Բանբեր Հայաստանի գրադարանների ։ 2015, N 1

Law

Աշխատությունը նվիրված է համակարգչային հանցավորության դեմ պայքարի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով կիբեռտիրույթում իրականացվող հանցագործությունների կանխարգելման, բացահայտման և դրանց համար պատասխանատվության ապահովման իրավական ու գործնական մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են համակարգչային հանցագործությունների հիմնական բնութագրերը, դրանց տեսակները և առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թվային տեխնոլոգիաների արագ զարգացման պայմաններում հանցավորության նոր ձևերի առաջացման պատճառներն ու դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական համակարգերի, համակարգչային տվյալների և թվային ենթակառուցվածքների նկատմամբ կատարվող ապօրինի գործողություններին, անձնական և ֆինանսական տվյալների պաշտպանության խնդիրներին, ինչպես նաև տեղեկատվական ռեսուրսների անվտանգության ապահովմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ համակարգչային հանցագործությունների բացահայտման ընթացքում առաջացող ապացուցողական խնդիրներին, թվային ապացույցների հավաքագրման և պահպանման առանձնահատկություններին, իրավապահ մարմինների մասնագիտական կարողություններին և տեխնիկական միջոցների կիրառմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև միջազգային համագործակցությանը, քանի որ կիբեռհանցագործությունները հաճախ չեն սահմանափակվում մեկ պետության իրավազորության շրջանակներում և պահանջում են տարբեր երկրների իրավապահ ու մասնագիտացված կառույցների համակարգված գործողություններ։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են հանցագործությունների կանխարգելման, կիբեռանվտանգության մշակույթի ձևավորման, մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման և իրավական կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, կիբեռանվտանգության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համակարգչային հանցավորության դեմ պայքարը դիտարկում է որպես իրավական, տեխնիկական և կազմակերպական միջոցների համակցություն՝ ընդգծելով կանխարգելման, արդյունավետ քննության, միջազգային համագործակցության և թվային միջավայրում անձանց ու կազմակերպությունների իրավունքների պաշտպանության կարևորությունը։

Technology

Այս աշխատությունը վերաբերում է օբյեկտների հայտնաբերման համակարգերի մշակման և հետազոտման տեսական ու կիրառական հիմքերին՝ ընդգրկելով այնպիսի ուղղություններ, ինչպիսիք են պատկերների մշակումը, սենսորային տվյալների վերլուծությունը և ավտոմատ ճանաչման ալգորիթմների նախագծումը։ Ուսումնասիրվում են տարբեր միջավայրերում օբյեկտների հայտնաբերման մեթոդները՝ սկսած դասական մաթեմատիկական մոտեցումներից մինչև ժամանակակից մեքենայական ուսուցման և խորը նեյրոնային ցանցերի կիրառություն, որոնց միջոցով հնարավոր է բարձր ճշտությամբ առանձնացնել և դասակարգել շարժական կամ ստատիկ օբյեկտները բարդ տեսողական պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգերի արդյունավետության, արագագործության և աղմուկի նկատմամբ կայունության բարձրացման խնդիրներին, ինչպես նաև իրական ժամանակում աշխատող ալգորիթմների օպտիմալացմանը։ Ներկայացվում են տարբեր կիրառական ոլորտներ՝ անվտանգության համակարգեր, արդյունաբերական ավտոմատացում, ռոբոտաշինություն և տրանսպորտային մոնիթորինգ, որտեղ օբյեկտների հայտնաբերումը հանդիսանում է հիմնական տեխնոլոգիական բաղադրիչներից մեկը։

