Էներգակիրների գործոնը Կասպից ծովի տարածաշրջանում գերտերությունների ու տարածաշրջանային պետությունների ռազմավարության ու աշխարհաքաղաքականության մեջ

История

Այս փաստաթուղթը ներկայացնում է Թիֆլիսում ձևավորված հայկական բարեգործական միության գործունեության կարգավորող իրավական հիմքը, որտեղ մանրամասն սահմանվում են կազմակերպության ստեղծման նպատակները, կառուցվածքը, անդամակցության ձևերը և կառավարման սկզբունքները։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի վերջին Կովկասում հայկական համայնքի ներսում ձևավորված սոցիալական ինքնակազմակերպման բարձր մակարդակը և բարեգործության ինստիտուցիոնալացման փորձերը։ Փաստաթղթի հիմնական գաղափարական ուղղվածությունը կապված է կրթության տարածման, աղքատության նվազեցման և հասարակական աջակցության համակարգված կազմակերպման հետ՝ հատկապես հայկական բնակչության շրջանում, առանց սոցիալական կամ կրոնական տարբերակման։ Նման կառույցների միջոցով նպատակ էր դրվում աջակցել կարիքավորներին, զարգացնել կրթական հաստատությունները, խթանել մշակութային և հասարակական առաջընթացը, ինչպես նաև ձևավորել կայուն համայնքային համերաշխություն։ Կանոնադրության նախագծային բնույթը ցույց է տալիս, որ այն եղել է ոչ միայն գործողությունների կանոնակարգ, այլ նաև քննարկվող և կատարելագործվող փաստաթուղթ, որը պետք է համապատասխանեցվեր ժամանակի իրավական և հասարակական պահանջներին, միաժամանակ պահպանելով բարեգործական աշխատանքի հիմնական արժեքները՝ կամավորություն, անշահախնդրություն և հասարակական օգտակարություն։

Религия

Սույն հրատարակությունը հայ եկեղեցական սրբախոսական գրականության կարևոր ժողովածուի վեցերորդ հատորն է, որն ընդգրկում է Հայ եկեղեցու հին տոնացույցում հիշատակված սրբերի վարքերն ու վկայաբանությունները։ Աշխատության հիմնական նպատակն է ներկայացնել քրիստոնեական սրբերի կյանքը, հոգևոր գործունեությունը, հավատքի վկայությունը, նահատակությունը և նրանց հիշատակի պահպանման եկեղեցական ավանդույթը՝ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով քրիստոնեական սրբախոսության հարուստ ժառանգությանը։ Ժողովածուի գաղափարական առանցքը սրբության, հավատի հաստատունության, հոգևոր արիության և քրիստոնեական առաքինությունների արժևորման սկզբունքներն են։ Սրբերի վարքերը ներկայացնում են քրիստոնեական կյանքի այն օրինակները, որոնցում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում աստվածասիրությունը, աղոթքը, խոնարհությունը, բարեպաշտությունը, անձնազոհությունը, բարեգործությունը և հոգևոր կատարելագործման ձգտումը։ Վկայաբանությունները, իրենց հերթին, արտացոլում են քրիստոնեական հավատի համար կրած փորձությունները, հալածանքները և նահատակությունը՝ ընդգծելով խղճի ազատության, հավատի հանդեպ հավատարմության և հոգևոր համոզմունքներին հավատարիմ մնալու գաղափարները։ Այս ժանրային երկու ուղղությունների համադրությունը ժողովածուին հաղորդում է միաժամանակ պատմական, աստվածաբանական, բարոյախոսական և դաստիարակչական նշանակություն։ Սրբախոսական գրականության մեջ սրբերի կենսագրությունները պարզապես առանձին անձանց կյանքի պատմություններ չեն, այլ քրիստոնեական աշխարհայացքի և բարոյական արժեքների արտահայտման միջոց։ Դրանց միջոցով ընթերցողին ներկայացվում են հոգևոր կյանքի տարբեր դրսևորումներ՝ ճգնավորական ինքնազսպումից և աղոթական նվիրումից մինչև եկեղեցական ծառայություն, քարոզչություն և նահատակության միջոցով հավատի վկայություն։ Սրբերի կերպարները հանդես են գալիս որպես բարոյական ու հոգևոր օրինակներ՝ խրախուսելով առաքինի կյանքը, համբերությունը, ներողամտությունը, մերձավորի հանդեպ սերը և դժվարությունների առջև հոգևոր