«Եսայի Նչեցու Գլաձորի Ավետարանը» (Վենետիկ Հմր 1917) և Թորոս Տարոնացու արվեստը

Economics

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսության հանրային կառավարման զարգացման արդի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով պետական կառավարման համակարգի, տնտեսական քաղաքականության և հասարակական շահերի արդյունավետ համադրման անհրաժեշտությունը։ Հանրային կառավարումը տնտեսական գործընթացների վրա պետության նպատակային ներգործության համակարգ է, որի միջոցով ձևավորվում են տնտեսական զարգացման առաջնահերթությունները, իրականացվում են պետական ծրագրերն ու քաղաքականությունները, կարգավորվում են շուկայական հարաբերությունները և ապահովվում են հանրային նշանակության ծառայությունների մատուցումը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում կարող է գտնվել ՀՀ տնտեսական կառավարման համակարգի կառուցվածքը, դրա ինստիտուցիոնալ հիմքերը, պետական մարմինների գործառույթների բաշխումը և տնտեսական որոշումների ընդունման արդյունավետությունը։ Կարևոր խնդիր է պետական կառավարման և շուկայական մեխանիզմների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Շուկայական տնտեսության պայմաններում պետությունը մի կողմից պետք է ապահովի մրցակցային և կանխատեսելի միջավայր, սեփականության ու պայմանագրային հարաբերությունների պաշտպանություն, իսկ մյուս կողմից՝ միջամտի այն ոլորտներում, որտեղ շուկան ինքնուրույն չի կարող ապահովել հասարակականորեն անհրաժեշտ արդյունք։ Այս համատեքստում աշխատանքը կարող է անդրադառնալ կարգավորման արդյունավետության, պետական միջամտության սահմանների և տնտեսական ազատության ու հանրային շահի հավասարակշռության հարցերին։ ՀՀ տնտեսության հանրային կառավարման արդիական խնդիրներից է պետական քաղաքականության արդյունավետության բարձրացումը։ Տնտեսական քաղաքականության մշակման և իրականացման ընթացքում անհրաժեշտ է հիմնվել հավաստի վիճակագրական տվյալների, կանխատեսումների, ռիսկերի գնահատման և ծրագրերի արդյունքների չափելի ցուցանիշների վրա։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն սահմանել նպատակներ, այլև գնահատել դրանց իրականացման աստիճանը և անհրաժեշտության դեպքում վերանայել կիրառվող գործիքները։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև պետական բյուջեի և հանրային ֆինանսների կառավարման դերը։ Բյուջետային միջոցների արդյունավետ բաշխումը, պետական ծախսերի թափանցիկությունը, ծրագրային բյուջետավորումը, հարկային եկամուտների արդյունավետ հավաքագրումը և պետական պարտքի կայուն կառավարումը տնտեսական հանրային կառավարման կարևոր բաղադրիչներ են։ Դրանց արդյունավետությունը անմիջականորեն կապված է պետության՝ հանրային ծառայություններ մատուցելու և զարգացման ծրագրեր ֆինանսավորելու կարողության հետ։ Առանձին կարևորություն ունի պետական կառավարման թվայնացումը։ Թվային պետական ծառայությունները, տվյալների փոխանակման համակարգերը, էլեկտրոնային կառավարման գործիքները և վարչական գործընթացների ավտոմատացումը կարող են կրճատել գործարքային ծախսերը, բարձրացնել ծառայությունների հասանելիությունը և նվազեցնել վարչարարական բեռը։ Միաժամանակ թվայնացումը առաջացնում է տվյալների պաշտպանության, կիբեռանվտանգության, համակարգերի համատեղելիության և թվային անհավասարության խնդիրներ, որոնք նույնպես պետք է ներառվեն հանրային կառավարման զարգացման օրակարգում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն կարող է լինել բիզնես միջավայրի պետական կարգավորումը։ Ձեռնարկատիրական գործունեության համար կանխատեսելի իրավական դաշտը, պարզ և արագ վարչական ընթացակարգերը, լիցենզավորման և թույլտվությունների համակարգերի արդյունավետությունը, մրցակցության պաշտպանությունը և կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցումը նպաստում են մասնավոր հատվածի զարգացմանը և ներդրումային ակտիվության բարձրացմանը։ Հետևաբար տնտեսական հանրային կառավարման արդյունավետության կարևոր չափանիշներից է նաև այն, թե որքանով է պետական համակարգը նպաստում մասնավոր տնտեսական նախաձեռնության զարգացմանը։ Մյուս կարևոր հիմնախնդիրը տարածքային և սոցիալ-տնտեսական անհամաչափությունների նվազեցումն է։ Հայաստանի տարբեր մարզերի տնտեսական ներուժի, ենթակառուցվածքների, զբաղվածության և եկամուտների տարբերությունները պահանջում են տարածքային զարգացման նպատակային քաղաքականություն։ Հանրային կառավարման համակարգը կարող է նպաստել մարզերի տնտեսական ակտիվության խթանմանը՝ ենթակառուցվածքային ներդրումների, տեղական զարգացման ծրագրերի, աշխատատեղերի ստեղծման և ձեռնարկատիրության աջակցության միջոցով։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև մարդկային կապիտալի և հանրային կառավարման փոխկապակցվածությանը։ Կրթության, առողջապահության, զբաղվածության և սոցիալական պաշտպանության ոլորտներում պետական քաղաքականության արդյունավետությունը երկարաժամկետ տնտեսական աճի կարևոր նախապայման է։ Բարձր որակավորում ունեցող աշխատուժի ձևավորումը, աշխատաշուկայի պահանջներին կրթության համապատասխանեցումը և սոցիալական պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմների զարգացումը կարող են բարձրացնել տնտեսության արտադրողականությունն ու մրցունակությունը։ Կարևոր խնդիր է պետական կառավարման հաշվետվողականության և թափանցիկության ապահովումը։ Հանրային միջոցների արդյունավետ օգտագործումը պահանջում է ոչ միայն ներքին վերահսկողություն, այլև հանրության հասանելի տեղեկատվություն, որոշումների հիմնավորվածություն և պատասխանատվության հստակ մեխանիզմներ։ Կառավարման նկատմամբ հասարակական վստահությունը մեծապես կախված է նրանից, թե որքանով են պետական մարմինները գործում կանխատեսելի, բաց և հաշվետու սկզբունքներով։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են մշակվել հանրային կառավարման կատարելագործման ուղղություններ, ինչպիսիք են պետական կառավարման մարմինների գործառույթների օպտիմալացումը, վարչական ընթացակարգերի պարզեցումը, թվային կառավարման ընդլայնումը, արդյունքահեն կառավարման մեխանիզմների ներդրումը, հանրային ֆինանսների արդյունավետության բարձրացումը, կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցումը և պետական-մասնավոր համագործակցության զարգացումը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ՀՀ տնտեսության հանրային կառավարումը դիտարկում է որպես տնտեսական աճի, սոցիալական կայունության և պետական ինստիտուտների արդյունավետության փոխկապակցված համակարգ։ Դրա զարգացման հիմնական խնդիրը միայն պետական կառավարման կառուցվածքի կատարելագործումը չէ, այլ այնպիսի կառավարման միջավայրի ձևավորումը, որտեղ պետական քաղաքականությունը հիմնված է տվյալների և երկարաժամկետ նպատակների վրա, պետական ռեսուրսներն օգտագործվում են արդյունավետ, իսկ տնտեսական զարգացման արդյունքները հասանելի են հասարակության ավելի լայն շրջանակների։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է կարատե-դոյի տեխնիկական գործողությունների համակարգմանը, դրանց դասակարգման սկզբունքներին և ուսուցման մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ մարտարվեստի տեխնիկական պատրաստությունը դիտարկելով որպես փոխկապակցված շարժողական կարողությունների, հմտությունների և գիտելիքների ամբողջություն։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հարցի վրա, թե ինչպես կարելի է բազմազան տեխնիկական գործողությունները բաժանել տրամաբանական խմբերի, որոշել դրանց ուսուցման հաջորդականությունը և ընտրել մարզիկի տարիքին, ֆիզիկական պատրաստվածությանը և տեխնիկական զարգացման մակարդակին համապատասխան մանկավարժական միջոցներ։ Տեխնիկական գործողությունների դասակարգումը կարևոր նշանակություն ունի ուսումնական նյութի համակարգման համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս առանձնացնել շարժումների ընդհանուր կառուցվածքային հատկանիշները, պարզից բարդ կազմակերպել ուսուցումը և ձևավորել տարբեր գործողությունների միջև տրամաբանական կապեր։ Կարատե-դոյի տեխնիկական համակարգում կարող են առանձնացվել կանգնած դիրքերը, տեղաշարժերը, պաշտպանական գործողությունները, ձեռքերով և ոտքերով կատարվող հարվածային շարժումները, դրանց համակցությունները, ինչպես նաև պայմանական կամ մրցակցային փոխգործակցության ընթացքում կիրառվող տեխնիկական տարբերակները։ Յուրաքանչյուր խումբ ունի շարժողական կառուցվածքի, հավասարակշռության պահպանման, տարածական կողմնորոշման, ժամանակային համաձայնեցման և ուժային հնարավորությունների նպատակային օգտագործման իր առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հիմնական դիրքերի ուսուցմանը։ Դիրքը տեխնիկական գործողության ելակետային կառուցվածքներից է, քանի որ մարմնի ծանրության ճիշտ բաշխումը, ոտքերի տեղադրությունը, ծնկների և իրանի դիրքը կապված են հավասարակշռության, կայունության և հետագա շարժման արդյունավետության հետ։ Սկզբնական ուսուցման ժամանակ կարևոր է ձևավորել մարմնի դիրքի գիտակցված վերահսկում և սովորեցնել պահպանել կայունությունը շարժման տարբեր փուլերում։ Դիրքերի յուրացումը նպատակահարմար է համադրել պարզ տեղաշարժերի հետ, որպեսզի սովորողը դրանք չընկալի որպես անշարժ կեցվածքներ, այլ հասկանա դրանց դերը տեխնիկական գործողությունների շարունակական համակարգում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեղաշարժերի դասակարգումն ու ուսուցումը։ Տեխնիկական գործողության արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին շարժման կատարմամբ, այլև տարածության մեջ ճիշտ դիրք զբաղեցնելու կարողությամբ։ Առաջ, հետ և կողմնային ուղղություններով տեղաշարժերը, ուղղության փոփոխությունները և դրանց համակցությունները զարգացնում են տարածական կողմնորոշումը, հավասարակշռությունը և շարժումների համաձայնեցումը։ Ուսուցման սկզբնական փուլերում դրանք կարող են կատարվել վերահսկվող տեմպով՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով մարմնի դիրքի և շարժումների հաջորդականության վրա, իսկ հետագայում աստիճանաբար ներառվել ավելի բարդ տեխնիկական առաջադրանքներում։ Առանձին խումբ են կազմում պաշտպանական գործողությունները, որոնց ուսուցման ժամանակ կարևորվում է շարժման