Ազգային ժողովի արձանագրություններ․ ութերորդ նիստ

Law

Պենիտենցիար հանցավորությունը վերաբերում է այն հանցագործություններին, որոնք կատարվում են պատժիչ հաստատություններում՝ հիմնականում բանտերում, կալանավայրերում և այլ ազատազրկման վայրերում, ինչպես նաև այդ միջավայրում ձևավորվող հանցավոր վարքագծին ու ենթամշակույթին։ Հայաստանի Հանրապետությունում այս երևույթը դիտարկվում է որպես քրեագիտական և սոցիալական խնդիր, որը կապված է ազատազրկման համակարգի ներսում կարգապահության խախտումների, կալանավորների միջև բռնության, ոչ օրինական հարաբերությունների, ինչպես նաև երբեմն նաև անձնակազմի և դատապարտյալների միջև կոնֆլիկտային կամ կոռուպցիոն երևույթների հետ։ Պենիտենցիար հանցավորության կառուցվածքում հաճախ առանձնացվում են ներքին բռնությունները (կռիվներ, շանտաժ, հոգեբանական ճնշում), արգելված իրերի շրջանառությունը, ենթամշակութային հիերարխիաների ձևավորումը և քրեական ենթամշակույթի ազդեցությունը դատապարտյալների վարքագծի վրա։ ՀՀ-ում այս խնդիրը ուսումնասիրվում է նաև իրավական բարեփոխումների համատեքստում, որտեղ նպատակ է դրվում բարելավել ազատազրկման պայմանները, ուժեղացնել վերահսկողությունը, նվազեցնել ոչ ֆորմալ իշխանական կառուցվածքները և ապահովել մարդու իրավունքների պաշտպանությունը կալանավայրերում։ Այս երևույթը համարվում է բազմագործոն՝ պայմանավորված թե սոցիալական միջավայրով, թե քրեակատարողական համակարգի կառավարման արդյունավետությամբ, և դրա կանխարգելումը պահանջում է ինչպես իրավական, այնպես էլ վերականգնողական և հոգեբանական մոտեցումներ:

Economics

Գիտական աշխատությունը նվիրված է կազմակերպությունների իրացվելիության վերլուծության, ֆինանսական կայունության գնահատման և ներքին վերահսկողության համակարգի կատարելագործման տեսական, մեթոդաբանական ու գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության ալկոհոլային խմիչքների արտադրության ոլորտի կազմակերպությունների գործունեության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում իրացվելիության տնտեսական էությունը, դրա նշանակությունը կազմակերպությունների վճարունակության ապահովման, ֆինանսական պարտավորությունների ժամանակին կատարման և ընթացիկ գործունեության անընդհատության պահպանման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպությունների ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքի ուսումնասիրությանը, շրջանառու կապիտալի կառավարման արդյունավետությանը, դրամական միջոցների հոսքերի պլանավորմանը և կարճաժամկետ ֆինանսական ռիսկերի գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են իրացվելիության վերլուծության հիմնական մեթոդներն ու ցուցանիշները, մասնավորապես՝ ընթացիկ, արագ և բացարձակ իրացվելիության գործակիցները, դրանց հաշվարկման առանձնահատկությունները, տնտեսական մեկնաբանությունը և ֆինանսական որոշումների ընդունման գործընթացում կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են կազմակերպությունների իրացվելիության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, այդ թվում՝ արտադրական գործունեության սեզոնայնությունը, պաշարների շրջանառության արագությունը, դեբիտորական և կրեդիտորական պարտքերի կառավարումը, արտադրանքի իրացման ծավալները, շուկայական պահանջարկի փոփոխությունները և ֆինանսավորման աղբյուրների կառուցվածքը։ Անդրադարձ է կատարվում ալկոհոլային խմիչքների արտադրության ոլորտին բնորոշ տնտեսական և կազմակերպական առանձնահատկություններին, հումքի ձեռքբերման, արտադրական պաշարների ձևավորման, արտադրանքի պահպանման, իրացման և արտահանման գործընթացների ազդեցությանը կազմակերպությունների ֆինանսական վիճակի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է իրացվելիության ներքին վերահսկողության համակարգի կազմակերպման և արդյունավետության գնահատման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով ֆինանսական տեղեկատվության արժանահավատության ապահովման, ռիսկերի ժամանակին բացահայտման և կառավարչական որոշումների հիմնավորվածության բարձրացման անհրաժեշտությունը։ Դիտարկվում են ներքին վերահսկողության ընթացակարգերի մշակման, պատասխանատվության բաշխման, ֆինանսական գործառնությունների փաստաթղթավորման, հաշվապահական տեղեկատվության ստուգման և դրամական միջոցների օգտագործման նկատմամբ վերահսկողության կատարելագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ֆինանսական հաշվետվությունների վերլուծությանը, իրացվելիության ցուցանիշների փոփոխությունների գնահատմանը, ֆինանսական անհամամասնությունների բացահայտմանը և կանխատեսման մեթոդների կիրառմանը։ Քննության են առնվում նաև ներքին աուդիտի դերը, վերահսկողական միջավայրի բարելավման ուղիները, ֆինանսական ռիսկերի կառավարման գործիքները և կազմակերպությունների վճարունակության պահպանմանն ուղղված կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են իրացվելիության կառավարման և ներքին վերահսկողության փոխկապակցվածությունը, ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, կազմակերպությունների տնտեսական գործունեության թափանցիկության բարձրացումը և ֆինանսական կայունության ապահովման ռազմավարական մոտեցումները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել իրացվելիության գնահատման մեթոդաբանության կատարելագործմանը, ներքին վերահսկողության արդյունավետ մեխանիզմների մշակմանը և արտադրական կազմակերպությունների ֆինանսական կառավարման համակարգի զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, հաշվապահների, աուդիտորների, ֆինանսական կառավարիչների, արտադրական կազմակերպությունների ղեկավարների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների, ինչպես նաև կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության, իրացվելիության կառավարման և ներքին վերահսկողության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Pedagogy

