Արգանդի հորմոնակախյալ որոշ ախտաբանությունների բուժման նոր մոտեցումները Լևոնօրգեստրել ռիլիզինգ ներարգանդային համակարգի (Միրենա) կիրառման միջոցով

История

Աշխատությունը նվիրված է անկախության առաջին տասնամյակում Հայաստանի գիտական համակարգի զարգացման պայմանների, կառուցվածքային փոփոխությունների, հիմնական դժվարությունների և նոր իրողություններին հարմարվելու գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում խորհրդային գիտակրթական համակարգից անկախ պետական համակարգի անցման պայմաններում գիտական հաստատությունների գործունեության վերափոխումն է՝ դիտարկելով ֆինանսավորման, կառավարման, գիտական կադրերի պահպանման, հետազոտական ենթակառուցվածքների և միջազգային համագործակցության խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամային պայմանների ազդեցությանը գիտահետազոտական կազմակերպությունների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների գիտական գործունեության վրա։ Քննվում են պետական գիտական քաղաքականության ձևավորման նախադրյալները, գիտության կազմակերպման և ֆինանսավորման մեխանիզմների փոփոխությունները, ինչպես նաև գիտական ներուժի պահպանման ուղղությամբ իրականացված ինստիտուցիոնալ վերափոխումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գիտական կադրերի շարժունակության և արտագաղթի խնդիրը, երիտասարդ մասնագետների գիտական գործունեության մեջ ներգրավման դժվարությունները, գիտական սերնդափոխության հարցերը և մասնագիտական ներուժի պահպանման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գիտական հաստատությունների նյութատեխնիկական հնարավորություններին, գիտական տեղեկատվության հասանելիությանը, հրատարակչական գործունեությանը և գիտնականների միջև մասնագիտական կապերի պահպանման ու ընդլայնման ուղիներին։ Միաժամանակ դիտարկվում է միջազգային գիտական համագործակցության աճող նշանակությունը՝ որպես մասնագիտական հաղորդակցության, համատեղ հետազոտությունների և գիտական համակարգի արտաքին կապերի զարգացման կարևոր գործոն։ Տարբեր գիտական ուղղությունների վիճակի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե անցումային շրջանի պայմանները ինչպես են տարբեր կերպ անդրադարձել բնական, տեխնիկական, հասարակական և հումանիտար գիտությունների զարգացման վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև խորհրդային ժամանակաշրջանից ժառանգված գիտական ավանդույթների և նոր կազմակերպական սկզբունքների փոխհարաբերության վերլուծությունը։ Գիտությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին հաստատությունների գործունեություն, այլև որպես երկրի մտավոր, կրթական և նորարարական ներուժի կարևոր բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը պատմական և գիտագիտական տեսանկյուններից ներկայացնում է Հայաստանի գիտական կյանքի վերափոխումները՝ հնարավորություն տալով հասկանալու այն գործընթացները, որոնք ձևավորել են անկախության առաջին տասնամյակի գիտական միջավայրը և հետագա զարգացման ինստիտուցիոնալ հիմքերը։

Биология

Սևանա լիճ-ի սիգի (Coregonus lavaretus complex) բազմացման գործընթացը ներկայացնում է այդ էնդեմիկ կամ տեղայնացված ձկնատեսակի կենսաբանական վերարտադրության և պոպուլյացիայի պահպանման առանձնահատկությունները բարձր լեռնային քաղցրահամ լճային էկոհամակարգում, որտեղ ջերմաստիճանի, թթվածնի պարունակության և սննդային բազայի սեզոնային փոփոխությունները վճռորոշ դեր ունեն ձվադրման հաջողության համար։ Սիգի բազմացումը սովորաբար կապված է տարվա ցուրտ շրջանների հետ, երբ ջրի ջերմաստիճանը նվազում է և ստեղծվում են բարենպաստ պայմաններ ձվերի զարգացումն ու սաղմնավորման կայուն ընթացքը ապահովելու համար, իսկ ձկները տեղափոխվում են լճի որոշակի հատվածներ կամ մերձափնյա գոտիներ՝ ձվադրման նպատակով։ Ձվերը դրվում են ենթաշերտի վրա և զարգանում են արտաքին միջավայրում, ինչը նրանց զգայուն է դարձնում ինչպես բնական գործոնների՝ ջրի մակարդակի տատանումների, այնպես էլ մարդածին ազդեցությունների նկատմամբ, ներառյալ աղտոտվածությունը և ձկնորսական ճնշումը։ Պոպուլյացիայի դինամիկայի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ սիգի վերարտադրողական հաջողությունը սերտորեն կապված է լճի էկոլոգիական հավասարակշռության պահպանման հետ, իսկ ձկնաբուծական և պահպանողական միջոցառումները, ինչպիսիք են արհեստական բազմացումը և ձկնապաշարի համալրումը, կիրառվում են տեսակների կայունությունը ապահովելու համար։ Այս ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն կենսաբանական գիտության համար, այլ նաև տարածաշրջանի սննդային և տնտեսական ռեսուրսների կայուն կառավարման տեսանկյունից։