տոկունությունը։ Հատկապես կարևոր է վկայաբանական պատումների գաղափարական նշանակությունը, քանի որ քրիստոնեական ավանդության մեջ նահատակությունը դիտարկվում է որպես հավատի գիտակցված և անսասան վկայություն։ Նահատակների պատմությունները ներկայացնում են այն հոգևոր պայքարը, որի ընթացքում մարդը հավատարիմ է մնում իր համոզմունքներին՝ անգամ կյանքի համար վտանգավոր պայմաններում։ Այս պատումները միաժամանակ արտահայտում են քրիստոնեական եկեղեցու պատմական հիշողությունը և հավատացյալ համայնքի ինքնության պահպանման կարևոր սկզբունքները։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկություններից է դրա կապը Հայ եկեղեցու հին տոնացույցի հետ։ Տոնացույցը ոչ միայն եկեղեցական տոների և հիշատակությունների ժամանակագրական համակարգ է, այլև հոգևոր ու մշակութային հիշողության յուրահատուկ շտեմարան, որտեղ ամրագրված են եկեղեցու կողմից պահպանվող սրբերի անունները, հիշատակի օրերը և դրանց հետ կապված ավանդությունները։ Սրբերի վարքերի և վկայաբանությունների ներառումը տոնացույցի հիշատակությունների շրջանակում հնարավորություն է տալիս յուրաքանչյուր սրբի կենսագրական ու հոգևոր պատմությունը դիտարկել եկեղեցական պաշտամունքի, պատարագային կյանքի և համայնքային հիշողության համատեքստում։ Այս առումով ժողովածուն միավորում է կենսագրական պատումը, եկեղեցական ավանդությունը և քրիստոնեական բարոյական ուսուցումը՝ ստեղծելով սրբերի հիշատակի պահպանման ու փոխանցման ամբողջական գրավոր միջավայր։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է վարքագրության և վկայաբանության ավանդույթին, որոնք քրիստոնեական գրականության հնագույն և նշանակալի ժանրերից են։ Վարքագրությանը բնորոշ է սրբի կյանքի, հոգևոր ուղու, առաքինությունների և եկեղեցական գործունեության ներկայացումը, իսկ վկայաբանությանը՝ հավատի համար կրած փորձությունների, հալածանքների ու նահատակության նկարագրությունը։ Այս ժանրերին հատուկ են կրոնական խորհրդանիշների օգտագործումը, բարոյական հակադրությունները, հոգևոր խրատը և պատմական դեպքերի աստվածաբանական մեկնաբանությունը։ Պատումներում կենսագրական տեղեկությունները միահյուսվում են հավատքի գաղափարական մեկնաբանությանը՝ ընթերցողին ոչ միայն տեղեկություն հաղորդելու, այլև հոգևորապես դաստիարակելու նպատակով։ Ժողովածուի կառուցվածքային սկզբունքը՝ սրբերի հիշատակությունը Հայ եկեղեցու տոնացույցի ավանդական համակարգի հետ կապելը, կարևոր նշանակություն ունի նաև մատենագիտական և պատմամշակութային տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու սրբերի պաշտամունքի տարածվածությունը, եկեղեցական հիշատակությունների ձևավորումը, սրբախոսական նյութերի ընտրության սկզբունքները և հայ հոգևոր գրականության մեջ տարբեր ավանդությունների պահպանման ընթացքը։ Հայ եկեղեցու պատմության մեջ սրբերի վարքերն ու վկայաբանությունները կարևոր դեր են ունեցել ազգային և կրոնական ինքնության ձևավորման ու պահպանման գործում։ Դրանք փոխանցել են քրիստոնեական հավատի պատմական հիշողությունը, ամրապնդել եկեղեցական ավանդույթների շարունակականությունը և սերունդներին ներկայացրել հոգևոր տոկունության ու բարոյական նվիրումի օրինակներ։ Հայկական սրբախոսական գրականությունը ձևավորվել է քրիստոնեության ընդունումից հետո և դարերի ընթացքում դարձել հայ պատմագրության, գրականության ու աստվածաբանական մտքի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Հայ սրբերի, նահատակների և հոգևոր գործիչների վարքագրական պատումները հաճախ պահպանել են նաև պատմական տեղեկություններ տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական, հասարակական ու մշակութային իրադարձությունների մասին։ Այսպիսով, նման