Առողջությունը պահպանելու օգտակար կանոններ

Биология

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում տարածված կաթնաթթվային բակտերիաների կենսաբանական առանձնահատկությունների, բազմազանության և դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրմանը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են կաթնաթթվային բակտերիաների տարբեր տեսակների և շտամների կենսաբանական հատկությունները, աճի և զարգացման պայմանները, նյութափոխանակության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր միջավայրերին հարմարվելու ունակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բնական և սննդային միջավայրերից ստացված մանրէային ռեսուրսների ուսումնասիրմանը և դրանց կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ կաթնաթթվային բակտերիաները լայնորեն կիրառվում են սննդամթերքի արտադրության և պահպանման գործընթացներում՝ մասնակցելով խմորմանը, համային և տեխնոլոգիական հատկությունների ձևավորմանը և որոշ արտադրատեսակների պահպանման ժամկետի երկարացմանը։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել նաև դրանց կիրառման հնարավորությունները կաթնամթերքի, ֆերմենտացված սննդամթերքի և այլ կենսատեխնոլոգիական արտադրությունների մեջ, ինչպես նաև որոշ օգտակար հատկությունների շնորհիվ դրանց օգտագործման հեռանկարները։ Հայաստանի տեղական մանրէային ռեսուրսների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու արտադրական նշանակություն ունեցող նոր շտամներ և գնահատելու դրանց գործնական կիրառելիությունը։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն նաև ազգային կենսաբազմազանության պահպանման և կենսատեխնոլոգիական ներուժի արդյունավետ օգտագործման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մանրէաբաններին, կենսաբաններին, սննդի տեխնոլոգներին, կենսատեխնոլոգիայի մասնագետներին, գյուղատնտեսության և սննդարդյունաբերության ոլորտի հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր նյութ է Հայաստանի մանրէային կենսաբազմազանության, կաթնաթթվային բակտերիաների կիրառական նշանակության և սննդի կենսատեխնոլոգիայի զարգացման հնարավորությունների ուսումնասիրության համար։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է 1965–1990 թվականներին Հայաստանում գրադարանային և մատենագիտական գործի զարգացման հիմնական միտումների, կազմակերպական փոփոխությունների և մասնագիտական ձեռքբերումների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են հանրապետության գրադարանային համակարգի ընդլայնման, գրադարանների գործունեության կազմակերպման, տեղեկատվական և մատենագիտական ծառայությունների կատարելագործման, ինչպես նաև գրքային ֆոնդերի համալրման ու պահպանման գործընթացները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են գրադարանների դերը գիտության, կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, մատենագիտական տեղեկատվության համակարգման սկզբունքները, մասնագիտական կադրերի պատրաստման և ոլորտի մեթոդական ապահովման հարցերը։ Քննարկվում են տվյալ ժամանակաշրջանում գրադարանային աշխատանքի արդիականացման, տեղեկատվական սպասարկման արդյունավետության բարձրացման և գրադարանային ցանցի զարգացմանն ուղղված նախաձեռնությունները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի գրադարանային համակարգի պատմության, տեղեկատվական մշակույթի ձևավորման և մատենագիտական գործունեության զարգացման ուսումնասիրման համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով գրադարանավարների, մատենագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների և տեղեկատվական ոլորտի մասնագետների համար։

