Բանջարաբուծություն

Medicine

Գիտական աշխատությունը նվիրված է խոզերի սալմոնելյոզի ժամանակ առաջացող ախտաբանաանատոմիական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով խառն վարակների պայմաններում հիվանդության զարգացման, ընթացքի և օրգանիզմում առաջացող կառուցվածքային ու գործառական խանգարումների առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում սալմոնելյոզի հարուցիչների ախտածին հատկությունները, վարակի առաջացման և տարածման գործոնները, հիվանդության զարգացման մեխանիզմները, ինչպես նաև տարբեր վարակիչ գործոնների միաժամանակյա ազդեցության հետևանքով ձևավորվող ախտաբանական գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խոզերի օրգանիզմում սալմոնելային վարակի ազդեցությամբ առաջացող փոփոխություններին, մարսողական համակարգի, լյարդի, փայծաղի, ավշային հանգույցների և այլ ներքին օրգանների ախտահարման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են բորբոքային, դիստրոֆիկ և նեկրոտիկ գործընթացների զարգացման օրինաչափությունները, օրգանների հյուսվածքային կառուցվածքի փոփոխությունները և դրանց կապը հիվանդության կլինիկական ընթացքի ու ծանրության աստիճանի հետ։ Քննարկվում են խառն վարակների դեպքում տարբեր մանրէային և այլ վարակիչ հարուցիչների փոխազդեցության հնարավորությունները, դրանց ազդեցությունը կենդանիների իմունային համակարգի վրա և հիվանդության ախտաբանական դրսևորումների փոփոխման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում սալմոնելյոզի սուր, ենթասուր և քրոնիկական ընթացքի առանձնահատկություններին, ախտաբանական փոփոխությունների արտահայտվածության տարբերություններին և համակցված վարակների պայմաններում դրանց ախտորոշիչ նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ախտաբանաանատոմիական և հյուսվածաբանական հետազոտությունների միջոցով հիվանդության բնորոշ փոփոխությունների բացահայտումը, ինչպես նաև սալմոնելյոզի և այլ վարակիչ հիվանդությունների միջև տարբերակիչ ախտորոշման չափանիշների ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում են կենդանիների ընդհանուր վիճակի, տարիքային առանձնահատկությունների, պահվածքի պայմանների, կերակրման և օրգանիզմի դիմադրողականության ազդեցությունը վարակային գործընթացի զարգացման ու ախտաբանական փոփոխությունների ձևավորման վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համակցված վարակների հետևանքով հիվանդության կլինիկական պատկերի բարդացմանը, օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմների փոփոխություններին և տարբեր օրգան-համակարգերում առաջացող ախտահարումների փոխկապակցվածությանը։ Քննության են առնվում անասնաբուժական ախտորոշման մեթոդների կատարելագործման, ախտաբանաանատոմիական տվյալների և լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքների համադրման, ինչպես նաև հիվանդության առաջացման պատճառների առավել ճշգրիտ բացահայտման հնարավորությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են խոզաբուծական տնտեսություններում վարակիչ հիվանդությունների տարածման կանխարգելման, անասնաբուժասանիտարական վերահսկողության, կենդանիների առողջության պահպանման և տնտեսական կորուստների նվազեցման հիմնախնդիրները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել խոզերի վարակիչ հիվանդությունների ախտածագման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը, համակցված վարակների ախտորոշման մեթոդների կատարելագործմանը և անասնաբուժական պրակտիկայում ախտաբանաանատոմիական հետազոտությունների արդյունավետ կիրառմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժների, անասնաբուժական ախտաբանների, մանրէաբանների, համաճարակաբանների, խոզաբուծության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և անասնաբուժական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների, ինչպես նաև գյուղատնտեսական կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների ախտորոշման և կանխարգելման հարցերով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Medicine