ուղղության, մարմնի դիրքի, տարածության և ժամանակի ճիշտ ընկալումը։ Սովորողը պետք է ոչ միայն վերարտադրի համապատասխան շարժողական ձևը, այլև հասկանա դրա գործառույթը տվյալ ուսումնական իրավիճակում։ Այդ պատճառով տեխնիկական տարրի մեկուսացված կրկնությունից հետո նպատակահարմար է այն ներառել վերահսկվող զույգային վարժություններում, որտեղ ձևավորվում է շարժման ժամանակի և պայմանական ազդակի միջև կապը։ Կարևորվում է ձեռքերի տեխնիկական գործողությունների համակարգումը։ Դրանց ուսուցման ժամանակ ուսումնասիրվում են մեկնարկային դիրքը, շարժման ուղղությունը, իրանի և վերջույթների համաձայնեցված աշխատանքը, վերջնական դիրքը և սկզբնական վիճակին վերահսկվող վերադարձը։ Մեթոդական տեսանկյունից նպատակահարմար է սկզբում յուրացնել շարժման ընդհանուր կառուցվածքը, ապա աստիճանաբար կատարելագործել արագությունը, ճշգրտությունը և տարբեր շարժողական տարրերի համաձայնեցումը։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս տեխնիկան կառուցել գիտակցված շարժողական հմտության հիման վրա, այլ ոչ միայն մեխանիկական կրկնությունների միջոցով։ Ոտքերով կատարվող տեխնիկական գործողությունները առանձնանում են հավասարակշռության և կոորդինացիայի նկատմամբ բարձր պահանջներով։ Մեկ ոտքի վրա ժամանակավորապես պահպանվող հենումը, շարժվող վերջույթի տարածական կառավարումը և ելակետային դիրքի վերահսկվող վերականգնումը պահանջում են աստիճանական ուսուցում։ Սկզբնական փուլերում կարևոր է շարժման կառուցվածքի և հավասարակշռության յուրացումը, իսկ արագության ու բարդության ավելացումը նպատակահարմար է իրականացնել տեխնիկական հիմքի կայունացումից հետո։ Այս գործողությունների ուսուցման ընթացքում մեծ նշանակություն ունի սովորողի շարժունակության, հոդերի բնական հնարավորությունների և ընդհանուր ֆիզիկական պատրաստվածության հաշվառումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տեխնիկական գործողությունների կառուցվածքային վերլուծությանը։ Յուրաքանչյուր գործողություն հնարավոր է դիտարկել որպես նախապատրաստական, հիմնական և ավարտական փուլերի հաջորդականություն։ Այս բաժանումը օգնում է ուսուցչին բացահայտել սխալի առաջացման կոնկրետ հատվածը և համապատասխան ուղղիչ առաջադրանք ընտրել։ Սովորողի համար նույնպես օգտակար է հասկանալ, որ շարժման վերջնական արդյունքը պայմանավորված է բոլոր փուլերի համաձայնեցված աշխատանքով։ Փուլային վերլուծությունը հատկապես արդյունավետ է բարդ համակցությունների յուրացման ժամանակ։ Կարևոր ուղղություն է տեխնիկական գործողությունների դասակարգումը ըստ շարժման ձևի և գործառույթի։ Նման համակարգումը հնարավորություն է տալիս նույն խմբի ներսում բացահայտել ընդհանուր շարժողական օրինաչափություններ և մեկ տեխնիկական հմտությունից անցնել մյուսին։ Դասակարգումը կարող է իրականացվել ըստ օգտագործվող վերջույթի, շարժման ուղղության, տարածական կառուցվածքի, պաշտպանական կամ պայմանական հարձակողական գործառույթի և այլ մասնագիտական հատկանիշների։ Մեթոդական առումով նման համակարգը ուսուցչին հնարավորություն է տալիս կազմել ուսումնական նյութի տրամաբանական հաջորդականություն և խուսափել իրարից կտրված տարրերի պատահական ուսուցումից։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում անհատական տեխնիկական վարժանքների և ձևային համալիրների կիրառումը։ Նախապես սահմանված շարժումների հաջորդականությունը հնարավորություն է տալիս զարգացնել տեխնիկական ճշգրտությունը, ռիթմը, հավասարակշռությունը, տարածական կողմնորոշումը և ուշադրության կենտրոնացումը։ Նման համալիրների ուսուցումը նպատակահարմար է իրականացնել փուլային սկզբունքով՝ նախ յուրացնելով առանձին հատվածները, այնուհետև դրանք միավորելով ամբողջական շարժողական կառուցվածքի մեջ։ Կարևորվում է ոչ միայն շարժումների արտաքին վերարտադրությունը, այլև դրանց հերթականության, ուղղությունների և ռիթմային կառուցվածքի գիտակցված ընկալումը։ Ուսուցման մեկ այլ բաղադրիչ է զուգընկերոջ հետ վերահսկվող տեխնիկական աշխատանքը, որի միջոցով սովորողը աստիճանաբար անցնում է նախապես որոշված գործողություններից դեպի փոփոխվող պայմանների ընկալում։ Այստեղ կարևոր են հեռավորության գնահատումը, արձագանքման ժամանակը, ուշադրության բաշխումը և սեփական շարժումների վերահսկումը։ Մանկավարժական տեսանկյունից նման աշխատանքը պետք է համապատասխանեցվի սովորողների պատրաստվածությանը և կազմակերպվի հստակ կանոններով՝ անվտանգության, վերահսկելիության և փոխադարձ հարգանքի պահպանմամբ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսուցման փուլայնությանը։ Սկզբնական փուլում սովորողը ծանոթանում է շարժման նպատակին և ընդհանուր կառուցվածքին։ Այնուհետև կատարվում է շարժման մանրամասների յուրացում, սխալների ուղղում և կրկնությունների միջոցով հմտության կայունացում։ Հաջորդ փուլում արդեն յուրացված գործողությունը կիրառվում է փոփոխվող ուսումնական պայմաններում և միավորվում այլ տեխնիկական տարրերի հետ։ Այս հաջորդականությունը հնարավորություն է տալիս շարժողական պատկերացումից աստիճանաբար անցնել կայուն և գիտակցված հմտության։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ցուցադրման