Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Sociology

    Ռուսաստանի հայերը․ էթնոսոցիոլոգիական հետազոտություն

    Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Ռուսաստանի Դաշնությունում բնակվող հայ համայնքին՝ դիտարկելով նրա սոցիալական կառուցվածքը, էթնիկ ինքնության առանձնահատկությունները, հասարակական դիրքը և մշակութային կյանքը։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համադրելու սոցիոլոգիական հետազոտության մեթոդներն ու էթնիկ համայնքների ուսումնասիրման սկզբունքները՝ բացահայտելու հայերի ինքնության պահպանման, ազգային պատկանելության գիտակցման և ընդունող հասարակության հետ փոխհարաբերությունների տարբեր կողմերը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է սփյուռքյան միջավայրում լեզվի, մշակութային ավանդույթների, ընտանեկան կապերի, համայնքային կազմակերպվածության և ազգային ինքնագիտակցության դերին։ Կարևոր ուղղություններից է նաև հայերի հասարակական ինտեգրման և էթնիկ առանձնահատկությունների պահպանման փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը նպաստում է Ռուսաստանի հայ համայնքի ժամանակակից վիճակի, ներքին բազմազանության և հասարակական գործընթացներում նրա մասնակցության գիտական ճանաչմանը։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում հայ սփյուռքի պատմությամբ ու արդի զարգացումներով, միգրացիոն գործընթացներով, էթնիկ ինքնությամբ և միջմշակութային հարաբերություններով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

    Updated: 2026-11-03
    Ռուսաստանի հայերը․ էթնոսոցիոլոգիական հետազոտություն
    Online

    Biology

    Особенности действия дельта-сон индуцирующего пептида в норме и в условиях акустического стресса

    Աշխատությունը նվիրված է դելտա-քունը խթանող պեպտիդի ազդեցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ինչպես բնականոն ֆիզիոլոգիական պայմաններում, այնպես էլ ակուստիկ սթրեսի ազդեցության ներքո։ Հետազոտության կենտրոնում քնի կարգավորման նեյրոֆիզիոլոգիական մեխանիզմներն են, քնի կառուցվածքի վրա ազդող գործոնները և սթրեսային միջավայրում նյարդային համակարգի արձագանքի փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է քնի և արթունության ցիկլի կարգավորման գործընթացների ըմբռնման համար, քանի որ քունը բարդ ֆիզիոլոգիական վիճակ է, որի ձևավորումն ու պահպանությունը պայմանավորված են կենտրոնական նյարդային համակարգի բազմաթիվ փոխկապակցված մեխանիզմներով։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պեպտիդի ազդեցությունը քնի տևողության և փուլերի հարաբերակցության, քնի խորության, անցումային փուլերի և ընդհանուր ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ակուստիկ սթրեսին, որը կարող է փոխել նյարդային համակարգի ակտիվությունը, առաջացնել վարքային և ֆիզիոլոգիական արձագանքներ և խաթարել բնականոն քնի ընթացքը։ Այդ պայմաններում պեպտիդի ազդեցության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու՝ արդյոք այն կարող է փոփոխել սթրեսի պայմաններում քնի կառուցվածքն ու կարգավորման մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև կենդանիների վարքային ցուցանիշները, նյարդաֆիզիոլոգիական արձագանքները, քնի տարբեր փուլերի էլեկտրոֆիզիոլոգիական բնութագրերը և սթրեսի ազդեցության հետ կապված ֆունկցիոնալ փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի բնականոն և սթրեսային պայմաններում ստացված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու պեպտիդի ազդեցության ընդհանուր և պայմանական առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կարող է նպաստել քնի հումորալ կարգավորման, նեյրոպեպտիդային մեխանիզմների և արտաքին սթրեսային գործոնների նկատմամբ կենտրոնական նյարդային համակարգի արձագանքի ավելի խոր ըմբռնմանը։ Ուսումնասիրության արդյունքները տեսական նշանակություն ունեն նեյրոֆիզիոլոգիայի, քնի ֆիզիոլոգիայի և սթրեսի կենսաբանության համար, իսկ հետագա հետազոտությունների դեպքում կարող են հիմք հանդիսանալ քնի խանգարումների և սթրեսի հետևանքների ուսումնասիրման նոր ուղղությունների զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է նեյրոֆիզիոլոգիական և փորձարարական մոտեցումները՝ բացահայտելու դելտա-քունը խթանող պեպտիդի ազդեցության առանձնահատկությունները տարբեր ֆիզիոլոգիական պայմաններում և պարզելու դրա հնարավոր դերը քնի կարգավորման ու սթրեսային ազդեցությունների պայմաններում նյարդային համակարգի գործունեության մեջ։

    Updated: 2026-09-13
    Особенности действия дельта-сон индуцирующего пептида в норме и в условиях акустического стресса
    Online

    Technology

    Математические модели и средства системного анализа изделия для постановки и решения задач автоматизированного проектирования и производства (На примере релейной техники)

    Աշխատությունը նվիրված է արտադրանքի ավտոմատացված նախագծման և արտադրության գործընթացներում մաթեմատիկական մոդելավորման ու համակարգային վերլուծության մեթոդների մշակման և կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ռելեային տեխնիկայի օրինակով։ Քննարկվում են տեխնիկական արտադրանքի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունների ներկայացման մաթեմատիկական մոտեցումները, նախագծային խնդիրների ձևակերպման սկզբունքները և դրանց լուծման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական ու ալգորիթմական միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարդ տեխնիկական համակարգերի բաղադրիչների փոխկապակցվածության վերլուծությանը, նախագծման տարբեր փուլերի համաձայնեցմանը և արտադրական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրվում են ռելեային սարքավորումների տեխնիկական բնութագրերի մոդելավորման, կառուցվածքային պարամետրերի ընտրության, նախագծային լուծումների օպտիմալացման և արտադրանքի հուսալիության գնահատման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում համակարգչային նախագծման համակարգերի կիրառմանը, տեխնոլոգիական գործընթացների ավտոմատացմանը, նախագծային տվյալների մշակմանն ու կառավարմանը, ինչպես նաև արտադրության նախապատրաստման ընթացքում առաջացող ինժեներական խնդիրների լուծմանը։ Կարևորվում են մաթեմատիկական մոդելների և համակարգային վերլուծության գործիքների դերը նախագծման ժամանակի կրճատման, տեխնիկական որոշումների հիմնավորվածության բարձրացման և արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման գործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ինժեներների, ավտոմատացման մասնագետների, էլեկտրատեխնիկների, համակարգային վերլուծաբանների, տեխնիկական գիտությունների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-12
    Математические модели и средства системного анализа изделия для постановки и решения задач автоматизированного проектирования и производства (На примере релейной техники)
    Online

