Արգանդի հորմոնակախյալ որոշ ախտաբանությունների բուժման նոր մոտեցումները Լևոնօրգեստրել ռիլիզինգ ներարգանդային համակարգի (Միրենա) կիրառման միջոցով

Economics

Վիճակագրության ընդհանուր տեսություն աշխատությունը վիճակագրության գիտության հիմնարար դասագիրք է, որը նվիրված է վիճակագրական մեթոդաբանության տեսական հիմքերի, հիմնական հասկացությունների և վերլուծական գործիքների համակարգված ուսումնասիրությանը՝ նախատեսված տնտեսագիտության, վիճակագրության, ֆինանսների, սոցիոլոգիայի և կառավարման ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են վիճակագրության ընդհանուր տեսության հիմնական բաժինները՝ վիճակագրական դիտարկում, տվյալների խմբավորում, ընդհանրացնող ցուցանիշների հաշվարկ և վերլուծություն, բացատրվում են միջինների, հարաբերական մեծությունների, տատանումների չափման ցուցանիշների և ինդեքսների տեսական հիմքերը, մանրամասն քննարկվում են ընտրանքային մեթոդների սկզբունքները, մեծ և փոքր ընտրանքների առանձնահատկությունները և դրանց կիրառությունը սոցիալ-տնտեսական երևույթների ուսումնասիրության մեջ, աշխատությունը անդրադառնում է նաև հավանականության տեսության տարրերին և դրանց կապին վիճակագրական եզրակացությունների ձևավորման հետ, ներկայացվում են ժամանակային շարքերի վերլուծության և տնտեսական գործընթացների դինամիկայի ուսումնասիրության հիմնական մեթոդները, ինչպես նաև վիճակագրական եզրակացության և կանխատեսման մեթոդաբանությունը, գրքում ընդգծվում է վիճակագրության ընդհանուր տեսության դերը գիտական հետազոտությունների, տնտեսական վերլուծության և կառավարչական որոշումների հիմնավորման գործընթացներում, աշխատությունը համադրում է տեսական վիճակագրական հիմքերը և կիրառական վերլուծական մոտեցումները՝ ձևավորելով վիճակագրության գիտության ամբողջական և համակարգված պատկերացում։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Արմավիրի մարզի պայմաններում խաչածաղկավոր մշակաբույսերին վնասող լվիկների ուսումնասիրությանը և դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարածաշրջանում տարածված վնասատու լվիկների տեսակային կազմը, դրանց կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկությունները, տարածվածության օրինաչափությունները և մշակաբույսերին հասցվող վնասի աստիճանը, ինչպես նաև մշակել վնասատուների թվաքանակը սահմանափակելու արդյունավետ միջոցառումներ։ Գիտական աղբյուրները հաստատում են, որ Արմավիրի մարզի ֆերմերային տնտեսություններում խաչածաղկավորների լվիկները վնասում են հատկապես կաղամբին, ծաղկակաղամբին, բողկին, ամսաբողկին, մանանեխին և այլ խաչածաղկավոր մշակաբույսերի, իսկ ուսումնասիրության ընթացքում մարզում արձանագրվել է լվիկների հինգ տեսակ՝ փորավոր, բացոտավոր, կապույտ, ալիքավոր և խաչածաղկավորների սև լվիկ։ Աշխատության մեջ կարող են մանրամասն ուսումնասիրվել վնասատուների զարգացման փուլերը, ձմեռման առանձնահատկությունները, բազմացման ինտենսիվությունը, սերունդների քանակը և սննդային բույսերի շրջանակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ լվիկները ձմեռումից հետո ակտիվանում են գարնանը, սկզբում սնվում խաչածաղկավոր մոլախոտերով, իսկ մշակաբույսերի հայտնվելուց հետո տեղափոխվում են կուլտուրական բույսերի վրա։ Մեծահասակ բզեզները հիմնականում վնասում են տերևների վերին հյուսվածքները՝ առաջացնելով բազմաթիվ մանր անցքեր, իսկ ուժեղ վարակվածության դեպքում հատկապես ծիլերն ու սածիլները կարող են չորանալ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վնասատուների տարածվածության և վնասակարության գնահատումը՝ հաշվի առնելով Արմավիրի մարզի հողակլիմայական պայմանները, մշակաբույսերի աճեցման ժամկետները և ագրոտեխնիկական միջոցառումները։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև տարբեր սորտերի և մշակաբույսերի նկատմամբ վնասատուների նախընտրությունը, բույսերի զարգացման տարբեր փուլերում դրանց վնասակարության աստիճանը և լվիկների թվաքանակի սեզոնային փոփոխությունները։ Այսպիսի տվյալները հնարավորություն են տալիս որոշելու պայքարի