մեթոդը։ Նոր տեխնիկական տարրի ուսուցման ժամանակ տեսողական օրինակը հնարավորություն է տալիս սովորողին ամբողջական պատկերացում կազմել շարժման կառուցվածքի մասին։ Ցուցադրումը կարող է ուղեկցվել հակիրճ բացատրությամբ, որտեղ առանձնացվում են շարժման հիմնական փուլերը և այն կետերը, որոնց նկատմամբ անհրաժեշտ է առավել մեծ ուշադրություն։ Բարդ գործողությունների դեպքում արդյունավետ կարող է լինել շարժման դանդաղ ցուցադրումը կամ դրա առանձին փուլերի ներկայացումը։ Առանձին ուղղություն է բանավոր բացատրության և մասնագիտական տերմինաբանության կիրառումը։ Հստակ և միասնական տերմինների օգտագործումը նպաստում է ուսուցչի հրահանգների արագ ընկալմանը և շարժումների միջև տարբերությունների գիտակցմանը։ Սկզբնական փուլում մասնագիտական անվանումները նպատակահարմար է անմիջապես կապել համապատասխան շարժումների ցուցադրման հետ։ Հետագայում տերմինը կարող է դառնալ կարճ հրահանգ, որի միջոցով սովորողն արդեն կարողանում է վերարտադրել ամբողջական տեխնիկական գործողությունը։ Կարևորվում է կրկնության մեթոդը, սակայն մեխանիկական կրկնությունների փոխարեն առաջնային է տեխնիկապես վերահսկվող աշխատանքը։ Եթե շարժումը բազմիցս կատարվում է սխալ կառուցվածքով, կարող է ամրապնդվել ոչ արդյունավետ շարժողական սովորություն։ Այդ պատճառով ուսուցիչը պետք է ժամանակին նկատի սխալը, պարզի դրա հնարավոր պատճառը և առաջարկի համապատասխան ուղղիչ վարժություն։ Սխալի պատճառը կարող է կապված լինել շարժման ոչ ճիշտ ընկալման, անբավարար հավասարակշռության, կոորդինացիոն դժվարության կամ ֆիզիկական պատրաստվածության որոշակի բաղադրիչի հետ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ընդհանուր և հատուկ ֆիզիկական պատրաստության նշանակությանը։ Տեխնիկական ուսուցումը փոխկապակցված է ուժի, արագության, շարժունակության, դիմացկունության և կոորդինացիոն կարողությունների զարգացման հետ։ Սակայն ֆիզիկական հատկանիշների զարգացումը պետք է համապատասխանեցվի սովորողի տարիքին և պատրաստվածությանը։ Տեխնիկական և ֆիզիկական պատրաստության համադրումը հնարավորություն է տալիս ստեղծել այնպիսի ուսումնական գործընթաց, որտեղ ֆիզիկական կարողությունները ծառայում են շարժումների ճիշտ և վերահսկվող կատարմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի կոորդինացիոն պատրաստությունը։ Կարատե-դոյի բազմաթիվ շարժումներ պահանջում են մարմնի տարբեր հատվածների միաժամանակյա և հաջորդական համաձայնեցում, ուղղության արագ փոփոխություն և հավասարակշռության պահպանում։ Կոորդինացիոն առաջադրանքները կարող են աստիճանաբար բարդացվել՝ փոփոխելով շարժման ռիթմը, ուղղությունը և գործողությունների հերթականությունը։ Նման աշխատանքը նպաստում է նոր տեխնիկական տարրերի ավելի արագ յուրացմանը և արդեն ձևավորված հմտությունների ճկուն կիրառմանը։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում շարժունակության զարգացումը։ Տեխնիկական որոշ գործողությունների ճիշտ կատարումը պահանջում է համապատասխան հոդաշարժունակություն, սակայն դրա զարգացումը պետք է իրականացվի աստիճանաբար և վերահսկվող պայմաններում՝ հաշվի առնելով սովորողի անհատական առանձնահատկությունները։ Ուսուցման նպատակը ոչ թե առավելագույն շարժունակության հասնելն է, այլ այնպիսի ֆունկցիոնալ մակարդակի ձևավորումը, որն անհրաժեշտ է տեխնիկական գործողությունների ճիշտ և անվտանգ կատարման համար։ Կարևոր ուղղություն է արագության զարգացումը՝ տեխնիկական ճշգրտության պահպանմամբ։ Սկզբնական ուսուցման ժամանակ շարժումները սովորաբար կատարվում են ավելի վերահսկվող տեմպով, որպեսզի սովորողը կարողանա գիտակցել դրանց կառուցվածքը։ Տեխնիկայի կայունացման հետ արագությունը կարող է աստիճանաբար բարձրացվել։ Այս հաջորդականությունը կարևոր է, քանի որ վաղ փուլում արագության չափազանց մեծ պահանջը կարող է դժվարացնել շարժողական սխալների հայտնաբերումն ու ուղղումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռիթմի և ժամանակային կառուցվածքի ուսուցմանը։ Տեխնիկական համակցությունը միայն առանձին գործողությունների հաջորդականություն չէ․ դրա արդյունավետ կատարումը պահանջում է շարժումների ժամանակային ճիշտ կազմակերպում։ Որոշ հատվածներ կարող են կատարվել ավելի արագ, մյուսները՝ վերահսկվող անցումով։ Ռիթմային վարժությունները օգնում են սովորողին զգալ գործողությունների միջև կապը և խուսափել շարժումների անհարկի ընդհատումներից։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է անհատական մոտեցումը։ Սովորողները տարբերվում են ֆիզիկական պատրաստվածությամբ, շարժողական փորձով, ընկալման արագությամբ և կոորդինացիոն հնարավորություններով։ Նույն առաջադրանքի միատեսակ կիրառումը բոլորի համար միշտ չէ, որ արդյունավետ է։ Ուսուցիչը կարող է փոփոխել վարժության բարդությունը, կատարման տեմպը, կրկնությունների ծավալը և տրամադրվող օգնության աստիճանը՝ պահպանելով ընդհանուր ուսումնական նպատակը։ Առանձին ուղղություն է տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառումը։ Երեխաների և դեռահասների ուսուցման ժամանակ հատկապես կարևոր