Ազգային ընդհանուր ժողովի ատենագրություններ, քսանհինգերորդ նիստ

Linguistics

Այս աշխատությունը հանդիսանում է քննադատական արձագանք գիտական գրախոսությանը, որը նվիրված էր ժամանակակից հայերենի պատմական քերականության ուսումնասիրությանը և հրապարակվել էր Թիֆլիսում, մասնավորապես անդրադառնալով հայերեն լեզվի պատմական զարգացման, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և բարբառային շերտերի մեկնաբանությանը։ Նյութում հեղինակը պաշտպանում է իր լեզվաբանական մոտեցումները՝ մանրամասն վերլուծելով այն դիտողությունները, որոնք ներկայացվել էին հայտնի արևելագիտական դպրոցների ներկայացուցիչների կողմից, և փորձում է հիմնավորել իր տեսական դիրքորոշումները՝ կապված հնչյունական փոփոխությունների, ձևաբանական համակարգի զարգացման և շարահյուսական կառուցվածքների պատմական ձևավորման հետ։ Քննարկվում են նաև մեթոդաբանական տարբերությունները պատմահամեմատական լեզվաբանության մեջ, մասնավորապես այն հարցերը, թե ինչպես պետք է մեկնաբանել գրավոր աղբյուրները և կենդանի խոսքի տվյալները լեզվի զարգացման փուլերը վերակառուցելու համար։ Աշխատությունը միաժամանակ ընդգծում է լեզվաբանական վեճերի գիտական նշանակությունը՝ որպես գիտության զարգացման շարժիչ ուժ, և ցույց է տալիս հայերենագիտության ձևավորման շրջանում առկա տարբեր դպրոցների մոտեցումների հակադրությունը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը ներկայացնում է ոչ միայն կոնկրետ գրախոսության պատասխան, այլ նաև ավելի լայն գիտական դիսկուրսի մաս՝ կապված հայ լեզվի պատմական ուսումնասիրության մեթոդների և սկզբունքների հետ։

Biology

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի շագանակագույն հողերում տարածված միկրոմիցետների բազմազանության ուսումնասիրությանը և դրանց կենսաքիմիական ակտիվության գնահատմանը կոմպոզիտային նյութերի նկատմամբ, որտեղ դիտարկվում է միկրոօրգանիզմների դերը ինչպես հողի էկոլոգիական հավասարակշռության, այնպես էլ տեխնածին նյութերի դեգրադացիայի գործընթացներում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է հողային միկրոֆլորայի կազմը, միկրոմիցետների տեսակային բազմազանությունը և դրանց տարածվածության կախվածությունը հողի խոնավությունից, pH-ից, օրգանական նյութերի պարունակությունից և կլիմայական պայմաններից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ֆերմենտային համակարգերին, որոնք ապահովում են օրգանական և պոլիմերային կառուցվածքների քայքայումը, ներառյալ ցելյուլազային, պրոտեազային և լիպազային ակտիվությունը, որոնք կարող են ազդել կոմպոզիտային նյութերի մեխանիկական հատկությունների վրա։ Աշխատությունը նաև վերլուծում է միկրոմիցետների կողմից առաջացվող կենսաքայքայման գործընթացները տարբեր տեսակի կոմպոզիտներում՝ ընդգծելով դրանց դիմադրողականության տարբեր մակարդակները և նյութերի ծառայության ժամկետի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Ներկայացվում են փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, որոնք ցույց են տալիս, որ որոշ հողային միկրոմիցետներ ունակ են զգալիորեն արագացնել պոլիմերային մատրիցաների քայքայումը՝ ստեղծելով տեխնոլոգիական և ինժեներական նշանակության խնդիրներ։ Միաժամանակ ընդգծվում է նաև այդ միկրոօրգանիզմների պոտենցիալ կիրառությունը կենսաքայքայվող նյութերի մշակման և էկոլոգիապես կայուն տեխնոլոգիաների զարգացման ոլորտներում։

