Դարապատում կամ Աշխարհամար․ ընդհանուր պատմություն, չորրորդ հատոր

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնակչության սոցիալական ապահովագրության կառավարման համակարգի զարգացման ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով կենսաթոշակային համակարգի բարեփոխումների համատեքստին։ Հեղինակը վերլուծում է սոցիալական ապահովագրության համակարգի կառուցվածքը, դրա ֆինանսավորման աղբյուրները և կառավարման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները՝ ընդգծելով պետական և կուտակային բաղադրիչների փոխհարաբերությունը։ Գրքում դիտարկվում են ՀՀ կենսաթոշակային համակարգի զարգացման հիմնական փուլերը, բարեփոխումների նպատակներն ու արդյունքները, ինչպես նաև առկա խնդիրները՝ ժողովրդագրական փոփոխություններ, ֆինանսական կայունության ռիսկեր և ապահովագրական ծածկույթի բավարարության հարցեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգի կառավարման արդյունավետությանը, ներդրումային քաղաքականությանը և սոցիալական արդարության ապահովման մեխանիզմներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև միջազգային փորձը՝ զարգացած և անցումային տնտեսությունների կենսաթոշակային համակարգերի համեմատական վերլուծության հիման վրա՝ բացահայտելով հնարավոր կիրառելի մոդելներ ՀՀ պայմաններում։ Աշխատությունը ընդգծում է սոցիալական ապահովագրության կայուն և արդյունավետ կառավարման կարևորությունը բնակչության սոցիալական պաշտպանության, աղքատության նվազեցման և տնտեսական կայունության ապահովման գործում։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, սոցիալական քաղաքականության մասնագետների և պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների համար։

Linguistics

Ներկայացվում է հայոց լեզվի քերականական համակարգի ամբողջական նկարագրությունը՝ համեմատական-պատմական մեթոդի կիրառմամբ և աշխարհի 562 լեզուների տվյալների հետ զուգադրությամբ։ Գիրքը առանձնանում է իր բացառիկ ծավալով և գիտական խորությամբ՝ ընդգրկելով հայերենի հնչյունաբանությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսությունը և բառապաշարային համակարգը՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները տարբեր լեզվական ընտանիքների հետ։ Հեղինակը մանրամասն վերլուծում է լեզվական կառուցվածքների տիպաբանական առանձնահատկությունները, հնչյունական համապատասխանությունները, քերականական կատեգորիաների զարգացումը և լեզվի պատմական էվոլյուցիան՝ ցույց տալով հայերենի տեղը համաշխարհային լեզվաբանական համակարգում։ Աշխատությունը նաև կարևոր աղբյուր է համեմատական լեզվաբանության, հնդեվրոպական ուսումնասիրությունների և ընդհանուր լեզվաբանական տեսության համար՝ համադրելով փաստական հարուստ նյութը տեսական ընդհանրացումների հետ։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, բանասերների, հետազոտողների և բարձր մակարդակի ուսանողների համար՝ ծառայելով որպես եզակի գիտական հիմք հայոց լեզվի և համեմատական լեզվաբանության ուսումնասիրության մեջ։