է տեխնիկական առաջադրանքների մատչելիությունը, շարժումների վերահսկվող կատարումը և դրական ուսումնական միջավայրի ձևավորումը։ Բարդության աստիճանը պետք է բարձրացվի աստիճանաբար՝ շարժողական զարգացման և նախորդ հմտությունների յուրացմանը համապատասխան։ Մարզման կազմակերպումը պետք է նպաստի տեխնիկական կարողությունների զարգացմանը՝ առանց սովորողի հնարավորություններին չհամապատասխանող ծանրաբեռնվածության։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում անվտանգության սկզբունքը։ Մարտարվեստի տեխնիկական ուսուցման ընթացքում անհրաժեշտ է ապահովել վերահսկվող միջավայր, պահպանել մարզադահլիճի և մարզական գույքի օգտագործման կանոնները, համապատասխանեցնել առաջադրանքները մասնակիցների պատրաստվածությանը և բացառել չվերահսկվող գործողությունները։ Զույգային աշխատանքի ժամանակ հատկապես կարևոր են պայմանավորված կանոնները, տեխնիկական վերահսկողությունը և զուգընկերոջ նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքը։ Այս մոտեցումը նպաստում է ոչ միայն վնասվածքների կանխարգելմանը, այլև մարզական կարգապահության ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տեխնիկական սխալների դասակարգմանը։ Դրանք կարող են կապված լինել մարմնի դիրքի, հավասարակշռության, շարժման ուղղության, ժամանակային համաձայնեցման կամ առանձին շարժողական փուլերի ոչ ճիշտ կատարման հետ։ Սխալների համակարգված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել դրանց ուղղման առավել նպատակային մեթոդներ։ Որոշ դեպքերում արդյունավետ է շարժումը բաժանել հատվածների, իսկ այլ դեպքերում՝ վերադառնալ ավելի պարզ նախապատրաստական վարժության։ Կարևորվում է տեսաձայնագրության և թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը տեխնիկական ուսուցման մեջ։ Շարժման տեսագրությունը կարող է հնարավորություն տալ սովորողին կողքից դիտել սեփական կատարումը և այն համեմատել պահանջվող տեխնիկական մոդելի հետ։ Դանդաղեցված դիտարկումը կարող է օգնել նկատել այնպիսի մանրամասներ, որոնք սովորական արագությամբ դժվար է տեսնել։ Թվային նյութերը կարող են օգտագործվել որպես լրացուցիչ ուսուցողական միջոց՝ պահպանելով ուսուցչի անմիջական վերահսկողության և մասնագիտական գնահատման առաջնային դերը։ Առանձին ուղղություն է ինքնագնահատման զարգացումը։ Տեխնիկական հմտության կատարելագործման համար օգտակար է, երբ սովորողը կարողանում է ոչ միայն կատարել շարժումը, այլև վերլուծել այն։ Ուսուցիչը կարող է առաջարկել պարզ չափանիշներ, որոնց հիման վրա սովորողը գնահատում է մարմնի դիրքը, հավասարակշռությունը, շարժման ուղղությունը և ամբողջ գործողության համաձայնեցվածությունը։ Այս մոտեցումը զարգացնում է գիտակցված ուսուցումը և սեփական շարժողական գործունեության նկատմամբ պատասխանատվությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեխնիկական պատրաստության գնահատումը։ Գնահատման չափանիշները կարող են ներառել շարժման կառուցվածքի ճշգրտությունը, հավասարակշռության պահպանումը, կոորդինացիան, ռիթմը, տեխնիկական տարրերի հաջորդականությունը և փոփոխվող պայմաններում դրանց վերահսկվող կիրառումը։ Միայն արտաքին արագությունը կամ շարժումների տպավորիչությունը բավարար չեն հմտության որակը որոշելու համար։ Գնահատումը պետք է արտացոլի նաև սովորողի առաջընթացը և տեխնիկական գործողությունների գիտակցված կառավարումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կարգապահության, ինքնակառավարման և փոխադարձ հարգանքի դաստիարակչական նշանակությանը։ Մարտարվեստի ուսուցումը կարող է նպաստել կանոնների պահպանմանը, ուսուցչի և մարզընկերների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքին, սեփական վարքի վերահսկմանը և պատասխանատվության ձևավորմանը։ Այս արժեքները հատկապես կարևոր են զույգային աշխատանքի ընթացքում, որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից պատասխանատու է ոչ միայն սեփական առաջադրանքի, այլև մյուս մասնակցի անվտանգության նկատմամբ։ Այդ պատճառով տեխնիկական պատրաստությունը նպատակահարմար է համադրել մարզական վարքագծի և համագործակցության մշակույթի զարգացման հետ։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են ընդգրկվել մասնագիտական գրականության վերլուծությունը, մանկավարժական դիտարկումները, տեխնիկական գործողությունների կառուցվածքային համեմատությունը, մարզիչների փորձի ուսումնասիրությունը, սովորողների տեխնիկական պատրաստվածության գնահատումը և մանկավարժական փորձարարությունը։ Տարբեր ուսուցման մեթոդների արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս որոշել դրանց արդյունավետությունը շարժումների յուրացման արագության, տեխնիկական սխալների նվազման, կոորդինացիայի և հմտությունների կայունության տեսանկյունից։ Գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է կարատե-դոյի ուսումնական գործընթացի համակարգման և տեխնիկական պատրաստության մեթոդական հիմքերի կատարելագործման անհրաժեշտությամբ։ Տեխնիկական գործողությունների տրամաբանական դասակարգումը հնարավորություն է տալիս կառուցել ուսուցման հետևողական ծրագիր, իսկ տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան մեթոդների կիրառումը՝ բարձրացնել սովորողների տեխնիկական պատրաստության արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է կարատե-դոյի տեխնիկական պատրաստության կառուցվածքի և դասավանդման մեթոդաբանության համալիր ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով հիմնական դիրքերի, տեղաշարժերի, պաշտպանական և հարվածային գործողությունների, տեխնիկական համակցությունների, ձևային համալիրների և վերահսկվող զույգային աշխատանքի համակարգումը, ինչպես նաև ցուցադրման, բացատրության, փուլային ուսուցման, կրկնության, սխալների ուղղման, անհատականացման և գնահատման մեթոդները։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի տեսությամբ զբաղվող հետազոտողների, կարատե-դոյի մարզիչների, ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչների, դասախոսների և ուսանողների համար։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1991–2008 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության և Բուլղարիայի Հանրապետության միջև ձևավորված ու զարգացած միջպետական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, մշակութային և հումանիտար համագործակցության հիմնական ուղղությունները։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո երկկողմ պաշտոնական հարաբերությունների հաստատման նախադրյալները, դիվանագիտական կապերի ձևավորումը, բարձր մակարդակի փոխայցելությունները, միջպետական համաձայնագրերի կնքումը և համագործակցության իրավական հիմքերի զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկու երկրների արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններին և դրանց ազդեցությանը հայ-բուլղարական հարաբերությունների զարգացման վրա՝ հաշվի առնելով հետխորհրդային տարածքում և Հարավարևելյան Եվրոպայում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունները։ Վերլուծվում են միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպությունների շրջանակներում Հայաստանի և Բուլղարիայի փոխգործակցությունը, տարբեր միջազգային հարցերի շուրջ դիրքորոշումների համադրումը և դիվանագիտական համագործակցության հնարավորությունները։ Քննության են առնվում առևտրատնտեսական կապերի զարգացման առանձնահատկությունները, ապրանքաշրջանառության կառուցվածքը, ներդրումային համագործակցության հնարավորությունները, գործարար կապերի ընդլայնումը և տնտեսական հարաբերությունների զարգացմանը խոչընդոտող գործոնները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գիտակրթական և մշակութային համագործակցությանը, երկու ժողովուրդների պատմական կապերին, մշակութային փոխանակումներին և Բուլղարիայի հայկական համայնքի դերակատարությանը երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդման գործում։ Ուսումնասիրվում են նաև Բուլղարիայի եվրոպական և եվրաատլանտյան ինտեգրման գործընթացները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը Հայաստանի հետ հարաբերությունների բնույթի ու համագործակցության նոր ուղղությունների ձևավորման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում Բուլղարիայի՝ Եվրոպական միությանն անդամակցության ժամանակաշրջանին և Հայաստանի եվրոպական կառույցների հետ հարաբերությունների զարգացման համատեքստում երկկողմ համագործակցության նշանակությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս փուլային կերպով ներկայացնել հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման ընթացքը, բացահայտել դրանց հիմնական ձեռքբերումները, խնդիրներն ու չօգտագործված հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի նորագույն արտաքին քաղաքականության և հայ-բուլղարական կապերի պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով գնահատել երկու պետությունների միջև հարաբերությունների տեղն ու դերը հետսառըպատերազմյան ժամանակաշրջանի տարածաշրջանային և միջազգային գործընթացներում։

Economics

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում միջազգային լիզինգի ներդրման և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն դիտարկում է միջազգային լիզինգը որպես արտաքին ֆինանսավորման և ներդրումային գործունեության ժամանակակից գործիք, որի միջոցով կազմակերպությունները հնարավորություն են ստանում ձեռք բերել անհրաժեշտ մեքենաներ, սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ և արտադրական այլ ակտիվներ՝ առանց դրանց ամբողջ արժեքը միանգամից վճարելու։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են միջազգային լիզինգի տնտեսական էությունը, տեսակները, մասնակիցների փոխհարաբերությունները և ֆինանսավորման մեխանիզմները, ինչպես նաև դրա առավելություններն ու հնարավոր ռիսկերը Հայաստանի տնտեսության պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք կարող են խոչընդոտել միջազգային լիզինգի տարածմանը, այդ թվում՝ օրենսդրական և հարկային կարգավորման առանձնահատկություններին, ֆինանսական շուկայի զարգացման մակարդակին, արժութային և տոկոսադրույքային ռիսկերին, լիզինգային գործարքների ապահովման