Ալեքսանդր Շիրվանզադե Կործանվածը

History

Այս աշխատությունը նվիրված է 1985–1991 թվականների Հայաստանի պարբերական մամուլի զարգացման, բովանդակային փոփոխությունների և հասարակական դերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով վերակառուցման (պերեստրոյկա) և անկախության նախօրեի քաղաքական-սոցիալական գործընթացների ազդեցությունը մամուլի համակարգի վրա։ Գրքում վերլուծվում է խորհրդային վերջին տարիների հայկական մամուլի կառուցվածքը՝ կենտրոնական և հանրապետական թերթեր, գիտական հանդեսներ, արտադրական ու մասնագիտական պարբերականներ, ինչպես նաև դրանց խմբագրական քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1985-ից սկսված գաղափարական մեղմացման և խոսքի հարաբերական ազատության աճին, որի արդյունքում մամուլում աստիճանաբար ընդլայնվեց քննադատական հրապարակումների շրջանակը, սկսեցին քննարկվել սոցիալական խնդիրներ, տնտեսական դժվարություններ, բնապահպանական հարցեր և հասարակական բարեփոխումների անհրաժեշտություն։ Աշխատությունում առանձնապես կարևոր տեղ է զբաղեցնում 1988 թվականի Ղարաբաղյան շարժման, Սպիտակի երկրաշարժի և 1991 թվականի անկախության գործընթացի լուսաբանման վերլուծությունը, որոնք կտրուկ փոխեցին մամուլի թեմատիկան՝ այն դարձնելով առավել քաղաքականացված և ազգային օրակարգին ուղղված։ Քննարկվում է նաև մամուլի դերի աճը հասարակական կարծիքի ձևավորման, ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման և քաղաքական մոբիլիզացիայի գործընթացներում՝ ցույց տալով, թե ինչպես պարբերականները դարձան անցումային շրջանի կարևոր տեղեկատվական և գաղափարական հարթակներ։ Վերլուծվում են նաև գրաքննության թուլացման, խմբագրական անկախության ընդլայնման և նոր պարբերականների առաջացման միտումները, որոնք նախանշեցին հետխորհրդային մամուլի համակարգի ձևավորումը Հայաստանում։ Գրքի նպատակն է ներկայացնել այդ շրջանի մամուլի բազմաշերտ զարգացումը՝ որպես հասարակական փոփոխությունների և պետական վերափոխման կարևոր աղբյուր։

Technology

Աշխատանքը նվիրված է խոշորապանելային շենքերի կրող պատերի փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ ուղղաձիգ և հորիզոնական բեռնվածքների ազդեցության պայմաններում դրանց ամրության, կայունության, դեֆորմացիաների և աշխատանքի բնույթի գնահատման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է շենքի կրող պատերի իրական աշխատանքային վարքագծի ուսումնասիրությունը տարբեր տեսակի բեռնվածությունների դեպքում, քանի որ նման տարրերը շենքի ընդհանուր տարածական կոշտության և հուսալիության ապահովման կարևոր բաղադրիչներից են։ Ուղղաձիգ բեռնվածքները հիմնականում կապված են սեփական քաշի, վերադիր հարկերի և շահագործման ընթացքում առաջացող ծանրաբեռնվածությունների փոխանցման հետ, մինչդեռ հորիզոնական ազդեցությունները կարող են առաջանալ քամու, սեյսմիկ տատանումների և այլ դինամիկ կամ ստատիկ գործոնների հետևանքով։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես է պատը արձագանքում բեռնվածության աստիճանական ավելացմանը, ինչպիսի լարումներ և դեֆորմացիաներ են առաջանում տարբեր հատվածներում և ինչ պայմաններում կարող են ձևավորվել ճաքեր, տեղային վնասվածքներ կամ կրողունակության կորուստ։ Փորձարարական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ստանալ տվյալներ, որոնք դժվար է ամբողջությամբ գնահատել միայն տեսական հաշվարկների միջոցով, քանի որ իրական կառուցվածքի վարքագծի վրա ազդում են նյութերի հատկությունները, միացումների որակը, պատի երկրաչափական պարամետրերը, նախնական թերությունները և բեռնվածքի կիրառման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են չափվել պատերի տեղաշարժերը, դեֆորմացիաները, ճաքերի առաջացման ու տարածման բնույթը, բեռնվածքի և լարման փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև սահմանային վիճակին հասնելու պայմանները։ Հորիզոնական և ուղղաձիգ ազդեցությունների համատեղ դիտարկումը հատկապես կարևոր է սեյսմիկ շրջաններում կառուցվող կամ շահագործվող խոշորապանելային