Religion

Այս աշխատությունը նվիրված է Նոր Կտակարանի առաջին գրքի՝ Մատթեոսի Ավետարանի աստվածաբանական, գաղափարական և հոգևոր մեկնաբանությանը։ Այն ներկայացնում է քրիստոնեական Սուրբ Գրքի կարևորագույն գրքերից մեկի բովանդակության և ուսմունքի բացահայտման փորձ՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին առավել խորությամբ ծանոթացնել Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, առաքելության, հրաշքների, առակների, ուսուցումների, չարչարանքների, մահվան և հարության վերաբերյալ ավետարանական վկայություններին։ Մատթեոսի Ավետարանը քրիստոնեական ավանդության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում, քանի որ ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսին որպես խոստացված Մեսիա և ընդգծում Հին Կտակարանի մարգարեությունների ու Նոր Կտակարանի փրկագործական իրադարձությունների շարունակական կապը։ Մեկնության հիմնական թեմատիկ շրջանակը ներառում է Քրիստոսի երկրային կյանքի իրադարձությունները, Նրա աստվածային և մարդկային բնության բացահայտումը, երկնքի արքայության մասին քարոզչությունը և քրիստոնեական բարոյականության հիմնարար սկզբունքները։ Ավետարանի սկզբնամասում ներկայացվող Քրիստոսի տոհմաբանությունը և ծննդյան պատմությունը կարևոր նշանակություն ունեն Նրա մեսիական առաքելության և աստվածային խոստումների կատարման գաղափարի տեսանկյունից։ Հիսուսի ծնունդը, մոգերի երկրպագությունը, Եգիպտոս փախուստը և Նազարեթում հաստատվելը ներկայացնում են փրկագործական պատմության սկզբնական հանգրվանները՝ ընդգծելով Քրիստոսի գալուստը որպես մարդկության փրկության աստվածային ծրագրի իրականացում։ Հովհաննես Մկրտչի քարոզչությունը, Հիսուսի մկրտությունը և անապատում փորձությունը բացահայտում են Նրա առաքելության նախապատրաստական շրջանը և աստվածային կամքին հավատարիմ մնալու նշանակությունը։ Ավետարանի հետագա բաժիններում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում Քրիստոսի քարոզչությունը Գալիլեայում, աշակերտների ընտրությունը և երկնքի արքայության մասին ուսուցումը։ Մեկնության կարևորագույն թեմաներից է Լեռան քարոզը, որը քրիստոնեական բարոյագիտության հիմնարար աղբյուրներից է։ Երանիների, թշնամիներին սիրելու, ներելու, ողորմած լինելու, կեղծ բարեպաշտությունից խուսափելու և երկնային գանձերը նյութական արժեքներից վեր դասելու գաղափարները ներկայացնում են քրիստոնեական կյանքի բարոյական սկզբունքները։ Լեռան քարոզում արտահայտված ուսմունքը կարևորում է ոչ միայն արտաքին վարքագիծը, այլև մարդու ներքին աշխարհը, մտադրությունները և խղճի մաքրությունը։ Քրիստոնեական կատարելությունը դիտարկվում է որպես սրտի ու մտքի վերափոխման գործընթաց, որի հիմքում ընկած են սերը, խոնարհությունը, արդարությունը և Աստծո կամքին հետևելը։ Մեկնության մյուս կարևոր ուղղությունը Հիսուս Քրիստոսի առակների և հրաշքների աստվածաբանական նշանակության բացահայտումն է։ Առակների միջոցով Քրիստոսը ներկայացնում է երկնքի արքայության բնույթը, մարդու հոգևոր պատասխանատվությունը, հավատքի զորությունը և բարոյական ընտրության հետևանքները։ Սերմնացանի, մանանեխի հատիկի, կորած ոչխարի, անգութ ծառայի և այլ առակների գաղափարական բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու աստվածային ճշմարտությունների մատչելի և պատկերավոր ներկայացման ավետարանական եղանակը։ Հրաշքները, իրենց հերթին, վկայում են Քրիստոսի աստվածային իշխանության, կարեկցանքի և մարդկային տառապանքների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի մասին։ Հիվանդների բժշկումները, փոթորկի հանդարտեցումը, հացի բազմացումը և այլ ավետարանական դրվագներ ներկայացնում են հավատքի, աստվածային զորության և մարդու փրկության փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև աշակերտության և քրիստոնեական առաքելության գաղափարը։ Հիսուսի հետևորդ լինելը ենթադրում է ոչ միայն Նրա ուսմունքի ընդունում, այլև սեփական կյանքի վերափոխում, անձնազոհություն, ծառայություն և հոգևոր պատասխանատվություն։ Քրիստոնեական համայնքի ձևավորման, առաքյալների առաքելության և եկեղեցական կյանքի վերաբերյալ ավետարանական դրույթները կարևոր հիմք են հանդիսանում եկեղեցու բնույթի ու առաքելության աստվածաբանական ընկալման համար։ Մատթեոսի Ավետարանի ավարտական հատվածներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Քրիստոսի չարչարանքները, խաչելությունը, թաղումը և հարությունը։ Այս իրադարձությունները քրիստոնեական փրկագործական վարդապետության կենտրոնական բովանդակությունն են։ Քրիստոսի զոհաբերությունը ներկայացվում է որպես մարդկության մեղքերի փրկության և աստվածային սիրո բարձրագույն արտահայտություն, իսկ հարությունը՝ որպես մահվան հաղթանակի և հավիտենական կյանքի հույսի հիմք։ Ավետարանի ավարտին ներկայացվող առաքելական հանձնարարությունը բացահայտում է քրիստոնեության համընդհանուր առաքելությունը՝ բոլոր ժողովուրդներին ավետարանական ճշմարտությունը քարոզելու և նրանց քրիստոնեական հավատքի մեջ առաջնորդելու պարտականությունը։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է աստվածաշնչյան մեկնողական գրականության ժանրին։ Այս ժանրին բնորոշ են սուրբգրային հատվածների հաջորդական բացատրությունը, աստվածաբանական հասկացությունների պարզաբանումը, պատմական ու բարոյական իմաստների բացահայտումը և ավետարանական խոսքի հոգևոր նշանակության մեկնությունը։ Մեկնողական գրականությունը նպատակ ունի ընթերցողին օգնելու ոչ միայն հասկանալ աստվածաշնչյան պատմությունների արտաքին բովանդակությունը, այլև բացահայտել դրանց մեջ ամփոփված դավանաբանական, բարոյական և փրկագործական գաղափարները։ Այսպիսի աշխատություններում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Հին և Նոր Կտակարանների փոխկապակցվածության բացահայտումը, մարգարեական վկայությունների մեկնությունը, Քրիստոսի խոսքերի իմաստային վերլուծությունը և քրիստոնեական ավանդության մեջ ձևավորված աստվածաբանական հասկացությունների կիրառությունը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ եկեղեցական գրականության և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում Կոստանդնուպոլիսը հայերեն գրքի հրատարակության, կրոնական կրթության և հոգևոր մտքի տարածման կարևոր կենտրոններից էր։ Հայերեն աստվածաշնչյան մեկնությունների հրատարակումը նպաստում էր Սուրբ Գրքի գիտակցված ընթերցանությանը, քրիստոնեական դավանանքի խորքային ըմբռնմանը և հայերեն աստվածաբանական գրականության զարգացմանը։ Նման ծավալուն մեկնողական աշխատությունները կարևոր դեր էին կատարում հոգևորականների կրթության, քարոզչական գործունեության և հավատացյալների կրոնական գիտելիքների ընդլայնման գործում։ Դրանք նաև նպաստում էին աստվածաբանական եզրաբանության հարստացմանը և հայերեն գրավոր խոսքի գիտական ու մեկնողական հնարավորությունների զարգացմանը։ Գիրքը արժեքավոր է Մատթեոսի Ավետարանի մեկնողական ավանդույթի, հայ աստվածաբանական մտքի, Նոր Կտակարանի ուսումնասիրության և 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության պատմության հետազոտության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, աստվածաշնչագետների, հոգևորականների, հայ եկեղեցու պատմաբանների և քրիստոնեական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Նրա ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է Քրիստոսի կյանքի ու ուսմունքի ամբողջական ընկալման, ավետարանական ճշմարտությունների մեկնաբանման և քրիստոնեական բարոյական սկզբունքների ճանաչման հնարավորությամբ՝ ընթերցողին առաջնորդելով դեպի Սուրբ Գրքի բովանդակության ավելի խորքային հոգևոր և գաղափարական ըմբռնում։