Физика

Գիրքը նվիրված է p-ադիկ լարերի տեսության շրջանակներում առաջացող ոչ գծային ինտեգրալային հավասարումների ուսումնասիրմանը և դրանց մաթեմատիկական հատկությունների վերլուծությանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են p-ադիկ թվերի վրա հիմնված մոդելների տեսական հիմքերը, ինչպես նաև այն մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել լարային տեսության որոշ խնդիրների ոչ ավանդական մաթեմատիկական ձևակերպումները։ Հեղինակը դիտարկում է ոչ գծային ինտեգրալային հավասարումների լուծելիության, լուծումների գոյության և միակության, ասիմպտոտիկ վարքագծի ու կայունության հարցերը՝ կիրառելով ֆունկցիոնալ անալիզի, ինտեգրալային հավասարումների տեսության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի ժամանակակից գործիքակազմը։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են p-ադիկ մաթեմատիկական կառուցվածքները ծառայել որպես արդյունավետ մոդելավորման միջոց բարձր էներգիաների ֆիզիկայում և լարային տեսության որոշ հիմնարար խնդիրների բացատրության համար։ Գրքում զգալի տեղ է հատկացվում տեսական արդյունքների խիստ ապացույցներին, մաթեմատիկական ձևակերպումների ճշգրտությանը և տարբեր դասերի լուծումների հատկությունների համեմատական վերլուծությանը։ Աշխատությունը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, տեսական ֆիզիկոսների, ասպիրանտների և գիտահետազոտական գործունեությամբ զբաղվող մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են ոչ գծային անալիզի, ինտեգրալային հավասարումների և ժամանակակից մաթեմատիկական ֆիզիկայի առաջատար ուղղություններով։

Журналистика

Նյութը ներկայացնում է 2023 թվականի սեպտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստան տեղափոխված ավելի քան 100,000 էթնիկ հայերի առջև ծառացած հումանիտար և սոցիալ-տնտեսական խնդիրները։ Հոդվածի կենտրոնում Հայաստանի կողմից տեղահանված բնակչության ընդունման, գրանցման, ժամանակավոր կացության, սննդի, հագուստի, ֆինանսական աջակցության և երկարաժամկետ բնակության կազմակերպման դժվարություններն են։ Հեղինակը անդրադառնում է այն իրավիճակին, երբ համեմատաբար փոքր համայնքներն ու տեղական կառույցները ստիպված էին կարճ ժամանակահատվածում սպասարկել մեծ թվով նոր ժամանած մարդկանց։ Մասնավորապես ներկայացվում է Մասիսի օրինակը, որտեղ մոտ 10,000 տեղահանված անձանց գրանցման և նրանց կարիքների գնահատման գործընթացը մեծ ծանրաբեռնվածություն էր ստեղծել տեղական իշխանությունների համար։ Նյութում ներկայացվում է նաև Կարմիր խաչի և տեղական կամավորական նախաձեռնությունների մասնակցությունը՝ հագուստի, սննդի և այլ անհրաժեշտ պարագաների տրամադրման գործում։ Հոդվածի կարևոր թեմաներից է պետական աջակցության համակարգը։ Ներկայացված տվյալներով՝ Հայաստանի կառավարությունը նախատեսել էր տեղահանված յուրաքանչյուր անձի համար միանվագ ֆինանսական աջակցություն, այնուհետև՝ ամսական վճարներ, որոնք պետք է օգնեին հոգալ բնակարանի վարձի և սննդի ծախսերը։ Սակայն նյութը շեշտադրում է, որ այդ միջոցները չէին լուծում տեղահանված ընտանիքների երկարաժամկետ բնակության, աշխատանքի և սոցիալական ինտեգրման ամբողջ խնդիրը։ Հետազոտական տեսանկյունից նյութը արժեքավոր է նաև նրանով, որ ցույց է տալիս փախստականների ինտեգրման բազմաշերտ բնույթը։ Հետագա ուսումնասիրությունները ևս արձանագրել են, որ Հայաստանի և միջազգային կազմակերպությունների կողմից առաջնային կարիքների ապահովումից հետո պահպանվել են կայուն աշխատանքի, մատչելի բնակարանի, կրթության և առողջապահության հասանելիության խնդիրները։ Նյութում անդրադարձ է կատարվում նաև տեղահանվածների հոգեբանական վիճակին։ Տարածաշրջանից հեռանալը շատերի համար նշանակել է ոչ միայն բնակավայրի կորուստ, այլև ընտանիքի անդամներից, հարազատների գերեզմաններից, սեփականությունից, սոցիալական միջավայրից և նախկին կյանքի պայմաններից բաժանում։ Այդ պատճառով օգնության անհրաժեշտությունը չի սահմանափակվում նյութական աջակցությամբ․ կարևոր են նաև հոգեբանական խորհրդատվությունը, երեխաների աջակցությունը և համայնքային կապերի վերականգնումը։ Աշխատությունը նաև պատկերում է պետական կառույցների, միջազգային կազմակերպությունների, բարեգործական միությունների, սփյուռքի և կամավորական խմբերի համագործակցության անհրաժեշտությունը։ Նման իրավիճակում արդյունավետ արձագանքը պահանջում է ոչ միայն շտապ մարդասիրական օգնություն, այլև երկարաժամկետ քաղաքականություն՝ ուղղված բնակարանային ապահովմանը, զբաղվածությանը, կրթությանը, առողջապահությանը և հասարակական կյանքում լիարժեք ներգրավմանը։ Հետագա վերլուծություններում որպես կարևոր ուղղություններ առանձնացվել են միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունների հետ համագործակցության ընդլայնումը, աշխատանքի տեղավորման ծրագրերը, կամավորական նախաձեռնությունները և սփյուռքի ներուժի ավելի համակարգված օգտագործումը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալու 2023 թվականի զանգվածային տեղահանության անմիջական հետևանքները Հայաստանի համար և այն կառավարչական, սոցիալական ու հումանիտար մարտահրավերները, որոնք առաջացան կարճ ժամանակում մեծ թվով մարդկանց ընդունելու անհրաժեշտությունից։ Այն կարող է հետաքրքրել Արցախի և տարածաշրջանային հակամարտությունների պատմությամբ, փախստականների իրավունքներով, մարդասիրական քաղաքականությամբ, Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական խնդիրներով և միջազգային հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողներին, լրագրողներին, ուսանողներին ու ընթերցողներին։