շենքերի համար, քանի որ տարբեր ուղղություններով գործող ուժերի փոխազդեցությունը կարող է էապես փոխել կոնստրուկցիայի իրական կրողունակությունը։ Ստացված փորձարարական տվյալների համադրումը հաշվարկային մոդելների և տեսական դրույթների հետ հնարավորություն է տալիս ճշտել ընդունված ինժեներական հաշվարկային մոտեցումները և անհրաժեշտության դեպքում առաջարկել դրանց կատարելագործման ուղիներ։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ նման հետազոտությունները կարող են օգտագործվել խոշորապանելային շենքերի նախագծման, տեխնիկական վիճակի գնահատման, վերակառուցման և սեյսմիկ անվտանգության ապահովման ժամանակ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել կրող պատերի օպտիմալ կառուցվածքային լուծումների ընտրությանը, նյութերի և միացումների աշխատանքի ավելի ճշգրիտ գնահատմանը և շենքերի շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է փորձարարական շինարարական մեխանիկան և կառուցվածքային հաշվարկը՝ նպատակ ունենալով պարզել խոշորապանելային շենքերի կրող պատերի իրական վարքագիծը ուղղաձիգ և հորիզոնական ազդեցությունների պայմաններում և այդ գիտելիքի հիման վրա բարձրացնել նման շենքերի ամրությունը, կայունությունն ու անվտանգությունը։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1921 թվականի փետրվարին Հայաստանում տեղի ունեցած հակախորհրդային ապստամբության պատճառների, ընթացքի, մասնակից ուժերի և պատմական հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Թեման Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր և միաժամանակ վիճահարույց էջերից է, որի վերաբերյալ խորհրդային և հետխորհրդային պատմագրության մեջ ձևավորվել են էապես տարբեր մեկնաբանություններ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները ևս ընդգծում են, որ ապստամբության առանձին հարցերի շուրջ չկա բոլորի կողմից ընդունված միասնական գնահատական։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո ստեղծված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական իրավիճակի վերլուծությունը։ 1920 թվականի վերջին խորհրդային իշխանության հաստատումը ուղեկցվեց վարչական համակարգի կտրուկ փոփոխությամբ, քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ հետապնդումներով, ձերբակալություններով և հասարակական լարվածության աճով, ինչն աստիճանաբար նպաստեց դժգոհության խորացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախկին Հայաստանի Հանրապետության պետական, ռազմական և քաղաքական գործիչների նկատմամբ վերաբերմունքին, մասնավորապես՝ ձերբակալություններին, աքսորներին և հայկական բանակի նախկին սպաների նկատմամբ իրականացված գործողություններին։ Այս հանգամանքները կարևոր դեր են ունեցել այն միջավայրի ձևավորման գործում, որտեղ զինված դիմադրությունը դարձավ հնարավոր և որոշ շրջանակների համար անհրաժեշտ քայլ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է նաև ապստամբության կազմակերպական կողմը, դրա մասնակիցների կազմը և տարբեր քաղաքական ու հասարակական ուժերի դերակատարությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ քննարկվում է այն հարցը, թե որքանով էր շարժումը նախապես կազմակերպված, և որքանով էր այն առաջացել տեղական ու համաժողովրդական դժգոհության հիման վրա։ Այս առումով թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն իրադարձությունների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև դրանց ներքին շարժառիթներն ու քաղաքական նշանակությունը հասկանալու համար։ Ապստամբությունը բացահայտ փուլ մտավ 1921 թվականի փետրվարի 18-ին, երբ ապստամբական ուժերը մտան Երևան, իսկ խորհրդային իշխանության ներկայացուցիչներն ու Կարմիր բանակի ստորաբաժանումները նահանջեցին դեպի Ղամարլուի ուղղություն։ Երևանում ձևավորվեց «Հայրենիքի փրկության կոմիտե»-ն՝ Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ, որը նախատեսվում էր որպես ժամանակավոր իշխանության մարմին։ Հետագա փուլում ապստամբական ուժերը բախվեցին Կարմիր բանակի ռազմական