առավել նպատակահարմար ժամկետները և միջոցառումների ինտենսիվությունը։ Աշխատության մեջ կարող է կարևորվել նաև ագրոտեխնիկական և կանխարգելիչ միջոցառումների դերը։ Դրանց թվում են մշակաբույսերի ցանքի կամ տնկման ճիշտ ժամկետների ընտրությունը, դաշտերի և դրանց հարակից տարածքների մոլախոտերի վերահսկումը, բերքահավաքից հետո բուսական մնացորդների վերացումը, հողի համապատասխան մշակումը և առողջ տնկանյութի օգտագործումը։ Խաչածաղկավոր մշակաբույսերի դեպքում վաղ ցանքի նշանակությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն կարող է նպաստել բույսերի ավելի արագ զարգացմանը և վնասատուների կողմից դրանց առավել զգայուն փուլում հասցվող վնասի նվազեցմանը։ Հետազոտության առանձին հատված կարող է նվիրված լինել քիմիական պայքարի միջոցների արդյունավետության գնահատմանը՝ տարբեր միջատասպանների կիրառման, դրանց դեղաչափերի, մշակման ժամկետների և կրկնությունների համեմատությամբ։ Հայաստանի գյուղատնտեսական նյութերում խաչածաղկավոր մշակաբույսերի լվիկների դեմ նախատեսված են նաև վեգետացիայի ընթացքում համապատասխան միջատասպաններով սրսկման միջոցառումներ։ Միաժամանակ արդյունավետ բույսերի պաշտպանության ժամանակակից մոտեցումը ենթադրում է պայքարի տարբեր եղանակների համակցում՝ առաջնահերթությունը տալով կանխարգելմանը, ագրոտեխնիկական միջոցառումներին և վնասատուների թվաքանակի մշտադիտարկմանը, իսկ քիմիական միջոցները կիրառելով հիմնավորված անհրաժեշտության դեպքում։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ Արմավիրի մարզը կարևոր գյուղատնտեսական տարածաշրջան է, և խաչածաղկավոր մշակաբույսերի վնասատուների դեմ արդյունավետ պայքարը կարող է անմիջականորեն նպաստել բերքատվության պահպանմանը, արտադրանքի որակի բարձրացմանը և գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական կորուստների նվազեցմանը։ Հետազոտության արդյունքների հիման վրա կարող են առաջարկվել տվյալ տարածաշրջանի պայմաններին համապատասխան վնասատուների հայտնաբերման, հաշվառման, կանխարգելման և ոչնչացման համալիր միջոցառումներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսներին, բուսաբույծներին, միջատաբաններին, բույսերի պաշտպանության մասնագետներին, ֆերմերներին, ագրոնոմներին, գյուղատնտեսական բուհերի դասախոսներին և ուսանողներին։

Technology

Մետալուրգիական, քիմիատեխնոլոգիական և հանքահումքային ռեսուրսների վերամշակման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պղինձ-մոլիբդենային միասնական խտանյութի համալիր հիդրոմետալուրգիական վերամշակման և դրանից արժեքավոր մետաղների արդյունավետ կորզման տեխնոլոգիայի մշակման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պղինձ-մոլիբդենային խտանյութերի հանքաբանական և քիմիական առանձնահատկությունները, դրանցում պարունակվող մետաղական բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը և համալիր վերամշակման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոմետալուրգիական գործընթացների տեսական հիմքերին, մետաղների լուծահանման օրինաչափություններին, լուծույթներում դրանց վարքագծին և նպատակային բաղադրիչների ընտրողական առանձնացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են խտանյութի վերամշակման տեխնոլոգիական փուլերի փոխկապակցվածությունը, քիմիական փոխակերպումների ընթացքի վրա ազդող գործոնները և արժեքավոր մետաղների կորզման արդյունավետության գնահատման հիմնական չափանիշները։ Քննարկվում են պղնձի, մոլիբդենի և խտանյութում հնարավոր այլ արժեքավոր բաղադրիչների տարանջատման, մաքրման ու հետագա օգտագործման տեխնոլոգիական հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել նյութական հաշվեկշռի կազմման, տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման, ռեագենտների օգտագործման արդյունավետության և ստացվող արտադրանքի որակական բնութագրերի գնահատման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հանքային հումքի համալիր օգտագործման տնտեսական ու բնապահպանական նշանակությանը, արտադրական մնացորդների նվազեցմանը և մետալուրգիական տեխնոլոգիաների կատարելագործման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գունավոր մետալուրգիայի, հիդրոմետալուրգիայի, հանքանյութերի վերամշակման, քիմիական տեխնոլոգիաների և հանքահումքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Literature