Աշխատանքը նվիրված է կենսաբանության դպրոցական դասընթացի համակարգված ուսուցման տեսական և գործնական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կենսաբանական գիտելիքների այնպիսի կազմակերպման և մատուցման խնդիրն է, որը հնարավորություն է տալիս աշակերտներին առանձին փաստերի ու հասկացությունների փոխարեն ձևավորել փոխկապակցված, ամբողջական և տրամաբանորեն կառուցված գիտելիքների համակարգ։ Համակարգված ուսուցման մոտեցումը ենթադրում է, որ կենսաբանության տարբեր բաժինները, թեմաները և հասկացությունները պետք է ներկայացվեն ոչ թե մեկուսացված, այլ դրանց միջև առկա պատճառահետևանքային, կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կապերի բացահայտմամբ։ Այս սկզբունքը հատկապես կարևոր է կենսաբանության համար, քանի որ առարկան ներառում է կենդանի համակարգերի կազմակերպման տարբեր մակարդակներ՝ բջջից և օրգանիզմից մինչև պոպուլյացիա, էկոհամակարգ և կենսոլորտ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել կենսաբանական գիտելիքների համակարգման սկզբունքները, ուսումնական նյութի ընտրության և հաջորդականության հարցերը, ինչպես նաև տարրական հասկացություններից ավելի բարդ գիտական ընդհանրացումների անցման մեթոդական առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաբանական հիմնական հասկացությունների ձևավորմանը և դրանց միջև կապերի հաստատմանը։ Աշակերտի համար կարևոր է ոչ միայն իմանալ առանձին օրգանների, գործընթացների կամ օրգանիզմների առանձնահատկությունները, այլև հասկանալ դրանց փոխկապակցվածությունը, օրինակ՝ կառուցվածքի և գործառույթի, ժառանգականության և փոփոխականության, օրգանիզմի և միջավայրի, էվոլյուցիայի և բնական ընտրության միջև։ Հետազոտության գործնական բաղադրիչը կարող է ներառել դասի կազմակերպման տարբեր ձևերի, ուսուցման մեթոդների և միջոցների վերլուծություն։ Համակարգված ուսուցմանը կարող են նպաստել թեմատիկ և ընդհանրացնող դասերը, համեմատական աղյուսակները, սխեմաները, հասկացությունների քարտեզները, դիտարկումները, լաբորատոր և գործնական աշխատանքները, փորձարարական առաջադրանքները և խնդրային ուսուցման մեթոդները։ Նման միջոցները հնարավորություն են տալիս աշակերտներին ոչ միայն յուրացնել տեղեկատվությունը, այլև ինքնուրույն բացահայտել գիտելիքների միջև կապերը և կիրառել դրանք նոր իրավիճակներում։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև միջառարկայական կապերի դերը։ Կենսաբանության ուսուցումը սերտորեն կապված է քիմիայի, ֆիզիկայի, աշխարհագրության, մաթեմատիկայի և էկոլոգիայի հետ, ուստի այդ կապերի նպատակային օգտագործումը կարող է նպաստել կենսաբանական երևույթների ավելի խոր ընկալմանը։ Օրինակ՝ նյութափոխանակության, էներգիայի փոխակերպումների, գենետիկական օրինաչափությունների կամ էկոհամակարգերի ուսումնասիրությունը կարող է պահանջել այլ առարկաներից ստացած գիտելիքների կիրառություն։ Համակարգված ուսուցման կարևոր խնդիր է նաև գիտելիքների հաջորդականությունն ու շարունակականությունը տարբեր դասարանների միջև։ Նոր նյութը պետք է հիմնվի նախկինում ձևավորված գիտելիքների և կարողությունների վրա՝ միաժամանակ ընդլայնելով ու խորացնելով դրանք։ Այս մոտեցումը կարող է կանխել գիտելիքների մասնատված յուրացումը և նպաստել երկարաժամկետ հիշողության մեջ ավելի կայուն գիտելիքային կառուցվածքների ձևավորմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին։ Կենսաբանական հասկացությունների բարդությունը պահանջում է ուսուցման մեթոդների համապատասխանեցում աշակերտների ճանաչողական զարգացման մակարդակին։ Դպրոցական տարբեր փուլերում նույն կենսաբանական երևույթները կարող են ներկայացվել տարբեր խորությամբ՝ աստիճանաբար անցնելով նկարագրական պատկերացումներից դեպի պատճառահետևանքային և տեսական բացատրություններ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սովորողների ճանաչողական ակտիվության զարգացումը։ Համակարգված ուսուցումը արդյունավետ է այն դեպքում, երբ աշակերտը ոչ միայն ստանում է պատրաստի գիտելիք, այլև մասնակցում է դրա կառուցմանը՝ հարցադրումների, դիտարկումների, վարկածների առաջադրման, փորձերի և արդյունքների վերլուծության միջոցով։ Այդպիսի մոտեցումը նպաստում է գիտական մտածողության, տրամաբանական դատողության, խնդիրների լուծման և ինքնուրույն աշխատանքի կարողությունների զարգացմանը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են մշակվել նաև սովորողների գիտելիքների գնահատման չափանիշներ և մեթոդներ։ Համակարգված գիտելիքը պետք է գնահատվի ոչ միայն փաստերի վերարտադրման, այլև հասկացությունների միջև կապերի բացահայտման, գիտելիքների կիրառման, վերլուծության, համեմատության և ընդհանրացման կարողությունների հիման վրա։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսուցման իրական արդյունքը և բացահայտել այն թեմաները, որտեղ սովորողների գիտելիքները դեռևս մասնատված են։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կապված է կենսաբանության ուսուցիչների համար ուսուցման արդյունավետ մեթոդական մոտեցումների մշակման և դասընթացի կառուցվածքի կատարելագործման հետ։ Համակարգված ուսուցման սկզբունքների կիրառումը կարող է նպաստել կենսաբանական գիտելիքների ավելի խոր և գիտակցված յուրացմանը, սովորողների հետաքրքրության բարձրացմանը և բնագիտական աշխարհայացքի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կենսաբանության դպրոցական ուսուցումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գիտելիքների, կարողությունների և գիտական մտածողության ձևավորման գործընթաց՝ տեսական դրույթները կապելով դասավանդման իրական պրակտիկայի հետ և ընդգծելով ուսումնական նյութի համակարգվածության, հաջորդականության, միջառարկայական կապերի ու սովորողների ակտիվ ներգրավվածության նշանակությունը։