    History

    Մերձավոր Արևելք․ պատմություն, քաղաքականություն և մշակույթ, երկրորդ հատոր

    Աշխատությունը նվիրված է Մերձավոր Արևելքի պատմական զարգացման, քաղաքական գործընթացների, հասարակական հարաբերությունների և մշակութային ժառանգության բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանը որպես համաշխարհային պատմության և ժամանակակից միջազգային հարաբերությունների կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Գրքում Մերձավոր Արևելքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլև որպես քաղաքակրթությունների ձևավորման, կրոնների տարածման, քաղաքական համակարգերի փոփոխության և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների փոխազդեցության հարուստ պատմություն ունեցող տարածաշրջան։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է տարածաշրջանի պատմական անցյալի և քաղաքական իրականության ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով պետական կազմավորումների զարգացմանը, իշխանության ձևերին, հասարակական կառուցվածքներին, տարածաշրջանային հակասություններին և միջազգային քաղաքականության մեջ Մերձավոր Արևելքի ունեցած նշանակությանը։ Պատմական տեսանկյունից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հնագույն քաղաքակրթությունների ժառանգությունը, իսլամական աշխարհի ձևավորումն ու զարգացումը, արաբական պետությունների պատմությունը, Օսմանյան կայսրության ազդեցությունը, գաղութատիրական քաղաքականության հետևանքները և նորագույն ժամանակաշրջանում անկախ պետականությունների առաջացումը։ Այս պատմական իրադարձությունները կարևոր են տարածաշրջանի ներկայիս քաղաքական, հասարակական և մշակութային առանձնահատկությունները հասկանալու համար, քանի որ ժամանակակից գործընթացները մեծապես պայմանավորված են անցյալում ձևավորված սահմաններով, պատմական հակամարտություններով, կրոնական ու ազգային ինքնության դրսևորումներով և արտաքին ուժերի երկարատև ազդեցությամբ։ Քաղաքական թեմատիկան հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Մերձավոր Արևելքի պետությունների կառավարման համակարգերը, ներքին քաղաքական զարգացումները, ազգային շահերի ձևավորումը, տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը և միջազգային հարաբերությունների մեջ նրանց դերակատարությունը։ Տարածաշրջանը պատմականորեն եղել է տարբեր աշխարհաքաղաքական շահերի բախման և համագործակցության տարածք, որտեղ տեղական քաղաքական գործընթացները հաճախ անմիջականորեն առնչվել են համաշխարհային տերությունների ռազմավարական նպատակներին։ Այս համատեքստում կարևոր են պետական ինքնիշխանության, ազգային շարժումների, սահմանային խնդիրների, հակամարտությունների, դիվանագիտական հարաբերությունների և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերը։ Մշակութային առումով աշխատությունը ներկայացնում է Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների բազմազան ժառանգությունը՝ անդրադառնալով լեզուներին, կրոններին, ավանդույթներին, գրականությանը, արվեստին, ճարտարապետությանը և հասարակական կյանքի առանձնահատկություններին։ Տարածաշրջանը համաշխարհային նշանակություն ունի հատկապես հուդայականության, քրիստոնեության և իսլամի պատմության ու զարգացման տեսանկյունից, քանի որ այստեղ են ձևավորվել և տարածվել համաշխարհային կրոնական ու հոգևոր ավանդույթներ, որոնք դարեր շարունակ ազդեցություն են ունեցել տարբեր ժողովուրդների քաղաքակրթական զարգացման վրա։ Մերձավոր Արևելքի մշակութային բազմազանությունը պայմանավորված է տարբեր էթնիկ և կրոնական համայնքների երկարատև համակեցությամբ, փոխազդեցություններով և պատմականորեն ձևավորված ինքնության առանձնահատկություններով։ Գրքի կարևոր ուսումնասիրական ուղղություններից է նաև տարածաշրջանի հասարակական կյանքի և մշակութային փոփոխությունների դիտարկումը՝ ավանդական արժեքների, արդիականացման գործընթացների, կրթության, հասարակական շարժումների և սոցիալական վերափոխումների համատեքստում։ Երկրորդ հատորը շարունակում է տարածաշրջանի պատմական, քաղաքական և մշակութային խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ ամբողջացնելով բազմաշերտ նյութը և ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ ընկալելու Մերձավոր Արևելքի զարգացման տարբեր ուղղություններն ու դրանց փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության գիտական և ճանաչողական արժեքը պայմանավորված է միջառարկայական մոտեցմամբ, քանի որ տարածաշրջանի պատմությունը, քաղաքականությունը և մշակույթը ներկայացվում են որպես միմյանց վրա մշտապես ներգործող գործընթացներ։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից իրողությունները հնարավոր չէ լիարժեք հասկանալ՝ առանց դրանց պատմական նախադրյալների, կրոնական ու մշակութային հիմքերի և աշխարհաքաղաքական համատեքստի ուսումնասիրության։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության և արևելագիտության տեսանկյունից ևս, քանի որ Մերձավոր Արևելքը հայ ժողովրդի պատմական հայրենիքի, ազգային համայնքների, տնտեսական ու մշակութային կապերի և հայ-արաբական, հայ-իրանական ու հայ-թուրքական հարաբերությունների ձևավորման կարևոր աշխարհագրական միջավայրերից է։ Տարածաշրջանի պատմական զարգացումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լայն համատեքստում դիտարկելու նաև հայ ժողովրդի պատմական ճակատագիրը, հարևան ժողովուրդների հետ ունեցած հարաբերությունները և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներում հայկական ներկայությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արևելագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, մշակութաբաններին, ուսանողներին և տարածաշրջանային ուսումնասիրություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես նյութ Մերձավոր Արևելքի պատմական ժառանգությունը, քաղաքական զարգացումները, մշակութային բազմազանությունը և ժամանակակից աշխարհում նրա ռազմավարական նշանակությունը համակողմանիորեն ճանաչելու համար։