Technology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ստրինգերներով ամրացված թիթեղային կառուցվածքների լարվածա-դեֆորմացիոն վիճակի ուսումնասիրությանը և ամրության հաշվարկի արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բարակ թիթեղների մեխանիկական վարքագիծը արտաքին բեռնվածությունների ազդեցության տակ, ինչպես նաև ամրացնող տարրերի (ստրինգերների) ներդրման արդյունքում առաջացող կոշտության և կայունության փոփոխությունները։ Աշխատությունում կիրառվում են կառուցվածքային մեխանիկայի և վերջավոր տարրերի մեթոդի մոտեցումներ՝ նպատակ ունենալով գնահատել լարումների բաշխումը, դեֆորմացիաների ինտենսիվությունը և տեղային անկայունության երևույթները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկային մոդելների ճշգրտությանը, ամրացման օպտիմալ սխեմաների ընտրությանը և նյութատարածության նվազեցման հնարավորություններին՝ պահպանելով անհրաժեշտ ամրության պաշարները։ Քննարկվում են նաև ինժեներական կիրառությունները ավիաշինության, նավաշինության և մեքենաշինության ոլորտներում՝ ընդգծելով նման կառուցվածքների արդյունավետությունը թեթև և բարձր ամրության համակարգերի նախագծման մեջ։