Literature

Ժողովածուն ընդգրկում է բարոյախոսական բնույթի պատմություններ, որոնք նախատեսված են պատանի ընթերցողների դաստիարակության և նրանց բարոյական պատկերացումների ձևավորման համար։ Գրքի հիմնական նպատակն արտահայտված է վերնագրում․ պատմությունների միջոցով նպաստել երեխաների ներաշխարհի հարստացմանը, խղճի, պատասխանատվության, ազնվության և մարդասիրության զգացումների զարգացմանը։ Բարոյախոսական գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել XIX դարի մանկապատանեկան ընթերցանության մեջ, քանի որ այն ձգտել է կրթական նյութը համադրել գեղարվեստական պատումի հետ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով կերպարների վարքի և նրանց կատարած ընտրությունների միջոցով խորհելու կյանքի տարբեր իրավիճակների շուրջ։ Նման պատմություններում սովորաբար կարևորվում են բարին ու չարը տարբերակելու կարողությունը, ճշմարտախոսությունը, աշխատասիրությունը, համեստությունը, հարգանքը ծնողների և մեծահասակների նկատմամբ, ընկերասիրությունը, կարեկցանքը և սեփական արարքների հետևանքները գիտակցելու անհրաժեշտությունը։ Պատմողական ձևը բարոյական գաղափարներն ավելի մատչելի է դարձնում պատանի ընթերցողների համար՝ խրատը ներկայացնելով ոչ միայն ուղղակի բացատրության, այլև գործողությունների ու իրավիճակների միջոցով։ Ժողովածուի՝ որպես բազմահատոր հրատարակության մաս լինելը վկայում է նույն դաստիարակչական ուղղվածությունը շարունակելու և ընթերցողին նմանատիպ նյութերի ավելի լայն շրջանակ առաջարկելու մտադրության մասին։ Գիրքը կարևոր է հայ մանկապատանեկան գրականության պատմության, կրթական մտածողության և երեխաների բարոյական դաստիարակության վերաբերյալ XIX դարի պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արտացոլում է գրականության՝ կրթության և հասարակական արժեքների փոխանցման միջոց լինելու պատմական դերը։

