Աստղագիտության հրահանգներ երկնային գնդի վերաբերյալ

History

Աշխատությունը գիտելիքների տարբեր բնագավառների համառոտ ներկայացմանն ուղղված հանրագիտարանային բնույթի ժողովածու է, որի նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել բնության, մարդու, հասարակության, պատմության, կրթության և արվեստի վերաբերյալ հիմնական հասկացություններին ու գիտական պատկերացումներին։ Բովանդակային ընդգրկումը ներառում է բնական գիտությունների ոլորտը՝ բնության երևույթների և աշխարհի կառուցվածքի ուսումնասիրությամբ, բարոյական գիտելիքները՝ մարդու վարքագծի, արժեքների ու հասարակական հարաբերությունների դիտարկմամբ, ինչպես նաև պատմական տեղեկությունները՝ անցյալի իրադարձությունների և մարդկային քաղաքակրթության զարգացման վերաբերյալ։ Աշխատության մեջ ընդգրկված ուսումնական գիտելիքներն ուղղված են ընդհանուր կրթական մակարդակի բարձրացմանը, տարբեր գիտությունների հիմունքների յուրացմանը և մտահորիզոնի ընդլայնմանը։ Արվեստներին վերաբերող բաժինն անդրադառնում է ստեղծագործական գործունեության և գեղարվեստական արտահայտման բնագավառին՝ ներկայացնելով արվեստի մասին ընդհանուր պատկերացումներ։ Տարբեր գիտակարգերի համադրումը ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ձևավորելու աշխարհի և մարդկային գործունեության բազմակողմանի ընկալում՝ առանց սահմանափակվելու մեկ առանձին գիտության շրջանակով։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի XIX դարի հայերեն հանրամատչելի և կրթական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար՝ արտացոլելով գիտելիքների տարածման և հանրակրթության զարգացման ձգտումները։

Literature

Վիլյամ Թեքերեյը (1811–1863) համարվում է անգլիական վիկտորական շրջանի կարևոր արձակագիրներից մեկը, որի ստեղծագործություններում գերիշխում են հասարակական քննադատությունն ու բարոյական վերլուծությունը։ Թեքերեյի գրականությունը աչքի է ընկնում իր վերլուծական խորությամբ, իրականության ճշգրիտ արտացոլմամբ և հումորի նրբանկատությամբ, որի միջոցով նա ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանի բարձրագույն և միջին խավերի կյանքն ու բարքերը։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը՝ «Վիքովերի հարսնացուն», համարվում է վիկտորական ժամանակաշրջանի սոցիալական արձակի գլուխգործոց, որտեղ հստակ արտացոլված են անձնական և հասարակական շահերի բախումները, դավադրությունները, սիրո և ընկերության խնդիրները։ Թեքերեյի հերոսները հաճախ գտնվում են բարոյական ու հասարակական ճգնաժամերի առաջ, ինչը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին դիտարկել մարդու բնության, արժեհամակարգի և հասարակական սահմանափակումների հարաբերակցությունը։ Նրա ստեղծագործություններում տեսանելի է նաև ժամանակակից կյանքի իրականության արձագանքն՝ սոցիալական անհավասարության, պատվի և դիրքի հարցերի միջոցով, ինչը դարձրել է նրա գրականությունը ուսուցողական և քննադատական։ Թեքերեյի ոճը պարզ, հասկանալի և ազդեցիկ է, ինչը թույլ է տալիս ընթերցողին հեշտությամբ ընկալել կերպարների հոգեբանությունը և պատմության ընթացքը։ Նրա գրականությունը ոչ միայն արտացոլում է 19-րդ դարի անգլիական հասարակությունը, այլև ներառում է հավերժական մարդկային թեմաներ՝ բարոյականություն, հավատարմություն, զգացմունքների բարդություն և անհատի պայքար հասարակական ճնշումների դեմ։ Այսպիսով, Վիլյամ Թեքերեյը մնացել է դասական անգլիական արձակի կարևոր ներկայացուցիչ, որի ստեղծագործությունները պահպանում են ժամանակի քննադատական ու մշակութային արժեքը։