Կլինիկական հոգեբանության և հոգեբուժության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շիզոֆրենիայի և նևրոտիկ խանգարումների դեպքում աուտիստական դրսևորումների ու ինքնաընկալման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կլինիկահոգեախտաբանական և հոգեբանական տեսանկյուններից։ Քննության են առնվում անձի ինքնագիտակցության, սեփական անձի ընկալման, հուզական ապրումների և շրջապատող աշխարհի հետ փոխհարաբերությունների փոփոխությունները տարբեր հոգեկան խանգարումների պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական մեկուսացման, ներքին ապրումների վրա կենտրոնացման, միջանձնային հաղորդակցության դժվարությունների և ինքնագնահատականի փոփոխությունների հոգեբանական բնութագրերին։ Վերլուծվում են շիզոֆրենիայի և նևրոտիկ խանգարումների կլինիկական դրսևորումների տարբերությունները, անձի ինքնընկալման խանգարումների հնարավոր մեխանիզմները և դրանց կապը հուզական ու ճանաչողական գործընթացների հետ։ Քննարկվում են նաև հոգեախտաբանական ախտանշանների գնահատման, կլինիկական դիտարկման, հոգեբանական հարցազրույցի և հոգեախտորոշիչ մեթոդների կիրառման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են անձի ներքին փորձառության, ինքնության զգացողության, սոցիալական հարմարման և հոգեբանական պաշտպանական մեխանիզմների փոխկապակցվածությունները։ Անդրադարձ է կատարվում կլինիկական և հոգեբանական տվյալների համադրման նշանակությանը տարբերակիչ ախտորոշման, հոգեբանական աջակցության և բուժական ու վերականգնողական մոտեցումների մշակման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հոգեբուժության, կլինիկական հոգեբանության, հոգեախտաբանության և հոգեկան առողջության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Technology

