Էներգակիրների գործոնը Կասպից ծովի տարածաշրջանում գերտերությունների ու տարածաշրջանային պետությունների ռազմավարության ու աշխարհաքաղաքականության մեջ

Политология

Փաստաթուղթը վերաբերում է Հայոց ազգային ժողովի տասնվեցերորդ նիստին և ներկայացնում է արևմտահայ համայնքի ներկայացուցչական կառավարման մարմնի գործունեության գրավոր վկայություններից մեկը։ Ազգային ժողովը կարևոր դեր ուներ համայնքային խնդիրների քննարկման, ազգային հաստատությունների աշխատանքի կազմակերպման, հասարակական կյանքի կարգավորման և հավաքական որոշումների ընդունման գործում։ Նիստերի արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ժողովական քննարկումների ընթացքը, օրակարգային հարցերի ներկայացման ձևը, մասնակիցների տեսակետներն ու որոշումների արձանագրման եղանակները։ Դրանք կարևոր տեղեկություններ են պարունակում համայնքային ինքնակառավարման, ներկայացուցչության, վարչական պատասխանատվության և հասարակական կազմակերպման պատմության վերաբերյալ։ Նման փաստաթղթերի արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ դրանք պատմական իրադարձությունները ներկայացնում են ոչ միայն հետագա մեկնաբանությունների, այլև ժամանակակից պաշտոնական գրառումների միջոցով։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարող է օգնել բացահայտելու արևմտահայ ազգային կառույցների գործունեության սկզբունքները, ժողովական մշակույթը և համայնքի առջև ծառացած խնդիրների քննարկման մեխանիզմները։ Արձանագրությունը նշանակալի սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային կառավարման փորձի և իրավական-վարչական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան արաբա-մուսուլմանական գրավոր մշակույթի նշանակալի ստեղծագործություններից մեկի պատմական, գրական, մշակութային և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են միջնադարյան իսլամական հասարակության մտավոր կյանքի զարգացման պայմանները, արաբական գրականության ժանրային բազմազանությունը և պատմագրական ու գեղարվեստական արձակի փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստեղծագործության պատմական միջավայրին, վեզիրների կերպարների ներկայացմանը, պետական կառավարման համակարգում նրանց ունեցած դերակատարությանը և քաղաքական ու հասարակական հարաբերությունների գրական արտացոլմանը։ Ուսումնասիրվում են երկի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պատմողական եղանակները, լեզվաոճական միջոցները, երգիծական ու քննադատական արտահայտչաձևերը, ինչպես նաև հեղինակային վերաբերմունքի դրսևորումները։ Անդրադարձ է կատարվում միջնադարյան արաբական պալատական մշակույթին, պաշտոնյաների փոխհարաբերություններին, իշխանության և մտավորականության կապերին, բարոյական արժեքների ու հասարակական վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումներին։ Կարևորվում են ստեղծագործության աղբյուրագիտական նշանակությունը, պատմական տեղեկությունների և գրական հնարանքների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու մշակութային իրողությունների վերարտադրման առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են նաև արաբական ադաբի գրական ավանդույթները, կենսագրական և պատմողական տարրերի համադրությունը, միջնադարյան հեղինակների գեղագիտական սկզբունքները և գրավոր մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները։ Հետազոտության թեման հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ ուսումնասիրելու արաբա-մուսուլմանական քաղաքակրթության մտավոր ժառանգությունը, միջնադարյան գրականության հասարակական գործառույթները և պատմական իրականության գեղարվեստական մեկնաբանման ձևերը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արաբագետների, արևելագետների, գրականագետների, միջնադարագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Право