գերազանցությանը, և շարժումը աստիճանաբար կորցրեց իր դիրքերը։ Ապստամբության ճնշումը ավարտվեց ապրիլի սկզբին՝ խորհրդային ուժերի կողմից Երևանի վերագրավմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապստամբության պարտության պատճառներին՝ ռազմական ուժերի անհավասարակշռությանը, կազմակերպչական դժվարություններին, տարբեր քաղաքական խմբերի միջև տարաձայնություններին, արտաքին քաղաքական իրավիճակին և խորհրդային իշխանության ռազմական ռեսուրսներին։ Հետազոտության կարևոր հատված կարող է կազմել նաև ապստամբությունից հետո Հայաստանում հաստատված քաղաքական իրավիճակի ուսումնասիրությունը՝ բռնաճնշումների, ձերբակալությունների, աքսորների և քաղաքական ընդդիմության հետագա ճնշման համատեքստում։ Ապստամբության հետևանքները գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել նաև այն, որ դրա մասին պատմագրական մեկնաբանությունները երկար ժամանակ պայմանավորված էին քաղաքական-գաղափարական դիրքորոշումներով։ Խորհրդային պատմագրության մեջ այն հիմնականում ներկայացվում էր որպես «խռովություն» կամ «ավանտյուրա», մինչդեռ հետխորհրդային ուսումնասիրություններում այն ավելի հաճախ դիտարկվում է որպես հակաբոլշևիկյան կամ ժողովրդական ապստամբություն։ Այդ պատճառով աշխատության արժեքը կարող է պայմանավորված լինել նաև տարբեր պատմագիտական մոտեցումների համադրմամբ և իրադարձությունների հնարավորինս բազմակողմանի գնահատմամբ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, Հայաստանի նորագույն պատմության մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և 20-րդ դարի առաջին քառորդի հայ քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է դաբաղի դեմ կիրառվող պատվաստանյութի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման ուսումնասիրությանը՝ արտադրության արդյունավետության, ստացվող արտադրանքի որակի և կենսաբանական անվտանգության բարձրացման նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են պատվաստանյութի արտադրության հիմնական տեխնոլոգիական փուլերը, կիրառվող հումքի և կենսաբանական նյութերի առանձնահատկությունները, արտադրական գործընթացների վերահսկման մեթոդները և վերջնական արտադրանքի որակի գնահատման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական գործընթացների օպտիմալացմանը, տեխնոլոգիական ռեժիմների կատարելագործմանը, արտադրանքի կայունության և պահպանման պայմանների ապահովմանը, ինչպես նաև արտադրության ընթացքում հնարավոր ռիսկերի նվազեցմանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են նաև տեխնոլոգիական գործընթացների ստանդարտացման, որակի վերահսկման և արտադրության արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիները։ Հետազոտությունը կարող է նշանակություն ունենալ անասնաբուժական կենսապատրաստուկների արտադրության զարգացման, դաբաղի կանխարգելման միջոցների կատարելագործման և կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի արդյունավետության բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել անասնաբույժների, կենսատեխնոլոգների, մանրէաբանների, պատվաստանյութերի արտադրության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է Վիգեն Խեչումյանի գրական ժառանգության մեջ հայկական միջնադարի գեղարվեստական վերակերտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով պատմական իրականության, հեղինակային երևակայության և ազգային մշակութային հիշողության փոխհարաբերությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննվում է, թե ինչպես է գրողը պատմական նյութը վերածում գեղարվեստական աշխարհի՝ ներկայացնելով միջնադարյան մարդու մտածողությունը, կենցաղը, բարոյական արժեքները, հասարակական հարաբերությունները և հոգևոր միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական փաստի և գեղարվեստական հորինվածքի հարաբերակցությանը, քանի որ ստեղծագործություններում անցյալի վերակազմությունը պայմանավորված է ոչ միայն պատմական տեղեկությունների օգտագործմամբ, այլև կերպարների հոգեբանական