Literature

Վիկտոր Համբարձումյանը հայ և համաշխարհային գիտության խոշորագույն աստղագետներից և աստղաֆիզիկոսներից է, ով մեծ ներդրում է ունեցել տիեզերքի կառուցվածքի և զարգացման ուսումնասիրության մեջ։ Նա ծնվել է 1908 թվականին և համարվում է տեսական աստղաֆիզիկայի և աստղային համակարգերի ուսումնասիրության հիմնադիրներից մեկը Խորհրդային Միությունում։ Համբարձումյանի գիտական գործունեությունը հատկապես կապված է աստղային համակարգերի, գալակտիկաների և աստղերի էվոլյուցիայի ուսումնասիրության հետ։ Նրա կարևորագույն գաղափարներից է այն, որ տիեզերքում աստղային համակարգերը կարող են ձևավորվել ակտիվ գործընթացների արդյունքում, և ոչ միայն աստիճանական էվոլյուցիայի միջոցով, ինչպես ընդունված էր նախկինում։ Այս մոտեցումը մեծ ազդեցություն է ունեցել աստղագիտության զարգացման վրա և նոր ուղղություն է տվել տիեզերքի ուսումնասիրությանը։ Նա նաև հիմնադրել է Բյուրականի աստղադիտարանը Հայաստանում, որը դարձել է միջազգային ճանաչում ունեցող գիտական կենտրոն։ Այդ աստղադիտարանը կարևոր դեր է խաղացել աստղերի, գալակտիկաների և տիեզերական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։ Համբարձումյանը զբաղեցրել է նաև գիտական և պետական բարձր պաշտոններ, եղել է Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ և մեծապես նպաստել գիտության զարգացմանը երկրում։ Նրա աշխատանքները ճանաչվել են միջազգային մակարդակով, և նա արժանացել է բազմաթիվ գիտական պարգևների ու կոչումների։ Վիկտոր Համբարձումյանը համարվում է 20-րդ դարի ամենանշանավոր գիտնականներից մեկը, որի գիտական ժառանգությունը շարունակում է մնալ արդիական և կարևոր աստղաֆիզիկայի զարգացման համար։ Այսպիսով, նա մեծ ավանդ ունի տիեզերքի ուսումնասիրության, գիտական մտածողության զարգացման և հայկական գիտության միջազգային ճանաչման գործում։

Finance

Հայաստան բանկերում ֆինանսական ակտիվների և արժեթղթային գործառնությունների կառավարումը վերաբերում է բանկային համակարգում առկա դրամական միջոցների, ներդրումային պորտֆելների, պետական և կորպորատիվ արժեթղթերի արդյունավետ կառավարմանը՝ նպատակ ունենալով ապահովել շահութաբերության աճ, իրացվելիության պահպանում և ֆինանսական ռիսկերի նվազեցում։ Այս գործընթացը ներառում է բանկերի կողմից իրականացվող ներդրումային քաղաքականության ձևավորումը, ակտիվների բաշխման ռազմավարությունը, ինչպես նաև արժեթղթերի առքուվաճառքի, պահման և գնահատման գործառնությունները։ Բանկերը կառավարում են իրենց ֆինանսական ակտիվները՝ հաշվի առնելով տոկոսադրույքների տատանումները, շուկայի ռիսկերը, վարկային ռիսկերը և արտարժույթի փոխարժեքների փոփոխությունները, ինչը պահանջում է համալիր վերլուծական և կանխատեսողական մոտեցումներ։ Արժեթղթային գործառնությունները ներառում են պետական պարտատոմսերի, կորպորատիվ պարտատոմսերի և այլ ֆինանսական գործիքների հետ գործարքներ, որոնք թույլ են տալիս բանկերին ապահովել լրացուցիչ եկամուտ և դիվերսիֆիկացնել իրենց ներդրումային պորտֆելը։ Կարևոր դեր ունի նաև կենտրոնական բանկի կարգավորիչ քաղաքականությունը և ֆինանսական շուկաների զարգացվածության մակարդակը, որոնք ազդում են բանկերի ներդրումային հնարավորությունների և սահմանափակումների վրա։ Ժամանակակից բանկային համակարգում լայնորեն կիրառվում են ռիսկերի կառավարման մոդելներ, ֆինանսական վերլուծության ծրագրեր և ավտոմատացված առևտրային համակարգեր, որոնք նպաստում են որոշումների կայացման արագացմանն ու ճշգրտությանը։ Ընդհանուր առմամբ, ֆինանսական ակտիվների և արժեթղթային գործառնությունների արդյունավետ կառավարումը բանկերի կայունության, շահութաբերության և մրցունակության կարևոր պայմաններից է՝ ապահովելով ֆինանսական համակարգի ընդհանուր կայուն զարգացումը և ներդրումային շուկաների ակտիվությունը։