Sociology

Սոցիալական աշխատանքը մտավոր խնդիրներով երեխաների և նրանց ընտանիքների հետ նպատակ ունի ապահովել երեխայի լիարժեք զարգացման, սոցիալական ներառման և ընտանիքի աջակցության համակարգված գործընթացը։ Այս աշխատանքի հիմնական ուղղություններից է երեխայի կարիքների վաղ հայտնաբերումը և համապատասխան աջակցման ծառայությունների կազմակերպումը՝ ներառյալ կրթական, հոգեբանական և բժշկական միջամտությունները։ Մտավոր խնդիրներ ունեցող երեխաները հաճախ ունենում են դժվարություններ ուսման, հաղորդակցության և ինքնուրույն կյանքի հմտությունների ձևավորման մեջ, ուստի սոցիալական աշխատողի դերը կարևոր է նրանց անհատական զարգացման ծրագրերի մշակման և իրականացման գործում։ Միաժամանակ մեծ ուշադրություն է դարձվում ընտանիքի հետ աշխատանքին, քանի որ ծնողների հոգեբանական վիճակը, գիտելիքները և աջակցության մակարդակը անմիջական ազդեցություն ունեն երեխայի զարգացման վրա։ Սոցիալական աշխատանքը ներառում է նաև ծնողների խորհրդատվություն, հոգեբանական աջակցություն, տեղեկատվության տրամադրում հատուկ կրթական և վերականգնողական ծառայությունների մասին, ինչպես նաև նրանց սոցիալական և իրավական իրավունքների պաշտպանություն։ Կարևոր բաղադրիչ է համայնքային ինտեգրումը, որի միջոցով երեխաները ներգրավվում են կրթական և սոցիալական միջավայրերում՝ զարգացնելով իրենց կարողությունները և նվազեցնելով մեկուսացման զգացումը։ Ընդհանուր առմամբ, սոցիալական աշխատանքը մտավոր խնդիրներով երեխաների և նրանց ընտանիքների հետ համարվում է համալիր մոտեցում, որը միավորում է կրթական, հոգեբանական և սոցիալական միջոցառումներ՝ ուղղված կյանքի որակի բարձրացմանն ու հավասար հնարավորությունների ապահովմանը։

Culture

Գիրքը ներկայացնում է գրադարանների գործունեությանը վերաբերող մեթոդական և հրահանգչական նյութեր՝ նվիրված Խորհրդային Միության կազմավորման 50-ամյակին։ Աշխատանքում ընդգրկված են գրադարանային միջոցառումների կազմակերպման, ընթերցողների հետ աշխատանքի, տեղեկատվական և քարոզչական գործունեության իրականացման վերաբերյալ ցուցումներ ու առաջարկություններ։ Նյութերը նպատակ ունեն աջակցելու գրադարանների աշխատակիցներին՝ հոբելյանական միջոցառումների, ցուցահանդեսների, թեմատիկ հանդիպումների, գրական-մշակութային ծրագրերի և հանրային միջոցառումների կազմակերպման ընթացքում։ Գրքում ներկայացվում են գրադարանների դերը հասարակական-մշակութային կյանքում, գրականության տարածման, գիտելիքի հանրայնացման և ընթերցողական հետաքրքրությունների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդական աշխատանքի կազմակերպմանը, միջոցառումների պլանավորմանը, տեղեկատվական նյութերի պատրաստմանը և գրադարանային ծառայությունների արդյունավետ իրականացմանը։ Աշխատությունը հանդիսանում է իր ժամանակաշրջանի գրադարանային պրակտիկայի արտացոլում՝ ներկայացնելով խորհրդային գրադարանների կազմակերպչական մոտեցումներն ու մշակութային գործունեության ձևերը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրադարանագիտության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, մշակույթի պատմաբաններին, գրադարանային ոլորտի մասնագետներին և նրանց, ովքեր ուսումնասիրում են խորհրդային շրջանի տեղեկատվական ու մշակութային հաստատությունների գործունեությունը։