Ազգային ընդհանուր ժողովի արձանագրություններ․ տասներորդ նիստ

Linguistics

Ն. Մելիք-Թանգյանի աշխատությունը նվիրված է աշխարհաբարի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայերենի նոր գրական լեզվի՝ աշխարհաբարի կանոնների ներկայացման և համակարգման տեսանկյունից։ Քերականական ձեռնարկի հիմնական նպատակը լեզվի կառուցվածքը հասկանալի դարձնելն է՝ ընթերցողին ծանոթացնելով բառերի կազմությանը, խոսքի մասերին, դրանց քերականական հատկանիշներին, բառերի փոփոխության ձևերին և նախադասության կառուցման սկզբունքներին։ Նման աշխատությունները նպաստել են գրավոր և բանավոր խոսքի ճիշտ կիրառությանը, լեզվական գիտելիքների խորացմանը և գրագիտության մակարդակի բարձրացմանը։ Աշխարհաբարի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր էր հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ հայերեն գրական լեզուն զարգանում և ավելի լայն տարածում էր ստանում կրթության, մամուլի, գրականության ու հասարակական հաղորդակցության ոլորտներում։ Ձեռնարկը կարող էր ծառայել որպես ուսումնական նյութ՝ օգնելով սովորողներին յուրացնել լեզվական կանոնները, տարբերակել քերականական ձևերը և ավելի ճշգրիտ արտահայտել մտքերը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայերենի քերականագիտության պատմության, աշխարհաբարի զարգացման, Նոր Ջուղայի կրթական միջավայրի և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի հայերեն լեզվաբանական գրականության ուսումնասիրության համար։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է տեկտոնական խախտումներով թուլացած կողով լեռնային բացահանքում հանքաքարի տեղափոխման ռացիոնալ տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ հաշվի առնելով հանքավայրի երկրաբանական, լեռնատեխնիկական և արտադրական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմքում բացահանքի կողերի կայունության և հանքաքարի տեղափոխման արդյունավետության փոխկապակցված ուսումնասիրությունն է, քանի որ տեկտոնական խախտումների առկայությունը կարող է էապես փոխել ապարային զանգվածի ամրությունը, առաջացնել սահքի կամ փլուզման վտանգ և սահմանափակել տրանսպորտային աշխատանքների անվտանգ ու արդյունավետ կազմակերպումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքը, խախտումների տարածական դիրքը, ապարների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, բացահանքի կողի երկրաչափական պարամետրերը և հանքաքարի տեղադրման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թուլացած կողի կայունության գնահատմանը և այն պայմանների բացահայտմանը, որոնց դեպքում հնարավոր է անվտանգ կազմակերպել հանքաքարի բեռնման և տեղափոխման աշխատանքները։ Տրանսպորտային տեխնոլոգիայի ընտրության ժամանակ կարևոր նշանակություն ունեն տեղափոխման հեռավորությունը, բարձրությունների տարբերությունը, ճանապարհների երկրաչափական պարամետրերը, հանքաքարի և ապարների ֆիզիկական հատկությունները, աշխատանքային ճակատի արտադրողականությունը և օգտագործվող տրանսպորտային միջոցների տեխնիկական հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ավտոմոբիլային, կոնվեյերային կամ համակցված տրանսպորտային համակարգերի կիրառման նպատակահարմարության գնահատում՝ հաշվի առնելով տվյալ բացահանքի պայմանները։ Կարևոր խնդիր է հանքաքարի տեղափոխման երթուղիների այնպիսի կազմակերպումը, որը կնվազեցնի թուլացած կողի վրա առաջացող լրացուցիչ ազդեցությունները և միաժամանակ կապահովի տեղափոխման անհրաժեշտ արտադրողականությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև բեռնման և տեղափոխման մեքենաների փոխհամաձայնեցված աշխատանքի, տրանսպորտային ցիկլի տևողության, մեքենաների արտադրողականության, վառելիքի կամ էներգիայի ծախսերի և շահագործման արժեքի ցուցանիշները։ Տեխնոլոգիական լուծումների ընտրության կարևոր չափանիշներից է անվտանգության և տնտեսական արդյունավետության համադրումը, քանի որ առավել կարճ կամ արագ տեղափոխման ճանապարհը միշտ չէ, որ համապատասխանում է լեռնային զանգվածի կայունության և աշխատանքի անվտանգության պահանջներին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տրանսպորտային ճանապարհների կառուցման և պահպանման, թուլացած հատվածների շրջանցման, բեռնատար հոսքերի կազմակերպման և լեռնային աշխատանքների փուլայնության հարցերին։ Տեխնոլոգիական մոդելավորումը և տեխնիկատնտեսական հաշվարկները կարող են հնարավորություն տալ համեմատելու տարբեր տարբերակներ և ընտրելու այն լուծումը, որն ապահովում է հանքաքարի տեղափոխման անհրաժեշտ ծավալը նվազագույն ծախսերով և ընդունելի ռիսկի պայմաններում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել բացահանքերի նախագծման և շահագործման, լեռնային տրանսպորտի կազմակերպման, արտադրական գործընթացների օպտիմալացման և աշխատանքի անվտանգության բարձրացման նպատակներով։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեռնային ինժեներներին, հանքավայրերի նախագծողներին, բացահանքերի տեխնոլոգներին, տրանսպորտային համակարգերի մասնագետներին, երկրաբաններին և լեռնային գործի համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի մշակել տեկտոնական խախտումներով թուլացած կող ունեցող բացահանքում հանքաքարի տեղափոխման այնպիսի ռացիոնալ տեխնոլոգիա, որը կապահովի արտադրական պահանջվող արդյունավետությունը, կնվազեցնի տրանսպորտային ծախսերը, հաշվի կառնի ապարային զանգվածի կայունության առանձնահատկությունները և կբարձրացնի լեռնային աշխատանքների անվտանգության մակարդակը։