մշակմամբ, խորհրդանշական պատկերներով և հեղինակային մեկնաբանությամբ։ Քննվում են միջնադարյան քաղաքների, բնակավայրերի, վանքերի, արհեստանոցների և մշակութային կենտրոնների պատկերները, որոնց միջոցով ձևավորվում է ժամանակաշրջանի տարածական ու կենցաղային միջավայրը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջնադարյան հայ վարպետների, գրիչների, մանրանկարիչների, ճարտարապետների և ստեղծագործ աշխատանքի այլ ներկայացուցիչների կերպավորումը՝ արվեստն ու արարումը ներկայացնելով որպես պատմական հիշողության և ազգային ինքնության պահպանման միջոց։ Ուսումնասիրվում են նաև կերպարային համակարգը, պատմողական եղանակները, լեզվաոճական առանձնահատկությունները, հնաբանությունների և պատմական բառաշերտերի կիրառությունը, որոնց միջոցով հեղինակը ստեղծում է անցյալին համապատասխան գեղարվեստական մթնոլորտ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ժամանակի գաղափարական ընկալմանը, մարդու և պատմության հարաբերությանը, ստեղծագործ անհատի ճակատագրին, հոգևոր արժեքների պահպանմանը և պատմական փորձի փոխանցմանը հաջորդ սերունդներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջնադարի պատկերի և XX դարի ազգային ու մշակութային խնդիրների հնարավոր փոխառնչության բացահայտումը, քանի որ պատմական թեմատիկան կարող է ծառայել նաև ժամանակակից իրականության, մշակութային ինքնության և ժառանգության պահպանման հարցերի գեղարվեստական իմաստավորմանը։ Ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու կրկնվող մոտիվները, խորհրդանիշները, պատմական կերպարների կառուցման սկզբունքները և միջնադարյան աշխարհի ներկայացման հեղինակային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը նպաստում է գրողի պատմական արձակի գեղարվեստական համակարգի առավել ամբողջական ընկալմանը և նրա ստեղծագործության տեղը հայ պատմավիպական ու պատմական թեմատիկայով արձակի զարգացման մեջ գնահատելուն։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, պատմական արձակի, միջնադարագիտության և մշակութային հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Biology

Այս թեման վերաբերում է երկարավուն ուղեղի շնչառական նեյրոնների ակտիվության կարգավորման սուպրաբուլբար և նեյրոքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրմանը։ Շնչառության կենտրոնական կարգավորումը իրականացվում է երկարավուն ուղեղում տեղակայված նեյրոնային ցանցերի միջոցով, որոնք պատասխանատու են ներշնչման և արտաշնչման ռիթմի ձևավորման ու պահպանման համար։ Սուպրաբուլբար մեխանիզմները ներառում են երկարավուն ուղեղից վեր գտնվող կենտրոնների՝ մեծ կիսագնդերի կեղևի, միջանկյալ ուղեղի, հիպոթալամուսի, միջին ուղեղի և այլ կառուցվածքների ազդեցությունը շնչառական նեյրոնների գործունեության վրա։ Այս ազդեցությունները հնարավորություն են տալիս շնչառությունը հարմարեցնել օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական պահանջներին, հուզական վիճակին, վարքային ռեակցիաներին և արտաքին միջավայրի փոփոխություններին։ Նեյրոքիմիական կարգավորումը կապված է տարբեր նեյրոմիջնորդների, նեյրոպեպտիդների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի ազդեցության հետ, որոնք փոփոխում են շնչառական նեյրոնների գրգռելիությունը և նրանց միջև սինապտիկ հաղորդակցությունը։ Այդ նյութերի թվում կարևոր դեր ունեն գլուտամատը, ԳԱԿԹ-ն (գամմա-ամինոկարագաթթու), սերոտոնինը, դոպամինը, նորադրենալինը և մի շարք պեպտիդային կարգավորիչներ։ Նրանց փոխազդեցությունը ապահովում է շնչառական ռիթմի կայունությունը, ինչպես նաև օրգանիզմի արձագանքը թթվածնի և ածխաթթու գազի մակարդակների փոփոխություններին։ Այս հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն շնչառության նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի բացահայտման, ինչպես նաև շնչառական խանգարումների, նյարդաբանական հիվանդությունների և կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտաբանությունների մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնման համար։