Այս ժողովածուն ներկայացնում է Նար-Դոսի (Միքայել Հովհաննիսյան) ստեղծագործական ժառանգությունը՝ ընդգրկելով նրա լավագույն վեպերն ու պատմվածքները։ Գրողի ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում քաղաքային կյանքի սոցիալական խնդիրները, մարդու հոգեբանական ապրումները և բարոյական ընտրությունների բարդությունը։ Նար-Դոսը վարպետորեն պատկերում է XIX–XX դարերի Թիֆլիսի հասարակական միջավայրը՝ իր սոցիալական հակասություններով, աղքատության և բարեկեցության բախումներով։ Նրա արձակը առանձնանում է հոգեբանական խորությամբ, իրականության մանրակրկիտ նկարագրությամբ և մարդկային ճակատագրերի դրամատիկ զարգացմամբ։ Այս ընտրանին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ հայ ռեալիստական արձակի կարևորագույն էջերին և գնահատել Նար-Դոսի ներդրումը ազգային գրականության զարգացման գործում։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրաստատիկ երևույթներից պաշտպանական կառուցվածքների նախագծման միջոցների մշակմանը և դրանց արդյունավետության հետազոտմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տեխնիկական և նախագծային լուծումները, որոնք հնարավորություն են տալիս նվազեցնել ստատիկ էլեկտրական լիցքերի կուտակման, լիցքաթափումների և դրանց ուղեկցող անցանկալի ազդեցությունների հավանականությունը տարբեր սարքավորումների, համակարգերի և տեխնոլոգիական միջավայրերի աշխատանքի ընթացքում։ Աշխատանքում դիտարկվում են էլեկտրաստատիկ երևույթների առաջացման ֆիզիկական մեխանիզմները, լիցքերի ձևավորման և կուտակման պայմանները, ինչպես նաև էլեկտրաստատիկ պարպումների ազդեցությունը էլեկտրական և էլեկտրոնային սարքավորումների բնականոն աշխատանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պաշտպանական կառուցվածքների նախագծման սկզբունքներին, դրանց երկրաչափական և նյութական բնութագրերի ընտրությանը, ինչպես նաև պաշտպանիչ միջոցների համատեղելիությանը տվյալ տեխնիկական համակարգի աշխատանքի պայմանների հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են մշակվել մոդելներ և հաշվարկային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու էլեկտրաստատիկ դաշտերի բաշխումը, լիցքերի կուտակման մակարդակը և պաշտպանիչ կառուցվածքների արդյունավետությունը տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նախագծային պարամետրերի օպտիմալացմանը, որպեսզի հնարավոր լինի միաժամանակ ապահովել պաշտպանական բարձր արդյունավետություն, կառուցվածքային պարզություն, տեխնիկական հուսալիություն և կիրառման նպատակահարմարություն։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև փորձարարական հետազոտություններ, որոնց միջոցով գնահատվում են մշակված պաշտպանական լուծումների աշխատանքային բնութագրերը և դրանց դիմադրությունը էլեկտրաստատիկ ազդեցություններին։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել էլեկտրոնային սարքավորումների, ավտոմատացման համակարգերի, արդյունաբերական տեխնոլոգիական գծերի, չափիչ սարքերի և այլ զգայուն տեխնիկական համակարգերի նախագծման ու շահագործման ընթացքում։ Էլեկտրաստատիկ երևույթների վերահսկումը հատկապես կարևոր է այն միջավայրերում, որտեղ նույնիսկ փոքր լիցքաթափումները կարող են առաջացնել սարքավորումների խափանումներ, տվյալների կորուստ կամ տեխնոլոգիական գործընթացների խաթարում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով ուսումնասիրելու պաշտպանիչ կառուցվածքների նախագծման խնդիրները՝ միավորելով էլեկտրամագնիսական դաշտերի տեսության, էլեկտրատեխնիկայի, նյութագիտության և ինժեներական նախագծման մոտեցումները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի մասնագետներին, ինժեներներին, նախագծողներին, տեխնիկական անվտանգության և հուսալիության ոլորտի մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է ԴՆԹ-ի և ինտերկալացվող լիգանդների միջև մոլեկուլային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով այն ֆիզիկաքիմիական մեխանիզմների վրա, որոնց միջոցով փոքր օրգանական մոլեկուլները կապվում են ԴՆԹ-ի հետ և փոխում դրա կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ հատկությունները։ Ինտերկալացիան ԴՆԹ-ի հետ լիգանդների փոխազդեցության կարևոր ձևերից է, որի դեպքում սովորաբար հարթ, արոմատիկ մոլեկուլի հատվածը տեղավորվում է ԴՆԹ-ի հարակից հիմքային զույգերի միջև՝ առաջացնելով կայուն կոմպլեքս։ Այդ գործընթացը կարող է ուղեկցվել ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույրի տեղային կառուցվածքային փոփոխություններով, հիմքերի միջև հեռավորության մեծացմամբ և մոլեկուլի կոնֆորմացիոն ու դինամիկ հատկությունների փոփոխությամբ։ Ուսումնասիրության կարևոր նպատակներից է պարզել, թե լիգանդի կառուցվածքային առանձնահատկությունները ինչպես են ազդում ԴՆԹ-ի նկատմամբ նրա կապակցման ուժի, ընտրողականության և փոխազդեցության մեխանիզմի վրա։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել արոմատիկ համակարգերի չափին և հարթությանը, լիցքին, ֆունկցիոնալ խմբերին, մոլեկուլի տարածական կառուցվածքին և ջրային միջավայրի ազդեցությանը։ ԴՆԹ-ի հետ նման փոխազդեցություններում նշանակություն ունեն ոչ միայն ինտերկալացիան, այլև էլեկտրաստատիկ ձգողականությունը, ջրածնային կապերը, վան դեր Վալսի փոխազդեցությունները և հիդրոֆոբ ազդեցությունները, որոնք միասին կարող են որոշել առաջացող կոմպլեքսի կայունությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև լիգանդների կապակցման գործընթացի ուսումնասիրման փորձարարական մեթոդների վերլուծություն։ Այդ նպատակով կիրառելի են սպեկտրոսկոպիական, ֆլուորեսցենտային, կենսաֆիզիկական և մոլեկուլային մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել կապակցման հաստատունները, ստոյքիոմետրիան, կապակցման վայրերի բնույթը և ԴՆԹ-ի կառուցվածքում առաջացող փոփոխությունները։ Հատկապես կարևոր կարող է լինել ԴՆԹ-ի ուլտրամանուշակագույն և տեսանելի կլանման սպեկտրների, ֆլուորեսցենցիայի ինտենսիվության կամ անիզոտրոպիայի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը լիգանդի ավելացման ժամանակ։ Նման տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ինտերկալացիան ԴՆԹ-ի արտաքին ակոսներում կամ մակերեսին առաջացող այլ տիպի կապակցումներից։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ԴՆԹ-ի տարբեր կառուցվածքային ձևերի նկատմամբ լիգանդների վարքագծի համեմատությունը։ ԴՆԹ-ի հաջորդականությունը, GC և AT հիմքային զույգերի հարաբերակցությունը, կրկնակի պարույրի կոնֆորմացիան և միջավայրի պայմանները կարող են ազդել լիգանդի կապակցման բնույթի վրա։ Այդ հանգամանքը հատկապես կարևոր է այն միացությունների ուսումնասիրության համար, որոնք ունեն կենսաբանական ակտիվություն և կարող են ազդել ԴՆԹ-ի վերարտադրության, տրանսկրիպցիայի կամ այլ գործընթացների վրա։ ԴՆԹ–լիգանդ փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը նշանակալի է նաև կիրառական տեսանկյունից, քանի որ ինտերկալացվող միացությունները կարող են օգտագործվել որպես կենսաբանական գործընթացների հետազոտման գործիքներ և որոշ դեպքերում՝ դեղաբանական ակտիվ նյութերի մշակման հիմք։ Միաժամանակ, նման փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես կարող են փոքր մոլեկուլները ճանաչել և փոփոխել նուկլեինաթթուների կառուցվածքը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է մոլեկուլային կենսաբանության, կենսաֆիզիկայի և ֆիզիկական քիմիայի մոտեցումները՝ բացահայտելու ինտերկալացվող լիգանդների և ԴՆԹ-ի կապակցման օրինաչափությունները, կապի կայունությունը որոշող գործոնները և առաջացող կառուցվածքային փոփոխությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, կենսաֆիզիկոսներին, քիմիկոսներին, դեղաքիմիայի մասնագետներին և ԴՆԹ-ի կառուցվածք ու փոքր մոլեկուլների հետ դրա փոխազդեցություններ ուսումնասիրող հետազոտողներին։