խնդիրներին և միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ համագործակցության հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև լիզինգի և ավանդական վարկավորման համեմատությանը՝ բացահայտելով դրանց ֆինանսական, հարկային և կազմակերպական տարբերությունները և որոշելով այն իրավիճակները, որոնցում միջազգային լիզինգը կարող է առավել արդյունավետ ֆինանսավորման աղբյուր հանդիսանալ։ Կարևորվում է միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը և դրա համադրումը Հայաստանի տնտեսական ու իրավական միջավայրի հետ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն մեխանիզմները, որոնք կարող են նպաստել լիզինգային շուկայի ընդլայնմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային լիզինգի հնարավոր ազդեցության գնահատումը ներդրումների ակտիվացման, արտադրության տեխնիկական վերազինման, փոքր և միջին ձեռնարկությունների ֆինանսավորման և տնտեսության մրցունակության բարձրացման վրա։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոլորտի զարգացման հիմնական սահմանափակումները և մշակելու առաջարկություններ՝ ուղղված իրավական կարգավորման կատարելագործմանը, լիզինգային ծառայությունների հասանելիության բարձրացմանը, ռիսկերի արդյունավետ կառավարմանը և միջազգային ֆինանսավորման նոր հնարավորությունների ներգրավմանը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել պետական կառավարման մարմինների, ֆինանսական կազմակերպությունների, լիզինգային ընկերությունների և ձեռնարկությունների համար՝ միջազգային լիզինգի կիրառման արդյունավետ մեխանիզմների ձևավորման և Հայաստանի ներդրումային միջավայրի զարգացման տեսանկյունից։

Political Science

Աշխատանքը նվիրված է Ալեքսիս դը Տոկվիլի ժողովրդավարության հայեցակարգի ուսումնասիրությանը և դրա քննադատական վերաիմաստավորմանը ժամանակակից քաղաքական ու հասարակական իրողությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Տոկվիլի այն պատկերացումն է, որ ժողովրդավարությունը միայն պետական կառավարման ձև չէ, այլ հասարակության սոցիալական կառուցվածքի, քաղաքական մշակույթի, քաղաքացիների վարքագծի և իշխանության ու հասարակության փոխհարաբերությունների ամբողջական համակարգ։ Նրա մոտեցման կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ժողովրդավարական հասարակության զարգացումը միաժամանակ ստեղծում է քաղաքական հավասարության ընդլայնման, անհատի ազատության ամրապնդման և քաղաքացիների մասնակցության հնարավորություններ, բայց կարող է առաջացնել նաև նոր վտանգներ՝ կապված անհատականացման, մեծամասնության գերիշխանության և հասարակական պասիվության հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ժողովրդավարության վերաբերյալ Տոկվիլի հիմնական գաղափարները, մասնավորապես՝ քաղաքական և սոցիալական հավասարության, ազատության, քաղաքացիական մասնակցության, տեղական ինքնակառավարման, միավորումների ազատության և ժողովրդավարական մշակույթի փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մեծամասնության բռնապետության գաղափարը, որի միջոցով Տոկվիլը մատնանշում էր այն վտանգը, երբ ժողովրդավարական մեծամասնությունը կարող է ճնշել փոքրամասնությունների կամ անհատների իրավունքներն ու ազատությունները։ Այս խնդիրը ժամանակակից պայմաններում կարող է դիտարկվել մարդու իրավունքների, սահմանադրական վերահսկողության, անկախ ինստիտուտների և քաղաքական բազմակարծության պաշտպանության տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև անհատականության և քաղաքացիների հասարակական պասիվության խնդիրը։ Տոկվիլի դիտարկմամբ՝ ժողովրդավարական հասարակությունում անհատների սոցիալական և տնտեսական հավասարության խորացումը կարող է միաժամանակ ուժեղացնել անձնական շահերի վրա կենտրոնանալու միտումը և թուլացնել հասարակական կապերը։ Այդ երևույթը ժամանակակից պայմաններում կարող է համադրվել քաղաքացիական մասնակցության փոփոխվող ձևերի, հասարակական վստահության մակարդակի, քաղաքական ապատիայի և թվային հաղորդակցության ազդեցության հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տեղական ինքնակառավարման և քաղաքացիական միավորումների դերին։ Տոկվիլի համար ժողովրդավարության կայունությունը մեծապես պայմանավորված է քաղաքացիների՝ ինքնակազմակերպվելու, ընդհանուր խնդիրներ լուծելու և պետական իշխանությունից անկախ հասարակական կապեր ձևավորելու կարողությամբ։ Ժամանակակից հասարակություններում այս գաղափարը կարող է կիրառվել քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների, համայնքային նախաձեռնությունների, հասարակական շարժումների և այլ մասնակցային կառույցների ուսումնասիրության համար։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ազատության և հավասարության հարաբերակցությանը։ Տոկվիլյան մոտեցման կարևոր հարցերից մեկն այն է, թե ինչպես կարելի է համատեղել սոցիալական հավասարության ձգտումը անհատի քաղաքական և քաղաքացիական ազատությունների պահպանման հետ։ Հավասարության բացարձակացման դեպքում կարող են առաջանալ պետական կենտրոնացման և անհատական նախաձեռնության սահմանափակման