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է համայնքների հայտնաբերման ինֆորմացիոն-տեսական մոտեցումների հետազոտմանը և համապատասխան խորհրդատվական միջավայրի մշակմանը՝ բարդ տվյալային համակարգերում կառուցվածքային խմբերի բացահայտման նպատակով։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են համայնքների (clusters) հայտնաբերման ալգորիթմական հիմքերը, տեղեկատվության տեսության կիրառությունները և ցանցային տվյալների վերլուծության մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել տարաբնույթ օբյեկտների միջև թաքնված կապերն ու կառուցվածքային օրինաչափությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մոդելավորման և հաշվարկային մոտեցումների համադրությանը, ինչպես նաև տվյալների մշակման արդյունավետության բարձրացման խնդիրներին մեծ ծավալների տեղեկատվական հոսքերի պայմաններում։ Ներկայացվում է նաև խորհրդատվական միջավայրի նախագծման գաղափարը, որը պետք է ապահովի օգտատիրոջ համար ինտերակտիվ վերլուծություն, արդյունքների մեկնաբանում և որոշումների կայացման աջակցություն։ Աշխատությունը կարևոր է տվյալագիտության, արհեստական բանականության և տեղեկատվական համակարգերի զարգացման տեսանկյունից՝ նպաստելով բարդ համակարգերի վերլուծության նոր մեթոդների մշակմանը։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է խորհրդային ժամանակաշրջանում ստեղծված հայոց լեզվի բացատրական բառարանների ուսումնասիրությանը՝ դրանց կազմավորման պատմության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բառապաշարի ընտրության սկզբունքների և հայ բառարանագրության զարգացման գործում ունեցած նշանակության տեսանկյունից։ Աշխատության կենտրոնում այն բառարաններն են, որոնց հիմնական նպատակն է եղել ներկայացնել հայերենի բառային կազմը, բացատրել բառերի իմաստները, արձանագրել դրանց գործածության տարբեր ոլորտները և հնարավորինս ամբողջական պատկերացում տալ ժամանակի հայերեն լեզվական համակարգի մասին։ Խորհրդային շրջանը հայ բառարանագրության համար առանձնահատուկ փուլ էր, քանի որ այդ ժամանակ ձևավորվեցին մեծածավալ գիտական բառարանագրական աշխատանքներ, ընդլայնվեց բառարանների կազմման մեթոդաբանական հիմքը և համակարգվեց նախորդ դարերից ժառանգված բառագիտական նյութը։ Բացատրական բառարանի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ այն սահմանափակված չէ բառի պարզ համարժեքի կամ թարգմանության ներկայացմամբ։ Դրա խնդիրն է բացահայտել բառի իմաստը տվյալ լեզվի ներսում՝ հնարավորության դեպքում ներկայացնելով իմաստային տարբերակները, քերականական բնութագրերը, ոճական առանձնահատկությունները, գործածության ոլորտները և օրինակները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանները կարևոր աղբյուր են ոչ միայն լեզվի բառապաշարը ճանաչելու, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական վիճակն ուսումնասիրելու համար։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի բառարանների առանձնահատկություններից է հայերենի բառապաշարի լայն ընդգրկումը։ Դրանցում տեղ են գտել գրական լեզվի բառեր, մասնագիտական և գիտական եզրույթներ, խոսակցական միավորներ, բարբառային կամ հնացած բառեր, նորաբանություններ և տարբեր ոլորտների հետ կապված բառային միավորներ։ Այսպիսի բազմազանությունը պայմանավորված էր նաև հասարակական կյանքի փոփոխություններով․ գիտության, արդյունաբերության, կրթության, տեխնիկայի և մշակույթի զարգացումը հայերենում առաջ էր բերում նոր հասկացություններ և համապատասխան բառապաշար։ Բառարանները պետք է արձանագրեին այդ փոփոխությունները և ներկայացնեին լեզվի զարգացման տվյալ փուլը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բառային նյութի ընտրության սկզբունքը։ Բառարանագիրները կանգնած էին այն խնդրի առաջ, թե լեզվի բառապաշարի որ շերտերն ընդգրկել և ինչ չափանիշներով տարբերակել գրական, խոսակցական, մասնագիտական, բարբառային, հնացած կամ նոր ձևերը։ Այս ընտրությունը բառարանի գիտական արժեքի կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ յուրաքանչյուր բառարան որոշակիորեն արտացոլում է իր ժամանակաշրջանում լեզվի մասին ընդունված գիտական պատկերացումները։ Խորհրդային հայ բառարանագրության զարգացման մեջ կարևոր նշանակություն ունեցավ նաև բառերի իմաստների ճշգրիտ սահմանումը։ Բառի բացատրությունը պետք է լիներ հնարավորինս հակիրճ, բայց միաժամանակ բավարար՝ իմաստային տարբերությունները բացահայտելու համար։ Բազմիմաստ բառերի դեպքում անհրաժեշտ էր տարբերակել դրանց առանձին նշանակությունները և ցույց տալ, թե ինչ պայմաններում է տվյալ իմաստը գործածվում։ Այս աշխատանքը պահանջում էր ոչ միայն լեզվական ինտուիցիա, այլև մեծածավալ բնագրային նյութի ուսումնասիրություն և բառի իրական գործածության վերլուծություն։ Բառարանների արժեքավոր բաղադրիչներից են նաև օրինակները։ Բառի իմաստը հաճախ առավել հստակ է դառնում ոչ թե վերացական սահմանման, այլ կենդանի խոսքի կամ գրական բնագրի միջոցով։ Օրինակների ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ բառի գործածական միջավայրը, քերականական կապերը, ոճական երանգավորումը և իմաստային նրբությունները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանների ուսումնասիրությունը ենթադրում է նաև դրանց օրինակային նյութի և աղբյուրագիտական հիմքի գնահատում։ Առանձին ուշադրության է արժանի բառարանների և հայ գրականության փոխհարաբերությունը։ Գրական ստեղծագործությունները բառարանագրական նյութի կարևոր աղբյուր են, քանի որ գրական լեզվի բառապաշարի զարգացման, նոր բառերի առաջացման և բառերի իմաստային փոփոխությունների մասին արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակում։ Խորհրդային շրջանի բառարաններում տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրականության նյութի օգտագործումը հնարավորություն է տվել միավորել լեզվի պատմական ժառանգությունը և ժամանակակից գործածությունը։ Այս առումով բառարանները հանդես են գալիս նաև որպես հայ գրական լեզվի զարգացման վկայագրեր։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է նաև բառարանների կառուցվածքի քննությունը։ Բառարանային հոդվածի կազմակերպումը, գլխաբառի ներկայացումը, քերականական նշումները, ոճական և ոլորտային պիտակները, իմաստների դասավորությունը, դարձվածքների ու կայուն կապակցությունների ընդգրկումը ձևավորում են բառարանի ներքին համակարգը։ Այս տարրերի համադրությունը ցույց է տալիս, թե տվյալ բառարանը ինչպիսի տեսական և գործնական սկզբունքների վրա է հիմնված։ Խորհրդային շրջանի բառարանագիտության մեջ կարևոր էր նաև միասնականացման և նորմավորման ձգտումը։ Գրական լեզվի նորմերի ամրապնդումը պահանջում էր բառերի ուղղագրական, քերականական և իմաստային ներկայացման որոշակի միասնական չափանիշներ։ Բացատրական բառարանները այդ գործընթացում ունեին կարևոր դեր, քանի որ դրանք ոչ միայն արձանագրում էին լեզվական փաստերը, այլև որոշ դեպքերում նպաստում էին գրական լեզվի նորմերի տարածմանը և կայունացմանը։ Միաժամանակ նման մոտեցումը կարող էր առաջացնել որոշակի սահմանափակումներ, երբ կենդանի լեզվական բազմազանությունը անհրաժեշտ էր համապատասխանեցնել ընդունված նորմատիվ պատկերացումներին։ Բառարանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայերենի բառապաշարի պատմական փոփոխությունները։ Տարբեր հրատարակությունների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ բառերն են պահպանվել, որոնք են դուրս եկել ակտիվ գործածությունից, ինչ նոր բառեր են առաջացել և ինչպես են փոխվել առանձին բառերի իմաստները։ Այս տեսանկյունից բացատրական բառարանը դառնում է ոչ միայն տեղեկատու, այլև լեզվի պատմական զարգացման կարևոր փաստաթուղթ։ Հատկապես հետաքրքիր է նորաբանությունների և խորհրդային հասարակական-քաղաքական իրականության հետ կապված բառապաշարի ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքը, պետական համակարգը, տնտեսական հարաբերությունները, արտադրական գործընթացները և գաղափարական միջավայրը հայերենում ստեղծել կամ տարածել էին բազմաթիվ նոր բառեր և արտահայտություններ։ Դրանց բառարանային արձանագրումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է հասարակական փոփոխությունն արտացոլվում լեզվի բառապաշարում։ Միևնույն ժամանակ բառարանների նկատմամբ ժամանակակից լեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել բառագիտական փաստի արձանագրումը և տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական կամ նորմատիվ ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակակից հայ բառարանագրության զարգացման տեսանկյունից։ Խորհրդային շրջանի բառարանները հետագա բառարանագիտական աշխատանքների համար ստեղծեցին մեծածավալ նյութական և մեթոդաբանական հիմք։ Դրանցում կուտակված բառային, իմաստաբանական և օրինակային հարուստ նյութը կարող է օգտագործվել նոր սերնդի բառարանների, էլեկտրոնային բառարանների և լեզվական կորպուսների ստեղծման ժամանակ։ Միաժամանակ ժամանակակից բառարանագիտությունը հնարավորություն է տալիս վերանայել նախկին սկզբունքները՝ կիրառելով կորպուսային լեզվաբանության, թվային տեխնոլոգիաների և համակարգչային բառարանագրության գործիքները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խորհրդային շրջանի հայոց լեզվի բացատրական բառարանները հայ բառարանագրության պատմության կարևորագույն փուլերից են։ Դրանք համակարգել և պահպանել են հայերենի բառային հսկայական նյութ, արձանագրել լեզվի զարգացման որոշակի ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունները, նպաստել գրական լեզվի նորմավորման գործընթացին և հիմք ստեղծել հետագա բառարանագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Դրանց համակողմանի քննությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել հայերենի բառապաշարը, իմաստաբանությունը, բառակազմությունը, գրական լեզվի զարգացումը և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային ազդեցությունը լեզվի վրա։