ժողովածուները արժեքավոր են ոչ միայն եկեղեցական, այլև պատմական և ազգագրական ուսումնասիրությունների համար։ Ս. Ղազարի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական միջավայրում լույս տեսած այս հատորը կապված է հայ հին մատենագրության հավաքման, պահպանման, խմբագրման և տպագիր տարածման լայնածավալ գործունեության հետ։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզին XIX դարում հայագիտական, աստվածաբանական և գրական գործունեության կարևոր կենտրոն էր, որտեղ Մխիթարյան միաբանները նշանակալի աշխատանք էին կատարում հայերեն ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրման, կրոնական գրականության հրատարակման և ազգային մշակութային հիշողության պահպանման ուղղությամբ։ Սրբախոսական նյութերի բազմահատոր հրատարակումը նպաստում էր եկեղեցական գրականության համակարգմանը և հին հայկական հոգևոր ավանդությունների հասանելիությանը՝ դուրս բերելով դրանք միայն ձեռագրական շրջանառության սահմաններից։ Այս հրատարակության պատմամշակութային արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն ներկայացնում է հայ եկեղեցական տոնացույցի և սրբախոսական ժառանգության փոխկապակցվածությունը՝ պահպանելով քրիստոնեական հիշողության կարևոր շերտեր։ Գիտական տեսանկյունից աշխատությունը կարող է օգտագործվել հայ եկեղեցու պատմության, սրբերի պաշտամունքի, քրիստոնեական վարքագրության, վկայաբանական գրականության, միջնադարյան հայ մատենագրության և եկեղեցական օրացույցի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, հայագետների, պատմաբանների, գրականագետների, ձեռագրագետների և կրոնական մշակույթի հետազոտողների համար։ Հատորը կարող է նաև ծառայել որպես համեմատական ուսումնասիրությունների նյութ՝ հայ սրբախոսական ավանդությունը քրիստոնեական այլ ժողովուրդների վարքագրական ու վկայաբանական ժառանգության հետ համադրելու նպատակով։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է սրբերի կյանքի և հավատի վկայության միջոցով քրիստոնեական հոգևոր ու բարոյական արժեքների բացահայտմամբ։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու եկեղեցական հիշողության մեջ պահպանված սրբերի օրինակներին, խորհելու մարդկային արժանապատվության, հավատի, անձնազոհության, համբերության և բարոյական տոկունության մասին։ Ժողովածուն կարևոր է նաև հայ հոգևոր ինքնության ճանաչման տեսանկյունից, քանի որ սրբերի հիշատակի և նրանց կյանքի պատմությունների փոխանցման միջոցով պահպանվում է հայ եկեղեցական ավանդության պատմական շարունակականությունը։ Այն հայ կրոնական մատենագրության արժեքավոր հուշարձաններից է, որն իր բովանդակությամբ միավորում է հոգևոր դաստիարակությունը, պատմական հիշողությունը և սրբախոսական գրականության ժառանգությունը՝ նպաստելով հայ քրիստոնեական մշակույթի խորքային ուսումնասիրությանն ու պահպանմանը։

История

Արիստակես Լաստիվերցի. Պատմություն աշխատությունը միջնադարյան հայ պատմագրության կարևոր աղբյուրներից է, որը ներկայացնում է XI դարի Հայաստանի քաղաքական և հասարակական իրավիճակը՝ հատկապես սելջուկյան արշավանքների և դրանց հետևանքների համատեքստում, այն մանրամասն նկարագրում է պատերազմական իրադարձությունները, ավերածությունները, բնակչության տառապանքները և պետական կառույցների թուլացումը, գիրքը առանձնանում է իր ժամանակակից վկայությունների բնույթով և հեղինակի անմիջական դիտարկումներով, որոնք արժեքավոր տեղեկատվություն են տալիս միջնադարյան Հայաստանի պատմության, եկեղեցական կյանքի և սոցիալական հարաբերությունների մասին, միաժամանակ ընդգծելով ազգային դիմադրության և մշակութային գոյատևման թեմաները, ինչը այն դարձնում է կարևոր սկզբնաղբյուր հայ միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նախատեսված է հայերեն շարադրության ուսուցման և գրավոր խոսքի զարգացման համար։ Այն նպատակ ունի սովորողներին աջակցելու մտքերը գրավոր ձևակերպելու, դրանք տրամաբանական հաջորդականությամբ շարադրելու և հայերեն լեզվական միջոցները ճիշտ ու նպատակային կիրառելու գործում։ Շարադրությունը որպես ուսումնական աշխատանք կարևոր նշանակություն ունի լեզվական գիտելիքների գործնական կիրառման, բառապաշարի հարստացման, նախադասությունների կառուցման և ինքնուրույն գրավոր արտահայտվելու կարողությունների ձևավորման համար։ «Բանալի» բնորոշումը մատնանշում է օժանդակ կամ ուղղորդող նշանակություն ունեցող նյութի առկայությունը, որը կարող է օգնել սովորողներին հասկանալու շարադրության կազմման սկզբունքներն ու առաջադրանքների կատարման եղանակները։ Նմանատիպ ձեռնարկները նպաստում են գրավոր խոսքի մշակույթի զարգացմանը, մտքի հստակությանը, լեզվական ճշտությանը և ինքնուրույն աշխատանք կատարելու հմտություններին։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ դպրոցական կրթության, հայերենի դասավանդման մեթոդների, շարադրության ուսուցման և հայերեն լեզվաուսումնական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային օպտիկական պարամետրական գործընթացներում քվանտային կրիտիկական երևույթների ուսումնասիրությանը՝ քվանտային օպտիկայի, ոչ գծային օպտիկայի և վիճակագրական ֆիզիկայի փոխհատման տիրույթում։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկական համակարգերն են, որոնցում օպտիկական դաշտերի փոխազդեցության և պարամետրական պրոցեսների պայմաններում համակարգի քվանտային վիճակը կարող է մոտենալ կրիտիկական ռեժիմների, իսկ փոքր փոփոխությունները կարող են հանգեցնել էական քանակական և որակական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել պարամետրական ուժեղացման, հաճախականությունների փոխակերպման և փոխազդող քվանտային դաշտերի ձևավորման գործընթացները, ինչպես նաև դրանցում ֆլուկտուացիաների և քվանտային տատանումների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրիտիկական կետերի մոտ համակարգի վարքին, որտեղ ֆիզիկական մեծությունների զգայունությունը արտաքին պարամետրերի փոփոխությունների նկատմամբ կարող է կտրուկ աճել։ Այդ պայմաններում քվանտային ֆլուկտուացիաները կարող են դառնալ համակարգի վարքը որոշող կարևոր գործոն, ինչն էլ անհրաժեշտություն է առաջացնում ուսումնասիրելու դրանց ազդեցությունը պարամետրական գործընթացների կայունության, դինամիկայի և վիճակագրական հատկությունների վրա։ Աշխատանքը կարող է ներառել ոչ գծային օպտիկական համակարգերի տեսական մոդելավորում, դաշտերի փոխազդեցության հավասարումների ուսումնասիրություն և կրիտիկական ռեժիմների մաթեմատիկական նկարագրություն։ Կարևոր ուղղություն է նաև դասական և քվանտային մոտեցումների համեմատությունը՝ պարզելու համար, թե որ երևույթներն են պայմանավորված համակարգի դասական ոչ գծայնությամբ, իսկ որոնք՝ զուտ քվանտային բնույթի ֆլուկտուացիաներով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ քվանտային կոհերենտության, խճճվածության, քվանտային աղմուկի և վիճակագրական բաշխումների փոփոխություններին, որոնք կարող են դրսևորվել կրիտիկական պայմաններին մոտեցման ժամանակ։ Նման հետազոտությունները կարևոր են ոչ միայն հիմնարար ֆիզիկայի, այլև քվանտային տեղեկատվության և օպտիկական տեխնոլոգիաների համար, քանի որ ոչ գծային պարամետրական համակարգերը կարող են օգտագործվել քվանտային վիճակների գեներացման, փոխակերպման և վերահսկման նպատակով։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ քվանտային կրիտիկական երևույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու մակրոսկոպիկորեն դիտարկվող ոչ գծային օպտիկական համակարգերում քվանտային էֆեկտների դերը և դրանց առաջացման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է քվանտային և ոչ գծային օպտիկայի, դինամիկական համակարգերի և վիճակագրական ֆիզիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով կրիտիկական ռեժիմների ձևավորման մեխանիզմները, քվանտային ֆլուկտուացիաների ազդեցությունը և պարամետրական օպտիկական գործընթացների հնարավոր քվանտային դրսևորումները։