География

Աշխատությունը նվիրված է Ախուրյան գետի ջրահավաք ավազանի արևելյան հատվածի երկրաբնապահպանական վիճակի համալիր գնահատմանը՝ բնական միջավայրի բաղադրիչների, տարածքի երկրաբանական կառուցվածքի և մարդածին ազդեցությունների փոխկապակցված ուսումնասիրության հիման վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տարածքի երկրաբանական և գեոմորֆոլոգիական առանձնահատկությունները, ռելիեֆի ձևերը, մակերևութային ու ստորերկրյա ջրային համակարգերը, հողային ծածկույթը, լանդշաֆտները և դրանց տարածական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ջրահավաք ավազանին՝ որպես փոխկապակցված բնական համակարգի, որտեղ որևէ բաղադրիչի փոփոխությունը կարող է անդրադառնալ ջրային ռեսուրսների, հողերի, բուսականության և ընդհանուր էկոլոգիական հավասարակշռության վրա։ Ուսումնասիրվում են բնական երկրաբանական գործընթացները և դրանց բնապահպանական նշանակությունը, ինչպես նաև հողերի էրոզիայի, լանջային գործընթացների, մակերևութային հոսքի և այլ բնական երևույթների տարածական առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է տնտեսական գործունեության հետևանքով առաջացող մարդածին ծանրաբեռնվածության գնահատումը։ Դիտարկվում են գյուղատնտեսական հողօգտագործման, բնակավայրերի զարգացման, արդյունաբերական և ենթակառուցվածքային գործունեության, բնական ռեսուրսների օգտագործման և թափոնների հնարավոր ազդեցությունները հողերի ու ջրային համակարգերի որակի վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել դաշտային ուսումնասիրությունների, ջրի և հողի նմուշների լաբորատոր վերլուծությունների, տեղագրական ու թեմատիկ քարտեզների, հեռահար զոնդավորման և երկրատեղեկատվական համակարգերի միջոցով ստացված տվյալները։ Տարածական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել տարբեր աստիճանի բնապահպանական ծանրաբեռնվածություն ունեցող տեղամասերը, բացահայտել առավել զգայուն տարածքները և կազմել համապատասխան թեմատիկ քարտեզներ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ջրային և հողային ռեսուրսների պահպանության, աղտոտման կանխարգելման, բնական լանդշաֆտների կայունության և տարածքի ռացիոնալ օգտագործման խնդիրներին։ Երկրաբնապահպանական գնահատման արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բնապահպանական մշտադիտարկման, տարածքային պլանավորման և բնական ռեսուրսների կառավարման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է երկրաէկոլոգիայի, ջրաբանության, երկրաբանության, ֆիզիկական աշխարհագրության և երկրատեղեկատվական վերլուծության մեթոդները՝ ջրահավաք ավազանի բնական համակարգերի վիճակը և մարդածին ազդեցությունների տարածական առանձնահատկությունները բազմակողմանի գնահատելու նպատակով։