Geography

Այս աշխատությունը նվիրված է ավտոմոբիլային տրանսպորտից առաջացող գազային արտանետումների ուսումնասիրությանը, դրանց ազդեցության գնահատմանը քաղաքային միջավայրի և բնակչության առողջության վրա, ինչպես նաև արտանետումների նվազեցման արդյունավետ միջոցների մշակմանը՝ հիմնվելով Երևանի օրինակով իրականացված վերլուծությունների վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է օդի աղտոտման հիմնական աղբյուրները, ուսումնասիրում է տրանսպորտային հոսքերի առանձնահատկությունները, տարբեր տեսակի շարժիչների և վառելիքների ազդեցությունը մթնոլորտային արտանետումների ծավալի ու կազմի վրա, ինչպես նաև դիտարկում է ժամանակակից չափման և մոնիթորինգի մեթոդները։ Աշխատությունում վերլուծվում են շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտում կիրառվող միջազգային և տեղական մոտեցումները, գնահատվում են տեխնիկական, կազմակերպչական և կառավարման լուծումների արդյունավետությունը, ինչպես նաև առաջարկվում են գործնական միջոցառումներ, որոնք կարող են նպաստել քաղաքային օդի որակի բարելավմանը և վնասակար արտանետումների կրճատմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տրանսպորտի, բնապահպանության, քաղաքաշինության և ինժեներական ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են կայուն քաղաքային զարգացման և շրջակա միջավայրի պահպանության արդիական խնդիրներով։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է 5–7 տարեկան սահմանափակ կարողություններով երեխաների դպրոցական ուսուցմանը նախապատրաստվածության ուսումնասիրությանը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով այն հոգեբանական, մանկավարժական, ճանաչողական, սոցիալական և գործնական նախադրյալների վրա, որոնք անհրաժեշտ են երեխայի հաջող անցումը նախադպրոցական միջավայրից դպրոց ապահովելու համար։ Ուսումնասիրության հիմքում այն գաղափարն է, որ դպրոցական պատրաստվածությունը չի սահմանափակվում միայն տարրական գիտելիքների՝ տառերի, թվերի կամ պարզ առաջադրանքների իմացությամբ, այլ ներառում է երեխայի ընդհանուր զարգացման մի շարք փոխկապակցված բաղադրիչներ։ Սահմանափակ կարողություններով երեխաների դեպքում այդ բաղադրիչների գնահատումն ու զարգացումը պահանջում են անհատականացված և երեխայի հնարավորություններին համապատասխան մոտեցում։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում դպրոցական պատրաստվածության հասկացության բացահայտումը։ Այն կարող է ներառել ճանաչողական պատրաստվածություն, խոսքային և հաղորդակցական կարողություններ, մանր և խոշոր շարժողական հմտություններ, ինքնասպասարկման կարողություններ, սոցիալական փոխազդեցություն, հուզական ինքնակարգավորում, ուշադրության կենտրոնացում, առաջադրանքը մինչև վերջ կատարելու կարողություն և ուսումնական գործունեության նկատմամբ դրական վերաբերմունք։ Այս բոլոր ոլորտների համակցված զարգացումն է ձևավորում դպրոցական միջավայրում երեխայի արդյունավետ ներգրավվելու նախադրյալները։ Ճանաչողական պատրաստվածության ուսումնասիրության ժամանակ կարևոր է գնահատել երեխայի ուշադրությունը, հիշողությունը, ընկալումը, մտածողությունը և պարզ խնդիրներ լուծելու կարողությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել երեխայի անհատական զարգացման տեմպը և չկիրառել միայն տարիքային միջին ցուցանիշների վրա հիմնված չափանիշներ։ Ավելի արդյունավետ է բացահայտել երեխայի առկա կարողությունները, դժվարությունները և այն ներուժը, որը կարող է զարգանալ նպատակային մանկավարժական աջակցության պայմաններում։ Խոսքային և հաղորդակցական պատրաստվածությունը ևս էական նշանակություն ունի։ Դպրոցական ուսուցումը պահանջում է հասկանալ ուսուցչի հրահանգները, արտահայտել սեփական կարիքներն ու մտքերը, հարցեր տալ, պատասխանել և համագործակցել հասակակիցների հետ։ Հետևաբար խոսքի զարգացմանը, հաղորդակցական հմտություններին և այլընտրանքային հաղորդակցության հնարավոր միջոցներին կարող է հատկացվել հատուկ ուշադրություն՝ կախված