Technology

Շասսին ավտոմեքենայի հիմնական կրող կառուցվածքն է, որի վրա տեղադրվում են շարժիչը, փոխանցման համակարգը, կախոցը, ղեկային և արգելակային համակարգերը։ Այն ապահովում է մեքենայի ամրությունը, կայունությունը, կառավարելիությունը և անվտանգ աշխատանքը։ Շասսիի հիմնական մասերն են կախոցային համակարգը, անիվները, ղեկային համակարգը, արգելակային համակարգը և կրող կառուցվածքը։ Շարժման ընթացքում շասսին փոխանցում է շարժիչի ուժը անիվներին, մեղմացնում ճանապարհի անհարթություններից առաջացող հարվածները և ապահովում մեքենայի սահուն ընթացքը։ Ժամանակակից ավտոմեքենաներում շասսին պատրաստվում է ամուր և թեթև նյութերից, ինչը բարձրացնում է մեքենայի արդյունավետությունն ու հուսալիությունը։ Շասսին կարևոր դեր ունի մեքենայի շահագործման, ուղևորների հարմարավետության և երթևեկության անվտանգության ապահովման մեջ։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքային տեխնածին միջավայրում աճող ծառատեսակների էկոլոգիական և կենսաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Երևանի պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ծառատեսակների արձագանքն է մարդածին ազդեցությունների համալիրին, որը կարող է ներառել տրանսպորտային և արդյունաբերական արտանետումները, օդում ու հողում տարբեր աղտոտիչների կուտակումը, քաղաքային փոշին, հողի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունները, ջրային ռեժիմի խախտումները և քաղաքային միկրոկլիմայի առանձնահատկությունները։ Ծառաբույսերը դիտարկվում են միաժամանակ որպես քաղաքային էկոհամակարգի կարևոր բաղադրիչներ և շրջակա միջավայրի վիճակի հնարավոր կենսացուցիչներ, քանի որ դրանց ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական փոփոխությունները կարող են արտացոլել տեխնածին ծանրաբեռնվածության աստիճանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր տեսակների դիմադրողականության համեմատական գնահատմանը և այն կենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրմանը, որոնք կապված են շրջակա միջավայրի անբարենպաստ գործոններին բույսերի հարմարվողական արձագանքի հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել տերևների պիգմենտային համակարգի, հակաօքսիդանտային պաշտպանության, նյութափոխանակության որոշ բաղադրիչների և բույսերի ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի փոփոխությունները՝ տեխնածին ազդեցության տարբեր մակարդակներում։ Կարևորվում է նաև ծառատեսակների կողմից որոշ աղտոտիչների կուտակման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ինչպես դրանց կենսացուցչային նշանակությունը, այնպես էլ քաղաքային կանաչապատման համար համապատասխան տեսակների ընտրության հնարավորությունները։ Տարբեր տարածքներում աճող բույսերի համեմատությունը կարող է նպաստել քաղաքի տեխնածին ծանրաբեռնվածության տարածական տարբերությունների բացահայտմանը և շրջակա միջավայրի վիճակի համալիր գնահատմանը։ Ուսումնասիրության կիրառական նշանակությունը կապված է Երևանի կանաչ տարածքների կառավարման, քաղաքային միջավայրին առավել դիմացկուն ծառատեսակների ընտրության և կանաչապատման համակարգի էկոլոգիական արդյունավետության բարձրացման հետ։ Միաժամանակ ծառային բուսականության վիճակի ուսումնասիրությունը կարևոր է քաղաքային կենսաբազմազանության պահպանման և բնակավայրերի էկոլոգիական պայմանների բարելավման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բույսերի էկոլոգիայի, կենսաքիմիայի, քաղաքային էկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի կենսամոնիթորինգի մոտեցումները՝ բացահայտելով տեխնածին միջավայրի նկատմամբ տարբեր ծառատեսակների արձագանքման և հարմարվողականության հիմնական առանձնահատկությունները։

Psychology

Սա սոցիալ-հոգեբանական և մանկավարժական հետազոտություն է, որը նվիրված է ծնողազուրկ և ծնողական խնամքից զրկված երեխաների սոցիալական հարմարեցման գործընթացին, ինչպես նաև այդ գործընթացի ընթացքում առաջացող դժվարությունների հոգեբանական պատճառների վերլուծությանը, որտեղ ուսումնասիրվում են երեխայի անձի ձևավորման առանձնահատկությունները խնամքի բացակայության պայմաններում, հուզական կապերի խաթարումը, վստահության և անվտանգության զգացողության նվազումը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը սոցիալական վարքագծի, հաղորդակցման հմտությունների և ինքնագնահատականի վրա, աշխատանքը ընդգծում է նաև ինստիտուցիոնալ խնամքի միջավայրի դերը՝ որպես սոցիալականացման միջավայր, և այն մարտահրավերները, որոնք կապված են խմբային դաստիարակության, անհատական ուշադրության պակասի և սոցիալական ինտեգրման դժվարությունների հետ, միաժամանակ դիտարկվում են հոգեբանական աջակցման, վերականգնողական ծրագրերի և մանկավարժական միջամտությունների հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով բարելավել երեխաների ադապտացիան և կյանքի որակը։

Linguistics

Այս գիրքը նախատեսված է հայոց լեզվի՝ մայրենիի ուսուցման և կիրառման հմտությունների զարգացման համար՝ ընդգրկելով լեզվի հիմնական կանոններն ու գործնական կիրառությունները։ Այն ներկայացնում է քերականության, ուղղագրության, կետադրության և խոսքի մշակույթի հիմնական սկզբունքները՝ պարզ և մատչելի ձևով։ Գրքում ներառված են վարժություններ, օրինակներ և առաջադրանքներ, որոնք նպաստում են լեզվական գիտելիքների ամրապնդմանը և ճիշտ գրավոր ու բանավոր խոսքի ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառապաշարի հարստացմանը և լեզվական ճիշտ արտահայտման մշակույթի զարգացմանը։ Գիրքը օգտակար է տարբեր տարիքի սովորողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են բարելավել իրենց մայրենի լեզվի իմացությունը։