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնակելի տարածության օգտագործման իրավունքի իրավական բնույթի, իրականացման պայմանների և պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բնակելի տարածության նկատմամբ սեփականության իրավունքի և օգտագործման իրավունքի փոխհարաբերությունները, այդ իրավունքների ծագման, փոփոխման ու դադարման իրավական հիմքերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սեփականատիրոջ և բնակելի տարածությունն օգտագործող անձանց իրավունքների ու օրինական շահերի հավասարակշռման, ընտանեկան հարաբերություններից բխող օգտագործման իրավունքի և բնակարանային վեճերի կարգավորման խնդիրներին։ Վերլուծվում են համապատասխան քաղաքացիաիրավական նորմերի կիրառման առանձնահատկությունները, պայմանագրային հարաբերությունները և դատական պաշտպանության հնարավոր միջոցները։ Քննարկվում են նաև բնակելի տարածությունից օգտվելու սահմանափակումների, օգտագործման իրավունքի դադարեցման և անձանց բնակարանային շահերի պաշտպանության հետ կապված իրավական հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գործող իրավակարգավորման խնդրահարույց կողմերը և ձևակերպելու դրա կատարելագործմանն ուղղված տեսական ու գործնական մոտեցումներ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական իրավունքի, բնակարանային իրավունքի և անշարժ գույքի իրավական հարաբերությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում 1960–1980-ական թվականներին դիզայնի՝ որպես ինքնուրույն գեղարվեստական և մասնագիտական ոլորտի ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա զարգացման վրա ազդած գեղարվեստակիրառական, մշակութային, հասարակական և պատմական նախադրյալները։ Հետազոտության հեղինակը Լիլիթ Ռաֆայելի Մելիքյանն է, իսկ աշխատանքը պաշտպանվել է 2014 թվականի հունիսի 12-ին ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում՝ «Կերպարվեստ, դեկորատիվ և կիրառական արվեստ, դիզայն» մասնագիտությամբ։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի կարևոր մի փուլ, երբ արդյունաբերության, քաղաքաշինության, կենցաղի, արտադրության և հասարակական միջավայրի փոփոխությունները նոր պահանջներ էին առաջադրում առարկայական և տեսողական միջավայրի կազմակերպման նկատմամբ։ Այս պայմաններում դիզայնը աստիճանաբար առանձնանում էր զուտ դեկորատիվ-կիրառական գործունեությունից և ձեռք էր բերում ավելի լայն գործառույթ՝ կապված մարդու առօրյա միջավայրի, արտադրանքի, հանրային տարածքների, գրաֆիկական հաղորդակցության և արդյունաբերական արտադրության գեղարվեստական կազմակերպման հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել դեկորատիվ և կիրառական արվեստի ավանդույթների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ հայկական գեղարվեստական մշակույթում ձևավորված նյութերի, զարդանախշերի, գունային լուծումների, ձեռարվեստի և ազգային պատկերային մտածողության փորձը հիմք էր ստեղծում նոր մասնագիտական դիզայնի լեզվի ձևավորման համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը դիտարկում է խորհրդային արդիականացման ազդեցությունը, որի պայմաններում զանգվածային արտադրության, նոր նյութերի և տեխնոլոգիաների տարածումը փոխում էր առարկաների և միջավայրերի գեղագիտական ընկալումը։ Դիզայնի զարգացման կարևոր նախադրյալներից էր նաև արդյունաբերական արտադրության ընդլայնումը, քանի որ արտադրանքի զանգվածային թողարկումը պահանջում էր ոչ միայն տեխնիկական, այլև ձևագեղագիտական լուծումներ՝ հաշվի առնելով օգտագործողի հարմարավետությունը, արտադրանքի արտաքին տեսքը, նյութի հատկությունները և արտադրական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև կենցաղային առարկաների, կահույքի, արտադրանքի ձևավորման, ցուցադրական միջավայրերի, փաթեթավորման, գրաֆիկական նյութերի և այլ կիրառական ոլորտների գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես էին ազգային գեղարվեստական ավանդույթները համադրվում ժամանակակից ձևաստեղծման սկզբունքների հետ։ Այս համադրությունը հնարավորություն էր տալիս ստեղծելու նոր գեղարվեստական լեզու, որը միաժամանակ արձագանքում էր ժամանակակից տեխնիկական և սոցիալական պահանջներին և պահպանում էր հայկական մշակութային ինքնատիպության որոշակի դրսևորումներ։ Հասարակական նախադրյալների ուսումնասիրությունը ևս առանցքային նշանակություն ունի, քանի որ դիզայնի զարգացումը պայմանավորված էր ոչ միայն արվեստի ներքին գործընթացներով, այլև հասարակության կենսակերպի, սպառման մշակույթի, քաղաքային միջավայրի և առօրյա պահանջների փոփոխությամբ։ Երևանում և Հայաստանի մյուս քաղաքներում նոր բնակելի ու հասարակական