երեխայի անհատական կարիքներից։ Կարևոր ուղղություն է նաև սոցիալական և հուզական պատրաստվածությունը։ Դպրոցական միջավայրը երեխայից պահանջում է որոշակի կանոնների պահպանում, հերթի սպասում, խմբային գործունեության մասնակցություն, ուսուցչի հետ համագործակցություն և հասակակիցների հետ փոխհարաբերությունների կառուցում։ Սահմանափակ կարողություններով երեխաների համար այս պահանջները երբեմն կարող են լրացուցիչ դժվարություններ առաջացնել, ուստի նախապատրաստական աշխատանքը պետք է ներառի սոցիալական իրավիճակների աստիճանական յուրացում և հուզական արձագանքների կառավարման զարգացում։ Ինքնասպասարկման հմտությունները նույնպես կարող են դիտարկվել որպես դպրոցական պատրաստվածության կարևոր բաղադրիչ։ Երեխայի հնարավորություններին համապատասխան ինքնուրույն հագնվելը, սնվելը, անձնական իրերի հետ վարվելը, անհրաժեշտության դեպքում օգնություն խնդրելը և դասարանի առօրյա գործողություններին մասնակցելը կարող են նպաստել դպրոցական միջավայրում նրա ինքնուրույնության բարձրացմանը։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև շարժողական պատրաստվածությունը։ Խոշոր և մանր շարժողական կարողությունները կարևոր են ինչպես ֆիզիկական ակտիվության, այնպես էլ գրելու, նկարելու, կտրելու, առարկաներ դասավորելու և այլ ուսումնական գործողությունների համար։ Անհրաժեշտության դեպքում հատուկ վարժությունների և հարմարեցված միջոցների կիրառումը կարող է նպաստել երեխայի մասնակցության ընդլայնմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է դպրոցական պատրաստվածության գնահատման մեթոդների ուսումնասիրությունը։ Գնահատումը նպատակահարմար է իրականացնել բազմակողմանի՝ ներառելով մանկավարժական դիտարկում, զարգացման առաջադրանքներ, ծնողների և մասնագետների հետ զրույցներ, երեխայի գործունեության արդյունքների վերլուծություն և համապատասխան ախտորոշիչ գործիքներ։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խուսափել երեխայի հնարավորությունների միայն մեկ ցուցանիշով գնահատումից և ստանալ նրա զարգացման առավել ամբողջական պատկերը։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է նախադպրոցական և դպրոցական կրթության միջև անցման արդյունավետ կազմակերպման հետ։ Երեխայի դպրոցական պատրաստվածության բարձրացման համար կարող են կիրառվել անհատական զարգացման ծրագրեր, խաղային և գործնական առաջադրանքներ, հատուկ մանկավարժական մեթոդներ, տեսողական հենարաններ, կրկնություն և աստիճանական բարդացում։ Կարևոր է նաև ընտանիքի, նախադպրոցական հաստատության մասնագետների և ապագա դպրոցի ուսուցիչների համագործակցությունը, որպեսզի երեխայի կրթական կարիքների վերաբերյալ տեղեկատվությունը շարունակական կերպով փոխանցվի և աջակցության մեխանիզմները չընդհատվեն դպրոց տեղափոխվելու պահին։ Ներառական կրթության տեսանկյունից դպրոցական պատրաստվածությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես երեխայի՝ դպրոցին հարմարվելու խնդիր, այլև որպես դպրոցական միջավայրի պատրաստվածության հարց։ Կրթական հաստատությունը պետք է կարողանա ապահովել անհրաժեշտ ֆիզիկական հասանելիություն, համապատասխան ուսումնական նյութեր, անհատականացված աջակցություն և այնպիսի մանկավարժական միջավայր, որտեղ երեխան կարող է մասնակցել ուսումնական գործընթացին՝ իր հնարավորություններին համապատասխան։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը 5–7 տարեկան սահմանափակ կարողություններով երեխաների դպրոցական պատրաստվածությունը դիտարկում է որպես բազմաբաղադրիչ և շարունակական գործընթաց, որի նպատակն է ոչ միայն երեխայի առկա կարողությունների գնահատումը, այլև դրանց նպատակային զարգացումը և դպրոցական միջավայրում լիարժեք մասնակցության պայմանների ստեղծումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հատուկ մանկավարժներին, նախադպրոցական և տարրական դպրոցի ուսուցիչներին, հոգեբաններին, լոգոպեդներին, ներառական կրթության մասնագետներին, ծնողներին և մանկավարժական բուհերի ուսանողներին։