Литература

Անգլալեզու «համալսարանական վեպը» (կամ «ակադեմիական վեպը») արձակի յուրահատուկ ժանր է, որի գործողությունները հիմնականում ծավալվում են համալսարանական միջավայրում՝ ընդգրկելով դասախոսների, ուսանողների և ակադեմիական ինստիտուտների ներքին կյանքը։ Ժանրը ձևավորվել է հատկապես XX դարի կեսերից և բնորոշվում է փակ սոցիալական տարածության պատկերումով, որտեղ համալսարանը ներկայացվում է որպես ինքնուրույն միկրոաշխարհ՝ իր հիերարխիաներով, մրցակցությամբ, գաղափարական բախումներով և մարդկային հարաբերությունների բարդությամբ ։ Այս վեպերում հաճախ կենտրոնական են դառնում ակադեմիական կյանքի երգիծական կամ քննադատական պատկերումները՝ ընդգծելով գիտական աշխարհի հավակնությունները, մարդկային թուլությունները, ինտրիգները և սոցիալական դերերի հակասությունները։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բառապաշարի պատմական զարգացման, բառերի ծագման, կառուցվածքային փոփոխությունների և իմաստային վերափոխումների ուսումնասիրության տեսական ու մեթոդաբանական հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բառաքննական և ստուգաբանական վերլուծությունների դերն է լեզվի պատմական ընթացքը վերականգնելու, բառային հնագույն շերտերը տարբերակելու և տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունները բացահայտելու գործում։ Քննվում են բառերի նախնական ձևերի և նշանակությունների որոշման սկզբունքները, հնչյունական համապատասխանությունների բացահայտումը, ձևաբանական կառուցվածքի պատմական մեկնաբանությունը և իմաստային զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնիկ բառապաշարի, հնդեվրոպական ժառանգության, փոխառությունների և պատմական տարբեր փուլերում ձևավորված բառային շերտերի տարբերակման խնդիրներին։ Ստուգաբանական քննությունը դիտարկվում է համեմատական-պատմական լեզվաբանության համատեքստում՝ հայերենի տվյալները համադրելով ցեղակից լեզուների նյութի հետ և հաշվի առնելով կանոնավոր հնչյունական փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գրաբարի, միջին հայերենի, աշխարհաբարի և բարբառային նյութի փոխադարձ համադրումը, քանի որ լեզվի տարբեր ժամանակագրական ու տարածքային ձևերը կարող են պահպանել բառերի պատմության համար արժեքավոր հնագույն հատկանիշներ։ Ուսումնասիրվում են նաև փոխառությունների աղբյուրների և ժամանակագրության որոշման դժվարությունները, լեզվական շփումների հետևանքով բառերի հնչյունական ու իմաստային հարմարեցման երևույթները և դրանց նշանակությունը հայերենի պատմական բառապաշարի ձևավորման համար։ Անդրադարձ է կատարվում ժողովրդական ստուգաբանության, արտաքին նմանության վրա հիմնված պատահական զուգադրումների և գիտական ստուգաբանության տարբերակման անհրաժեշտությանը՝ կարևորելով պատմական հնչյունաբանության, ձևաբանության, իմաստաբանության և աղբյուրագիտական տվյալների համատեղ կիրառումը։ Բառաքննական ուսումնասիրությունների շրջանակում կարևորվում են հին գրավոր հուշարձանների ընթերցումները, բառաձևերի տարբերակները, ձեռագրական վկայությունները և բառերի կիրառության պատմական համատեքստը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայոց լեզվի պատմության, պատմահամեմատական լեզվաբանության, բառագիտության և ստուգաբանության մոտեցումները՝ բառապաշարի զարգացումը ներկայացնելով որպես լեզվի ներքին օրինաչափությունների, պատմական փոփոխությունների և միջլեզվական շփումների փոխկապակցված գործընթաց։