Environmental Science

Գիրքը ներկայացնում է կլիմայի փոփոխության հիմնական շարժիչ գործոնները՝ ջերմոցային գազերի արտանետումները, արևային ճառագայթման փոփոխությունները և բնական կլիմայական տատանումները՝ բացատրելով դրանց փոխազդեցությունը Երկրի կլիմայական համակարգում։ Հեղինակը մանրամասն ուսումնասիրում է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի կլիմայական առանձնահատկությունները՝ ջերմաստիճանային ռեժիմների փոփոխությունները, տեղումների բաշխման անհամաչափությունները, սառցադաշտերի նահանջը և ջրային ռեսուրսների փոփոխականությունը՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը էկոհամակարգերի, գյուղատնտեսության և սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև կլիմայական փոփոխությունների կանխատեսման մոդելները, ռիսկերի գնահատման մոտեցումները և հարմարվողականության ռազմավարությունները՝ ներառյալ ջրային և հողային ռեսուրսների կայուն կառավարումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային համագործակցության և բնապահպանական քաղաքականության կարևորությանը կլիմայական մարտահրավերներին դիմակայելու գործում։ Գիրքը նախատեսված է էկոլոգիայի, աշխարհագրության, բնապահպանության և կլիմայագիտության ոլորտների ուսանողների և մասնագետների համար՝ ծառայելով որպես գիտական և կիրառական կարևոր աղբյուր։

Economics

Գիրքը ուսումնասիրում է ավիացիոն ոլորտում չվերթների շահութաբերության հաշվարկման մեթոդաբանությունը՝ ներկայացնելով ավիաընկերությունների տնտեսական արդյունավետության գնահատման հիմնական սկզբունքները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են չվերթի եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքը, ուղևորափոխադրումների և բեռնափոխադրումների եկամտաբերության ձևավորման գործոնները, ինչպես նաև ինքնարժեքի հաշվարկման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է ծախսերի տեսակներին՝ վառելիք, անձնակազմ, օդանավի սպասարկում, օդանավակայանային վճարներ և լոգիստիկ ծախսեր, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը ընդհանուր շահութաբերության վրա։ Գրքում քննարկվում են նաև բեռնվածության գործակիցի (load factor), տոմսերի գնագոյացման, երթուղիների օպտիմալացման և շուկայի պահանջարկի գնահատման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավիացիոն ոլորտում կառավարման որոշումների տնտեսական հիմնավորմանը, ռիսկերի գնահատմանը և մրցակցային միջավայրի ազդեցությանը շահութաբերության վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ամբողջական պատկերացում չվերթների շահութաբերության հաշվարկի վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով ավիացիոն տնտեսագետների, ֆինանսիստների, լոգիստիկայի մասնագետների և ուսանողների համար։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է Հայաստանի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, գիտաշխատողների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմությամբ, մշակույթով, հասարակական կյանքով, տնտեսությամբ, աշխարհագրությամբ և ժամանակակից զարգացումներով։ Ցանկում ընդգրկված են գիտական, վերլուծական, ճանաչողական և հանրամատչելի բնույթի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են Հայաստանի ուսումնասիրության արդի ուղղությունները և նոր գիտական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է հայագիտական գիտելիքների տարածմանը, երկրի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը և ընթերցողական լայն շրջանակների իրազեկվածության բարձրացմանը։

Literature

Ժողովածուն ներկայացնում է «Սասնա ծռեր» հայկական ժողովրդական հերոսական էպոսի յոթ նորահայտ պատում՝ ընդլայնելով էպոսի գրավոր ու բանավոր տարբերակների մասին գիտական պատկերացումները։ Պատումները կարևոր նյութ են էպոսի սյուժետային բազմազանության, կերպարային համակարգի, պատմողական կառուցվածքի և բանավոր փոխանցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Դրանց միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր պատմողներ պահպանել, վերապատմել և իրենց միջավայրի մշակութային հիշողությանը համապատասխան փոփոխել էպոսի առանձին դրվագներն ու մոտիվները։ Էպոսի հերոսական աշխարհը միավորում է ազատության, արդարության, հայրենիքի պաշտպանության, քաջության, տոհմական հիշողության և համայնքային համերաշխության գաղափարները։ Նորահայտ պատումների ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբերակների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ուսումնասիրելու հերոսների բնութագրերը, լեզվական արտահայտչամիջոցները, ժողովրդական պատկերացումները և ավանդական պատմողական ձևերը։ Ժողովածուն նշանակալի է հայ բանահյուսական ժառանգության պահպանման և գիտական շրջանառության տեսանկյունից, քանի որ լրացնում է էպոսի հայտնի տարբերակների շարքը և նոր հնարավորություններ է ստեղծում դրա համեմատական ու պատմամշակութային ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է բանագետների, գրականագետների, էպոսագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների և հայկական ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։