տարածքների, արտադրական ձեռնարկությունների և մշակութային հաստատությունների զարգացումը ձևավորում էր նոր միջավայր, որի կազմակերպման մեջ աստիճանաբար մեծանում էր դիզայներական մտածողության նշանակությունը։ Ժամանակաշրջանի ճարտարապետական և քաղաքաշինական զարգացումները նույնպես կարևոր համատեքստ են, քանի որ ինտերիերի, կահավորման, ցուցանակների, գրաֆիկական ձևավորման և հանրային միջավայրի տարրերը փոխկապակցված էին կառուցված տարածքի ընդհանուր գեղագիտական կերպարի հետ։ Հետազոտության գիտական արժեքը կայանում է նրանում, որ այն դիզայնի ձևավորումը դիտարկում է բազմակողմանի՝ արվեստագիտական գործընթացները կապելով սոցիալական, տնտեսական, տեխնոլոգիական և մշակութային փոփոխությունների հետ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու հենց այդ ժամանակաշրջանում ձևավորվեցին դիզայնի զարգացման համար անհրաժեշտ պայմաններ և ինչպես փոխվեց հասարակության վերաբերմունքը առարկայական միջավայրի գեղագիտական ու գործառական կազմակերպման նկատմամբ։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայկական դիզայնի պատմության վերականգնման տեսանկյունից, քանի որ 1960–1980-ական թվականների փորձը հետագայում դարձավ անկախ Հայաստանի դիզայնի զարգացման նախադրյալներից մեկը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հետաքրքրել արվեստաբաններին, դիզայներներին, ճարտարապետներին, մշակույթի պատմաբաններին և խորհրդահայ արվեստի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը բացահայտում է Հայաստանում դիզայնի ձևավորման պատմական ընթացքը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են հայկական դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ժառանգությունը, խորհրդային արդյունաբերական ու քաղաքային արդիականացումը, հասարակական կյանքի փոփոխությունները և նոր գեղարվեստական պահանջները փոխազդելով նպաստել ժամանակակից դիզայներական մտածողության կայացմանը

Технология

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Քաջարանի մոլիբդենիտային խտանյութից գերմաքուր կապարի մոլիբդատի ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Աշխատության կենտրոնում հանքային հումքի քիմիական վերամշակման և նպատակային բարձր մաքրության միացության ստացման խնդիրն է՝ հաշվի առնելով исходային հումքի բաղադրությունը, խառնուրդների բնույթը և տեխնոլոգիական գործընթացի օպտիմալացման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են մոլիբդենիտային խտանյութի բաղադրությունը, դրա նախնական մշակման հնարավոր եղանակները և մոլիբդենի առանձնացման ու հետագա քիմիական փոխակերպումների ընթացքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց միջոցով հնարավոր է նվազեցնել ուղեկցող տարրերի և անցանկալի խառնուրդների պարունակությունը և ստանալ բարձր մաքրության վերջնական արտադրանք։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կապարի մոլիբդատի սինթեզի պայմանների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով ռեակցիայի բաղադրիչների հարաբերակցությունը, ջերմաստիճանը, միջավայրի բնույթը, գործընթացի տևողությունը և այլ տեխնոլոգիական պարամետրեր։ Ստացված նյութի հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու մշակված տեխնոլոգիայի արդյունավետությունը և ստացված արտադրանքի մաքրության ու կառուցվածքային բնութագրերի համապատասխանությունը նախատեսված պահանջներին։ Քննարկվում են նաև տեխնոլոգիական գործընթացի առանձին փուլերի օպտիմալացման, նյութերի կորստի նվազեցման և արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Հանքահումքի համալիր վերամշակման տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարևոր է, քանի որ հնարավորություն է տալիս տեղական հումքից ստանալ բարձր ավելացված արժեք ունեցող նյութ և առավել արդյունավետ օգտագործել հանքային ռեսուրսները։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մոլիբդեն պարունակող հանքանյութերի և խտանյութերի քիմիական վերամշակման, բարձր մաքրության մոլիբդենային միացությունների ստացման և համապատասխան նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, մետալուրգներին, քիմիական տեխնոլոգներին, հանքահումքի վերամշակման մասնագետներին, նյութագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին, ասպիրանտներին և հետազոտողներին։