վտանգներ, մինչդեռ չափազանց մեծ սոցիալական անհավասարությունը կարող է թուլացնել ժողովրդավարական համակարգի լեգիտիմությունն ու քաղաքացիների մասնակցությունը։ Աշխատանքի քննադատական բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե Տոկվիլի գաղափարներից որոնք են պահպանել իրենց արդիականությունը, իսկ որոնք պահանջում են վերաիմաստավորում՝ հաշվի առնելով ժամանակակից ժողովրդավարությունների կառուցվածքային փոփոխությունները։ Գլոբալացումը, զանգվածային լրատվամիջոցների և սոցիալական ցանցերի զարգացումը, քաղաքական պոպուլիզմի տարածումը, հասարակական բևեռացումը, ապատեղեկատվությունը, տնտեսական անհավասարությունը և պետական կառավարման ինստիտուտների նկատմամբ վստահության փոփոխությունները ստեղծում են նոր պայմաններ, որոնք Տոկվիլի ժամանակաշրջանում գոյություն չունեին։ Միևնույն ժամանակ նրա ուշադրությունը ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևական կառուցվածքից բացի հասարակական սովորույթների, քաղաքական մշակույթի և քաղաքացիների վարքագծի նկատմամբ շարունակում է կարևոր տեսական գործիք լինել ժամանակակից ժողովրդավարությունների խնդիրները հասկանալու համար։ Հետազոտությունը կարող է քննության առնել նաև կենտրոնացման և ապակենտրոնացման խնդիրը։ Տոկվիլը մեծ նշանակություն էր տալիս տեղական ինքնակառավարմանը՝ այն դիտարկելով որպես քաղաքացիների քաղաքական փորձի և պատասխանատվության ձևավորման միջավայր։ Ժամանակակից պայմաններում այս մոտեցումը կարող է կապվել համայնքային կառավարման, մասնակցային ժողովրդավարության և որոշումների ընդունման գործընթացներում քաղաքացիների ներգրավվածության հետ։ Աշխատանքի տեսական արժեքը կայանում է դասական քաղաքական մտքի և ժամանակակից ժողովրդավարության խնդիրների միջև կապի հաստատման մեջ։ Տոկվիլյան գաղափարների քննադատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գնահատելու նրա տեսության պատմական նշանակությունը, այլև օգտագործելու այն ժամանակակից քաղաքական համակարգերի ուժեղ և թույլ կողմերը վերլուծելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ժողովրդավարությունը դիտարկում է որպես մշտական հավասարակշռության պահանջող համակարգ, որտեղ ազատությունը, հավասարությունը, մեծամասնության իշխանությունը, փոքրամասնությունների իրավունքները, քաղաքացիական մասնակցությունը և պետական կենտրոնացման սահմանափակումը փոխկապակցված են։ Տոկվիլի հայեցակարգի ժամանակակից քննությունը ցույց է տալիս, որ նրա բարձրացրած մի շարք խնդիրներ շարունակում են արդիական մնալ, թեև դրանց դրսևորման ձևերը փոփոխվել են՝ նոր տեխնոլոգիական, սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական պայմանների ազդեցությամբ։

Technology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հակադարձ կախովի մետաղական կամուրջների նախագծման և կառուցման ընթացքում առաջացող հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը, դրանց տեխնիկական հիմնավորմանն ու հնարավոր լուծումների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում են նմանատիպ կամուրջների կառուցվածքային սխեմաների առանձնահատկությունները, կրող տարրերի աշխատանքի սկզբունքները, բեռնվածքների փոխանցման մեխանիզմները և կառույցի ընդհանուր կայունության ապահովման հարցերը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են մետաղական տարրերի փոխդասավորությունը, դրանց երկրաչափական և ամրության պարամետրերի ընտրությունը, ինչպես նաև մշտական, ժամանակավոր, դինամիկ և այլ տեսակի բեռնվածքների ազդեցությունը կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոնստրուկցիայի հաշվարկային սխեմայի ճիշտ ընտրությանը, դեֆորմացիաների և լարվածությունների գնահատմանը, հանգույցների հուսալիությանը և կառույցի տարածական կոշտության ապահովմանը։ Կառուցման փուլում կարևորվում են մոնտաժային աշխատանքների հաջորդականությունը, առանձին տարրերի պատրաստման և միացման տեխնոլոգիան, հավաքման ճշգրտությունը, ժամանակավոր հենարանների կիրառումը և շինարարական գործընթացի ընթացքում կառույցի կայունության պահպանումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև մետաղական կամուրջների շահագործման պայմանները, շրջակա միջավայրի ազդեցությունը, կոռոզիոն դիմադրությունը և երկարաժամկետ հուսալիության ապահովման միջոցները։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նախագծային լուծումների տեխնիկատնտեսական գնահատումը՝ հաշվի առնելով նյութի ծախսը, կառուցման բարդությունը, աշխատանքի տևողությունը, սպասարկման անհրաժեշտությունը և կառույցի շահագործման անվտանգությունը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել նոր կամուրջների նախագծման, գոյություն ունեցող կառուցվածքային լուծումների կատարելագործման և մետաղական կամուրջների շինարարական տեխնոլոգիաների օպտիմալացման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի համակարգված կերպով բացահայտել հակադարձ կախովի մետաղական կամուրջների նախագծման և կառուցման առանձնահատկությունները՝ ապահովելով դրանց ամրությունը, կայունությունը, հուսալիությունը և անվտանգ շահագործումը։