմանի գնահատման համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում վիճակագրական տեղեկատվության հավաստիության և համադրելիության խնդիրներին։ Գյուղատնտեսության ոլորտում բազմաթիվ փոքր տնտեսությունների առկայությունը կարող է բարդացնել արտադրության և իրացման վերաբերյալ ամբողջական տվյալների հավաքագրումը, ուստի կարևորվում են վիճակագրական դիտարկումների, ընտրանքային հետազոտությունների և տեղեկատվության մշակման մեթոդների կատարելագործումը։ Հետազոտության արդյունքները հնարավորություն են տալիս բացահայտել արտադրության և բաշխման համակարգում առկա անհամաչափությունները, գնահատել չօգտագործված ներուժը և որոշել ոլորտի զարգացման առաջնահերթ ուղղությունները։ Արտադրության արդյունավետության բարձրացումը կապվում է բերքատվության աճի, ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման, ոռոգման և նյութատեխնիկական ապահովման բարելավման, արտադրողների համագործակցության և շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման հետ։ Բաշխման համակարգի կատարելագործման տեսանկյունից կարևորվում են պահեստային տնտեսությունների, սառնարանային կարողությունների, վերամշակման կազմակերպությունների, լոգիստիկ կենտրոնների և արտադրողներին շուկաների հետ անմիջականորեն կապող մեխանիզմների զարգացումը։ Տնտեսավիճակագրական գնահատումների հիման վրա հնարավոր է ձևավորել ավելի հիմնավորված ագրարային քաղաքականություն, կանխատեսել առանձին արտադրատեսակների առաջարկը և պահանջարկը, գնահատել արտադրության տարածքային տեղաբաշխման արդյունավետությունը և մշակել գյուղատնտեսական շուկայի կարգավորմանն ուղղված միջոցառումներ։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է բուսաբուծական արտադրության արդյունավետության բարձրացման, արտադրանքի բաշխման և իրացման համակարգերի կատարելագործման, վիճակագրական տեղեկատվության օգտագործման և կառավարչական որոշումների հիմնավորման համար համապատասխան մոտեցումների մշակման հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, տնտեսական վիճակագրության, բուսաբուծության, գյուղատնտեսական շուկաների և ագրարային քաղաքականության ոլորտների տնտեսագետների, վիճակագիրների, հետազոտողների, պետական կառավարման մասնագետների, գյուղատնտեսական արտադրողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է վարակի օջախներում տուբերկուլոզով հիվանդների հետ շփված չափահաս անձանց շրջանում հիվանդության վաղաժամ հայտնաբերման և կանխարգելման կազմակերպչական ասպեկտների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են վարակի օջախների հայտնաբերման և գնահատման, շփվող անձանց հաշվառման, բժշկական հսկողության և պարբերական հետազոտությունների կազմակերպման հիմնական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկի խմբերի բացահայտմանը, նրանց ժամանակին հետազոտմանը և այնպիսի կազմակերպչական միջոցառումների իրականացմանը, որոնք կարող են նպաստել հիվանդության վաղ հայտնաբերմանը և վարակի հետագա տարածման սահմանափակմանը։ Ուսումնասիրվում է առողջապահական տարբեր օղակների փոխգործակցությունը, բուժկանխարգելիչ միջոցառումների համակարգումը և բնակչության իրազեկվածության բարձրացման նշանակությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև շփվողների բժշկական դիտարկման արդյունավետության բարձրացման, հետազոտությունների հասանելիության ապահովման և կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման հետ կապված խնդիրները։ Վաղ հայտնաբերման համակարգը դիտարկվում է ոչ միայն անհատական առողջության պահպանման, այլև համայնքային մակարդակում վարակիչ հիվանդության տարածման վերահսկման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ֆթիզիատրների, համաճարակաբանների, առաջնային օղակի բուժաշխատողների, հանրային առողջապահության մասնագետների, առողջապահական կազմակերպությունների ղեկավարների, հետազոտողների և համապատասխան բժշկական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։