Culture

Այս աշխատանքը ներկայացնում է Ախպատի և Սանահինի հայկական վանական համալիրների պատմական, ճարտարապետական և մշակութային նկարագրությունը՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը միջնադարյան հայկական հոգևոր և կրթական կյանքի զարգացման մեջ։ Հետազոտության մեջ վանքերը դիտարկվում են որպես ոչ միայն կրոնական կենտրոններ, այլև գիտական և կրթական օջախներ, որտեղ զարգացել են ձեռագրական մշակույթը, աստվածաբանական մտածողությունը և միջնադարյան գիտելիքի փոխանցման ավանդույթները։ Աշխատությունը մանրամասնորեն անդրադառնում է երկու համալիրների ճարտարապետական առանձնահատկություններին՝ եկեղեցիների կառուցվածքային լուծումներին, խաչաձև գմբեթավոր հորինվածքներին, քարի մշակման բարձր արվեստին և տարածական կազմակերպման սկզբունքներին, որոնք արտացոլում են հայկական միջնադարյան ճարտարապետության բարձր մակարդակը։ Միաժամանակ վերլուծվում է վանքերի պատմական դերակատարությունը՝ որպես հոգևոր իշխանության, կրթության և մշակութային ինքնության պահպանման կենտրոններ, հատկապես արտաքին քաղաքական և սոցիալական բարդ պայմաններում։ Աշխատությունը կարևորում է նաև ձեռագրերի պահպանման և արտագրման գործունեությունը, որը նպաստել է հայկական գրավոր ժառանգության շարունակականությանը և տարածմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Ախպատն ու Սանահինը որպես համաշխարհային մշակութային ժառանգության կարևոր հուշարձաններ, որոնք արտահայտում են միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր, կրթական և ճարտարապետական մտքի ամբողջականությունը։

Economics

Այս գիտական հետազոտությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզում հացահատիկի արտադրության ներկա վիճակի, զարգացման միտումների և տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են մարզի բնական, հողակլիմայական և տնտեսական պայմանները, հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության ծավալները, բերքատվության մակարդակը, արտադրական ծախսերի կառուցվածքը և ոլորտի մրցունակության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Հեղինակը գնահատում է հացահատիկային տնտեսությունների գործունեության արդյունավետությունը, բացահայտում արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական հագեցվածության, սերմնաբուծության, ոռոգման, պետական աջակցության և շուկայավարման համակարգերի հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարենային անվտանգության ապահովման գործում հացահատիկային արտադրության նշանակությանը, ինչպես նաև Շիրակի մարզի՝ որպես Հայաստանի կարևորագույն հացահատիկ արտադրող տարածաշրջաններից մեկի դերին։ Առաջարկվում են արտադրողականության բարձրացման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, գյուղատնտեսական կոոպերացիայի և կլաստերային զարգացման մեխանիզմների կիրառման ուղիներ, որոնք կարող են նպաստել բերքատվության աճին և տնտեսությունների շահութաբերության բարձրացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև ագրարային քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Շիրակի մարզում հացահատիկային արտադրության արդյունավետության բարձրացման, կլաստերային մոտեցումների կիրառման և պարենային անվտանգության ապահովման հարցերը Հայաստանի ագրարային հետազոտություններում դիտարկվում են որպես ռազմավարական նշանակության ուղղություններ։