    Updated: 2026-11-17
    Մերձավոր Արևելք․ պատմություն, քաղաքականություն և մշակույթ, երկրորդ հատոր
    Online

    History

    Խորհրդային Հայաստանը 1920-1991 թվականներին

    Աշխատությունը սկսվում է Խորհրդային իշխանության հաստատումը Հայաստանում-ի պատմական հանգամանքների ներկայացմամբ։ Հեղինակները ցույց են տալիս, թե ինչպես քաղաքական, ռազմական և սոցիալական գործոնների համակցությամբ ավարտվեց Առաջին Հանրապետության գոյությունը և ձևավորվեց նոր՝ խորհրդային պետական համակարգ։ Այս փուլը ներկայացվում է ոչ միայն որպես իշխանափոխություն, այլ նաև որպես արմատական փոփոխություն հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում։ Գրքում մեծ ուշադրություն է դարձվում 1920–1930-ական թվականների սոցիալ-տնտեսական վերափոխումներին՝ հողային բարեփոխումներ, արդյունաբերության զարգացում, կոլեկտիվացում։ Հեղինակները վերլուծում են այդ գործընթացների ազդեցությունը գյուղացիության և քաղաքային բնակչության վրա՝ ցույց տալով ինչպես առաջընթացը, այնպես էլ դժվարությունները և հակասությունները։ Այս համատեքստում անդրադարձ է կատարվում նաև քաղաքական բռնաճնշումներին, հատկապես Ստալինյան ռեպրեսիաներ-ին, որոնք ծանր հետևանքներ ունեցան հասարակության տարբեր շերտերի համար։ Աշխատության կարևոր բաժիններից մեկը նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ-ին և Հայաստանի մասնակցությանը դրան։ Ներկայացվում է ինչպես ռազմաճակատում հայերի դերը, այնպես էլ թիկունքում կատարվող աշխատանքները՝ արդյունաբերության վերակազմակերպում, մարդկային և նյութական ռեսուրսների մոբիլիզացում։ Պատերազմը դիտարկվում է որպես շրջադարձային փուլ, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ երկրի հետագա զարգացման վրա։ Հետպատերազմյան շրջանում գիրքը անդրադառնում է տնտեսական վերականգնմանը, արդյունաբերական աճին, գիտության և կրթության զարգացմանը։ Հեղինակները ցույց են տալիս, թե ինչպես խորհրդային համակարգը նպաստեց որոշ ոլորտներում առաջընթացի՝ հատկապես գիտության, տեխնիկայի և մշակույթի բնագավառներում, միաժամանակ պահպանելով խիստ վերահսկողություն հասարակական կյանքի նկատմամբ։

    Updated: 2026-09-21
    Խորհրդային Հայաստանը 1920-1991 թվականներին
    Online

    Law

    Правовые основы светскости государства и образования

    Правовые основы светскости государства и образования աշխատությունը իրավաբանական և սահմանադրական իրավունքի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է պետության աշխարհիկության սկզբունքի իրավական հիմքերին և դրա կիրառմանը կրթական համակարգում, այն վերլուծում է պետության և կրոնական կազմակերպությունների հարաբերությունների սահմանադրական կարգավորումները, աշխարհիկ պետության գաղափարի իրավական բովանդակությունը, ինչպես նաև կրթության ոլորտում կրոնի ազդեցության սահմանափակման և երաշխավորված չեզոքության սկզբունքները, գիրքը քննարկում է կրթական հաստատություններում հավասարության, խտրականության բացառման և գաղափարական բազմակարծության ապահովման մեխանիզմները, միաժամանակ անդրադառնում է միջազգային իրավական փորձին և տարբեր երկրների մոդելներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է աշխարհիկության սկզբունքը կիրառվում իրավական համակարգերում և կրթական քաղաքականության մեջ, ընդգծելով մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության կարևորությունը ժամանակակից հասարակությունում։

    Updated: 2026-09-11
    Правовые основы светскости государства и образования