Geography

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի ջրաբանական բնութագրիչների երկրատեղեկատվական մոդելավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և ժամանակակից գեոինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների կիրառմանը ջրային ռեսուրսների վերլուծության ու կառավարման ոլորտում։ Գրքում ներկայացվում են ջրաբանական տվյալների հավաքագրման, մշակման, տարածական վերլուծության և մոդելավորման մեթոդները՝ գնահատելով դրանց կիրառելիությունը գետային ավազանների, մակերևութային ջրերի և ջրային համակարգերի ուսումնասիրման համար։ Հեղինակը վերլուծում է թվային քարտեզագրման, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և մոդելավորման գործիքների հնարավորությունները՝ ջրաբանական գործընթացների օրինաչափությունների բացահայտման, կանխատեսումների ճշգրտության բարձրացման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման նպատակով։ Աշխատությունն ընդգրկում է փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, մոդելավորման օրինակներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել բնապահպանական գնահատումների, տարածքային պլանավորման, ջրատնտեսության և գիտահետազոտական ծրագրերի իրականացման ընթացքում։ Գիրքը նախատեսված է ջրաբանների, գեոինֆորմատիկայի և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի մասնագետների, բնապահպանների, երկրագետների, գիտաշխատողների, ճարտարագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Literature

Littérature Progressive du Français աշխատությունը ֆրանսերեն լեզվի ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է ուսանողների համար՝ զարգացնելու ընթերցանության, լեզվական ըմբռնման և գրական վերլուծության հմտությունները՝ ֆրանսիական գրականության միջոցով, այն ներկայացնում է տարբեր դարաշրջանների հեղինակների կարճ և աստիճանաբար բարդացող տեքստեր՝ ուղեկցված բառապաշարի բացատրություններով, հասկացման հարցերով և վարժություններով, որոնք օգնում են խորացնել լեզվի կառուցվածքային և իմաստային ընկալումը, գիրքը միաժամանակ համադրում է լեզվի ուսուցումը և գրական մշակույթի ուսումնասիրությունը՝ ընդգծելով, թե ինչպես են տարբեր գրական ժանրերը, ոճերը և թեմաները զարգացել ֆրանսիական գրական ավանդույթում, և ինչպես կարող են ուսանողները դրանց միջոցով բարելավել իրենց խոսքային և գրավոր արտահայտչականությունը իրական հաղորդակցության իրավիճակներում։