Mathematics

Եռանկյունաչափական շարքերը մաթեմատիկական անալիզում այն անվերջ շարքերն են, որոնք կազմված են սինուսների և կոսինուսների անդամներից և օգտագործվում են պարբերական ֆունկցիաների ներկայացման համար։ Դրանք հիմնականում հանդես են գալիս Ֆուրյեի շարքերի տեսքով, որտեղ ցանկացած բավարար պայմաններ բավարարող պարբերական ֆունկցիա կարելի է արտահայտել որպես տրիգոնոմետրիկ անդամների գումար։ Եռանկյունաչափական շարքը սովորաբար ունի տեսք, որտեղ ֆունկցիան ներկայացվում է հաստատուն անդամի, կոսինուսների և սինուսների անվերջ գումարով՝ համապատասխան գործակիցներով։ Այս գործակիցները որոշվում են ինտեգրալների միջոցով և արտացոլում են ֆունկցիայի ներդրումը յուրաքանչյուր հարմոնիկ բաղադրիչում։ Եռանկյունաչափական շարքերի հիմնական հատկություններից են օրթոգոնալությունը, կոնվերգենցիայի հատկությունները և միակության սկզբունքը։ Օրթոգոնալության հատկությունը նշանակում է, որ սինուս և կոսինուս ֆունկցիաների որոշակի ինտեգրալներ հավասար են զրոյի, ինչը թույլ է տալիս առանձին գտնել շարքի գործակիցները։ Կոնվերգենցիայի հատկությունները ցույց են տալիս, թե որ պայմանների դեպքում եռանկյունաչափական շարքը մոտենում է սկզբնական ֆունկցիային՝ կետ առ կետ կամ միջին քառակուսային իմաստով։ Միակության սկզբունքը նշում է, որ եթե ֆունկցիան ունի Ֆուրյեի շարք, ապա այդ ներկայացումը միակն է։ Եռանկյունաչափական շարքերը նաև ունեն սիմետրիայի հատկություններ՝ զույգ և կենտ ֆունկցիաների դեպքում շարքը պարզեցվում է՝ ունենալով միայն կոսինուսային կամ սինուսային անդամներ։ Դրանք լայն կիրառություն ունեն ֆիզիկայում և ինժեներիայում՝ հատկապես ալիքային երևույթների, տատանումների և ազդանշանների վերլուծության մեջ։ Այսպիսով, եռանկյունաչափական շարքերը և դրանց հատկությունները կարևոր դեր ունեն մաթեմատիկական անալիզում՝ ապահովելով պարբերական ֆունկցիաների արդյունավետ ներկայացում և ուսումնասիրություն։

Informatics

Работа посвящена разработке и оптимизации моделей управления многостадийными технологическими процессами, а также автоматизации вычислительных процедур на примере химико-технологических процессов. В центре исследования находится задача повышения эффективности управления сложными производственными системами, состоящими из нескольких взаимосвязанных стадий, каждая из которых характеризуется собственными параметрами, ограничениями и динамикой. Рассматриваются математические модели технологических процессов, позволяющие описывать изменения основных физических, химических и технологических характеристик во времени и использовать полученные зависимости для прогнозирования поведения производственной системы. Особое внимание уделяется взаимному влиянию отдельных стадий, поскольку изменение параметров одного технологического этапа может непосредственно отражаться на состоянии последующих этапов и на конечном качестве продукции. Исследуются методы построения моделей управления, выбора управляющих воздействий и определения оптимальных режимов функционирования технологического оборудования. Важным направлением является оптимизация вычислительных процедур, необходимая для сокращения времени расчетов, повышения точности моделирования и автоматизации получения решений при изменении исходных условий. Работа может включать разработку алгоритмов численного решения задач, автоматизированную обработку технологической информации, формирование расчетных схем и использование компьютерных средств для моделирования и управления производственными процессами. Существенное значение имеет исследование критериев оптимальности, которые могут учитывать производительность, качество готового продукта, расход сырья и энергии, экономические показатели, устойчивость технологического режима и ограничения оборудования. В химико-технологических процессах подобные задачи особенно сложны из-за нелинейности протекающих реакций, взаимосвязи материальных и энергетических балансов, наличия задержек и зависимости параметров процесса от температуры, давления, концентрации и других факторов. Автоматизация вычислений позволяет оперативно проводить многовариантные расчеты, оценивать различные режимы и выбирать наиболее рациональные параметры управления без необходимости выполнения большого объема повторяющихся расчетов вручную. Исследование также может рассматривать вопросы устойчивости и надежности разработанных моделей, их адаптации к изменяющимся условиям производства и возможности интеграции с автоматизированными системами управления. Полученные результаты могут использоваться для повышения производительности и экономичности химико-технологических установок, снижения расхода ресурсов, стабилизации качества продукции и повышения безопасности производства. Работа представляет интерес для специалистов в области автоматизации, систем управления, химической технологии, прикладной математики, вычислительной техники и промышленной информатики, а также для инженеров, исследователей и студентов технических специальностей.