Политология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է քաղաքական երկխոսության հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը արդի հասարակական-քաղաքական փոխակերպումների պայմաններում՝ դիտարկելով երկխոսությունը որպես քաղաքական գործընթացների, հասարակության տարբեր խմբերի փոխգործակցության և հակասությունների կարգավորման կարևոր մեխանիզմ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել քաղաքական երկխոսության էությունը, դրա ձևավորման և զարգացման պայմանները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք ժամանակակից հասարակությունների արագ փոփոխությունների պայմաններում նպաստում կամ խոչընդոտում են արդյունավետ քաղաքական հաղորդակցությանը։ Աշխատության շրջանակում քաղաքական երկխոսությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես իշխանության և ընդդիմության կամ տարբեր քաղաքական ուժերի միջև հաղորդակցության ձև, այլև որպես հասարակության, պետական ինստիտուտների, քաղաքացիական հասարակության, փորձագիտական շրջանակների և տարբեր սոցիալական խմբերի միջև փոխըմբռնման հասնելու գործընթաց։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից հասարակական-քաղաքական վերափոխումների ազդեցությանը քաղաքական հաղորդակցության բնույթի վրա։ Տեխնոլոգիական զարգացումը, տեղեկատվական միջավայրի արագ փոփոխությունը, սոցիալական ցանցերի տարածումը, հասարակական մասնակցության նոր ձևերը և քաղաքական գործընթացների թվայնացումը փոխում են ինչպես քաղաքական դերակատարների հաղորդակցության եղանակները, այնպես էլ հանրային կարծիքի ձևավորման մեխանիզմները։ Այս պայմաններում երկխոսությունը կարող է նպաստել հասարակական վստահության ամրապնդմանը, տարբեր շահերի համադրմանը և քաղաքական հակասությունների խաղաղ կարգավորմանը, սակայն միաժամանակ կարող է բախվել բևեռացման, ապատեղեկատվության, փոխադարձ անվստահության և քաղաքական մանիպուլյացիաների խնդիրներին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է քաղաքական երկխոսության և ժողովրդավարական կառավարման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Արդյունավետ երկխոսությունը ենթադրում է ոչ միայն տարբեր տեսակետների արտահայտման հնարավորություն, այլև դրանց լսելու, քննարկելու և քաղաքական որոշումների կայացման գործընթացում հաշվի առնելու պատրաստակամություն։ Այդ տեսանկյունից ուսումնասիրվում են քաղաքական մասնակցության, ներկայացուցչականության, հանրային քննարկումների, փոխզիջումների և կոնսենսուսի ձևավորման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև քաղաքական երկխոսության տարբեր մակարդակները՝ պետական ինստիտուտների ներսում իրականացվող քննարկումներից մինչև հասարակական և միջազգային հարթակներում տեղի ունեցող բանակցություններ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ճգնաժամային իրավիճակներում երկխոսության դերը, երբ հասարակական լարվածության, քաղաքական հակասությունների կամ ինստիտուցիոնալ անվստահության պայմաններում հաղորդակցության արդյունավետ մեխանիզմների առկայությունը կարող է էապես ազդել կայունության պահպանման և հակամարտությունների խորացման կանխարգելման վրա։ Աշխատության տեսական նշանակությունն այն է, որ քաղաքական երկխոսության երևույթը դիտարկվում է ժամանակակից հասարակական փոփոխությունների ավելի լայն համատեքստում՝ կապելով այն իշխանության, քաղաքական մշակույթի, հանրային մասնակցության, հաղորդակցության և ժողովրդավարական կառավարման հիմնախնդիրների հետ։ Գործնական առումով ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքական գործընթացների մասնակիցների, պետական կառավարման մարմինների, հասարակական կազմակերպությունների, վերլուծաբանների և քաղաքական հաղորդակցության ոլորտում աշխատող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը քաղաքական երկխոսությունը ներկայացնում է որպես ժամանակակից հասարակության մեջ փոխըմբռնման, քաղաքական մասնակցության, հակասությունների կարգավորման և կայուն հասարակական հարաբերությունների ձևավորման կարևոր գործիք՝ ուսումնասիրելով դրա հնարավորություններն ու սահմանափակումները արագ փոփոխվող հասարակական-քաղաքական միջավայրում։