Linguistics

Աշխատանքը հայոց լեզվի քերականության գործնական դասագիրք է՝ նախատեսված այն անձանց համար, ովքեր ցանկանում են ինքնուրույն սովորել հայերեն՝ առանց ուսուցչի մշտական օգնության։ Վերնագրում ընդգծված ինքնուսուցման նպատակը ենթադրում է նյութի հաջորդական, մատչելի և կիրառական ներկայացում, որի միջոցով սովորողը կարող է աստիճանաբար յուրացնել լեզվի կառուցվածքը և զարգացնել հայերենով հաղորդակցվելու կարողությունները։ Նման ձեռնարկների հիմնական բովանդակությունը սովորաբար ներառում է հայոց այբուբենը, հնչյունների և տառերի առանձնահատկությունները, բառերի կազմությունը, խոսքի մասերը, գոյականի հոլովումը, բայի խոնարհումը, դերանունների և ածականների գործածությունը, նախադասության կառուցվածքն ու շարահյուսական հիմնական կանոնները։ Գործնական քերականության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ լեզվական կանոնները ներկայացվում են ոչ միայն տեսական բացատրություններով, այլև օրինակներով և վարժություններով, որոնք օգնում են սովորողին կիրառել ստացած գիտելիքը։ Գերմաներեն լեզվով վերնագիրը ցույց է տալիս, որ ձեռնարկը նախատեսված է գերմանախոս ընթերցողների համար՝ նրանց հայոց լեզվի համակարգված ուսումնասիրության հնարավորություն տալով։ Այն կարող էր օգտակար լինել ինչպես լեզվաբանությամբ և հայագիտությամբ հետաքրքրվող անձանց, այնպես էլ ճանապարհորդների, հետազոտողների և հայերեն սովորելու գործնական նպատակ ունեցող ընթերցողների համար։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը կարևոր է հայերենի՝ օտարալեզու միջավայրում ուսուցման և տարածման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի վերջում լեզուների ինքնուրույն ուսուցման մեթոդների զարգացումը և հայոց լեզուն եվրոպական ընթերցողին ներկայացնելու կրթական ձգտումը։

History

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հայկական հասարակության մեջ տարածված տոնական պրակտիկաների, դրանց ձևավորման, պահպանման և փոփոխության գործընթացների հետազոտությանը։ Այն դիտարկում է տոները որպես հասարակական և մշակութային կյանքի կարևոր բաղադրիչներ, որոնց միջոցով արտահայտվում, փոխանցվում և վերաիմաստավորվում են անհատական ու հավաքական հիշողությունը, սոցիալական կապերը և համայնքային ինքնությունը։ Նոր տարվա տոնակատարություններից մինչև դպրոցական կյանքի խորհրդանշական ավարտն ազդարարող վերջին զանգի արարողությունը՝ ուշադրության կենտրոնում են տարբեր սերունդների առօրյայում ամրագրված տոնական ձևերը, դրանց ծիսական գործողությունները, խորհրդանիշներն ու հասարակական նշանակությունը։ Աշխատությունը կարևորում է ավանդույթի և արդիականության փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ժամանակի ընթացքում փոփոխվում տոնական վարքագծերը, կազմակերպման ձևերը և դրանց տրվող իմաստները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիշողության վերակազմման գործընթացին, երբ նախկին փորձառությունները նոր սոցիալական պայմաններում ստանում են նոր մեկնաբանություններ և արտահայտություններ։ Գիրքը կարևոր նյութ է ժամանակակից հայ հասարակության մշակութային կյանքի, տոնական սովորույթների և սոցիալական փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրագետներին, մարդաբաններին, մշակութաբաններին, սոցիոլոգներին և ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։