Право

Աշխատությունը նվիրված է իրավունքի կենսագործման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ իրավական նորմերի իրական ազդեցությունը հասարակական հարաբերությունների վրա բացահայտելու տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում այն գործընթացն է, որի միջոցով իրավական նորմերում ամրագրված պահանջները, թույլտվությունները և պարտավորությունները վերածվում են իրավահարաբերությունների մասնակիցների իրական վարքագծի և իրավական գործունեության։ Քննվում են իրավունքի կենսագործման հիմնական ձևերը՝ իրավական արգելքների պահպանումը, պարտականությունների կատարումը, սուբյեկտիվ իրավունքների օգտագործումը և իրավական նորմերի կիրառումը իրավասու պետական մարմինների կողմից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավունքի կենսագործման և իրավակիրառ գործունեության հարաբերակցությանը, քանի որ իրավական կարգավորումների մի մասը կարող է իրականացվել անձանց անմիջական վարքագծով, իսկ որոշ դեպքերում անհրաժեշտ է իրավասու մարմնի անհատական որոշում կամ այլ իրավական գործողություն։ Ուսումնասիրվում են իրավական նորմերի արդյունավետ իրականացման նախադրյալները՝ օրենսդրության հստակությունը և ներքին համաձայնեցվածությունը, իրավական կարգավորման համապատասխանությունը հասարակական հարաբերություններին, իրավական գիտակցության մակարդակը, իրավական մշակույթը և պետական ինստիտուտների գործունեության արդյունավետությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում իրավունքի նորմի և դրա գործնական իրականացման միջև հնարավոր տարբերությունների վերլուծությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել իրավական կարգավորման արդյունավետությունը սահմանափակող գործոնները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել նաև իրավական բացերի, նորմերի հակասությունների, մեկնաբանման դժվարությունների և իրավակիրառ պրակտիկայի անհամաչափության ազդեցությունները իրավունքի կենսագործման վրա։ Առանձին նշանակություն ունի իրավաչափ վարքագծի ձևավորման խնդիրը, քանի որ իրավունքի իրական արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն պետական հարկադրանքի հնարավորությունից, այլև իրավական նորմերի հասարակական ընկալումից և դրանց կամավոր պահպանման աստիճանից։ Տեսական դրույթների և իրավական պրակտիկայի համադրումը հնարավորություն է տալիս իրավունքի կենսագործումը դիտարկել որպես բազմաստիճան գործընթաց, որտեղ փոխկապակցված են իրավաստեղծ գործունեությունը, իրավական մեկնաբանությունը, իրավահարաբերությունները, իրավակիրառումը և իրավական պատասխանատվությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետության և իրավունքի տեսության, իրավակիրառման, իրավական վարքագծի և իրավական կարգավորման արդյունավետության վերաբերյալ մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել իրավական նորմերի գործնական իրականացման հիմնական օրինաչափություններն ու կատարելագործման հնարավորությունները։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է Օդեսայում հայտնաբերված XV դարի հայկական ձեռագիր Շարակնոցի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես միջնադարյան հայ հոգևոր, գրական, երաժշտական և ձեռագրական մշակույթի արժեքավոր հուշարձան։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ձեռագրի ծագմանը, ժամանակագրությանը, պահպանվածությանը, գրության առանձնահատկություններին և հնարավոր ստեղծման միջավայրին՝ նպատակ ունենալով որոշել դրա տեղը հայկական ձեռագրական ժառանգության մեջ։ Քննվում է ձեռագրի բովանդակային կառուցվածքը, եկեղեցական շարականների դասավորությունը, ծիսական նշանակությունը և դրանց առնչությունը հայ եկեղեցական ավանդույթի հետ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում գրչության և հնագրագիտական հատկանիշները՝ տառաձևերը, գրատեսակը, գրության տեխնիկան, էջերի կազմակերպումը, խորագրերը, լուսանցքային նշումները և ձեռագրում պահպանված այլ գրառումները, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել գրչի, պատվիրատուի, օգտագործման միջավայրի կամ ձեռագրի հետագա պատմության վերաբերյալ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև գեղարվեստական ձևավորման քննությունը, եթե ձեռագրում առկա են զարդագրեր, գլխազարդեր, լուսանցազարդեր կամ մանրանկարչական տարրեր։ Դրանց ոճական առանձնահատկությունների համեմատությունը նույն ժամանակաշրջանի այլ հայկական ձեռագրերի հետ կարող է նպաստել ստեղծման ժամանակի և մշակութային կենտրոնի առավել ճշգրիտ բնութագրմանը։ Երաժշտագիտական տեսանկյունից նյութը կարևոր է հայկական հոգևոր երգարվեստի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ շարականների ձեռագիր փոխանցումը կապված է ոչ միայն բանաստեղծական տեքստերի պահպանման, այլև եկեղեցական երգեցողության բազմադարյան ավանդույթի հետ։ Աղբյուրագիտական նշանակություն ունեն նաև հիշատակարանները և հետագա սեփականատերերի հնարավոր գրառումները, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ձեռագրի պատմական ճանապարհը, դրա տեղափոխությունները և տարբեր միջավայրերում պահպանվելու հանգամանքները։ Օդեսայում դրա հայտնաբերումը հետաքրքիր հարցեր է առաջադրում նաև հայկական ձեռագրերի տարածման և Հայաստանի սահմաններից դուրս հայկական մշակութային արժեքների պահպանության պատմության վերաբերյալ։ Ձեռագրի լեզվական առանձնահատկությունների քննությունը կարող է լրացուցիչ նյութ տրամադրել միջնադարյան հայերենի, ուղղագրական ավանդույթների և եկեղեցական գրականության լեզվի ուսումնասիրության համար։ Այսպիսով, նյութը միաժամանակ կարևոր աղբյուր է ձեռագրագիտության, հայ եկեղեցու պատմության, միջնադարյան գրականության, երաժշտագիտության և արվեստի պատմության համար՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել XV դարի հայկական հոգևոր ու գրավոր մշակույթի մասին։

Медицина

Աշխատությունը մասնագիտական բառացանկ է, որը ներկայացնում է հիվանդությունների անվանումներն ու դեղերի հատկություններին վերաբերող եզրույթները՝ ֆրանսերենից հայերեն թարգմանությամբ։ Այն նպատակ ունի հայերեն ընթերցողին ծանոթացնելու բժշկական և դեղագիտական բնագավառներում կիրառվող բառապաշարին՝ նպաստելով օտարալեզու մասնագիտական տերմինների իմաստի ընկալմանը և դրանց հայերեն համարժեքների գործածությանը։ Հիվանդությունների անվանումների և դեղերի հատկությունների ընդգրկումը բառացանկը դարձնում է օգտակար լեզվական ու մասնագիտական տեղեկատու՝ հատկապես բժշկական գրականության ընթերցման, թարգմանության և մասնագիտական հաղորդակցության համար։ Նման բառարանային հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել հայերեն բժշկական տերմինաբանության ձևավորման և զարգացման, գիտական հասկացությունների հայերեն ներկայացման ու մասնագիտական բառապաշարի հարստացման գործում։ Դրանք նաև արտացոլում են ֆրանսերենի՝ որպես գիտական և բժշկական գրականության կարևոր լեզվի ազդեցությունը հայ կրթական ու մասնագիտական միջավայրում։ Հրատարակությունը արժեքավոր նյութ է հայ բժշկական բառարանագրության, դեղագիտական տերմինաբանության և 19-րդ դարի վերջի հայերեն մասնագիտական գրականության ուսումնասիրության համար։