География

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Իսլամական Հանրապետության Նեկա գետի ջրհավաք ավազանի կարստային ջրերի ձևավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետ օգտագործման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում կարստային ջրային համակարգերի ձևավորման բնական պայմանների, դրանց տարածական բաշխման, սնուցման աղբյուրների և հիդրոլոգիական ռեժիմի ուսումնասիրությունն է։ Կարստային ջրերը ձևավորվում են հիմնականում ջրում լուծվող ապարների, հատկապես կրաքարերի և հարակից երկրաբանական շերտերի ներսում ընթացող լուծման ու ճեղքավորվածության գործընթացների արդյունքում, ինչի հետևանքով առաջանում են ստորգետնյա ջրերի շարժման բարդ ուղիներ, աղբյուրներ, խոռոչներ և այլ կարստային ձևեր։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են Նեկա գետի ավազանի երկրաբանական և գեոմորֆոլոգիական կառուցվածքը, կլիմայական պայմանները, տեղումների բնույթը, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի փոխկապակցվածությունը և այն բնական գործոնները, որոնք պայմանավորում են կարստային ջրերի ձևավորումն ու տարածումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստորերկրյա ջրերի սնուցման և բեռնաթափման գործընթացներին, ջրի հոսքի ուղղություններին, աղբյուրների ջրատվությանը և դրանց սեզոնային փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև ջրերի որակի և օգտագործման հնարավորությունների գնահատումը՝ հաշվի առնելով ինչպես բնական հիդրոքիմիական առանձնահատկությունները, այնպես էլ մարդածին ազդեցության հավանական գործոնները։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել գյուղատնտեսության, բնակչության ջրամատակարարման և այլ տնտեսական ոլորտների ջրապահանջները՝ համադրելով դրանք ավազանի առկա ջրային պաշարների հետ։ Հատուկ նշանակություն է տրվում կարստային ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման խնդրին, քանի որ նման համակարգերը մի կողմից կարող են ապահովել զգալի քանակությամբ քաղցրահամ ջուր, իսկ մյուս կողմից՝ համեմատաբար արագ արձագանքել արտաքին ազդեցություններին և աղտոտման դեպքում ունենալ սահմանափակ ինքնամաքրման հնարավորություն։ Աշխատությունը նպատակ ունի առաջարկել ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման, պահպանության և օգտագործման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կհամապատասխանեն տարածքի բնական պայմաններին և սոցիալ-տնտեսական պահանջներին։ Կարևորվում է նաև կարստային ջրերի մոնիթորինգի, դրանց որակի վերահսկման, ջրառի կարգավորման և հնարավոր աղտոտման կանխարգելման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ Նեկա գետի ավազանի ջրային ռեսուրսների կառավարման, ջրամատակարարման պլանավորման, գյուղատնտեսական ջրօգտագործման և կարստային էկոհամակարգերի պահպանության ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հիդրոերկրաբաններին, ջրաբաններին, աշխարհագրագետներին, բնապահպաններին, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին և տարածաշրջանի բնական ռեսուրսների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։