Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Linguistics

    Историческая грамматика современного армянского языка города Тифлиса

    Աշխատությունը նվիրված է Թիֆլիսի հայախոս միջավայրում գործածված նոր հայերենի քերականական համակարգի պատմական ուսումնասիրությանը՝ լեզվական երևույթները դիտարկելով դրանց ձևավորման, զարգացման և փոփոխության ընթացքի մեջ։ Հետազոտության առանցքում կարող են լինել տվյալ քաղաքային միջավայրին բնորոշ հայերենի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց կապը հայերենի պատմական զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականական ձևերի ծագմանը և ժամանակի ընթացքում կրած փոփոխություններին՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու հին ու միջին հայերենից ժառանգված տարրերի հետագա զարգացումը և նոր լեզվական ձևերի հաստատման ընթացքը։ Քաղաքային բազմալեզու միջավայրը կարևոր նշանակություն ունի նյութի մեկնաբանման համար, քանի որ Թիֆլիսը երկար ժամանակ եղել է հայ մշակութային, կրթական և գրական կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, որտեղ հայերենը գործածվել է տարբեր սոցիալական և հաղորդակցական պայմաններում։ Այդ հանգամանքը հնարավորություն է տալիս լեզվական համակարգը դիտարկել ոչ միայն պատմական քերականության, այլև բարբառագիտության և լեզվական շփումների տեսանկյունից։ Քննության առարկա կարող են դառնալ գոյականի հոլովական և թվային ձևերը, դերանունների համակարգը, բայական խոնարհումը, ժամանակային ու եղանակային ձևերը, մասնիկների և կապերի գործածությունը, ինչպես նաև նախադասության կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Տարբեր ժամանակաշրջանների լեզվական փաստերի համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզելու առանձին քերականական իրողությունների պահպանման, վերափոխման կամ աստիճանական դուրսմղման գործընթացները։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ կարող է տրամադրել արևելահայերենի ձևավորման պատմության և տարածաշրջանային տարբերակների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Քերականական փաստերի պատմական մեկնաբանությունը նպաստում է հասկանալու, թե ինչպես են լեզվի ներքին զարգացման միտումները և բազմալեզու հասարակական միջավայրը համատեղ ազդել Թիֆլիսի հայության խոսքային համակարգի վրա։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև հայերենի պատմության ուսումնասիրության աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ քաղաքային խոսքի տվյալները կարող են պահպանել ինչպես ավելի հին լեզվական շերտերի հետքեր, այնպես էլ նոր ժամանակներում ձևավորված առանձնահատկություններ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական քերականության, հայոց լեզվի պատմության, բարբառագիտության և լեզվական շփումների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Թիֆլիսի հայերենի քերականական կառուցվածքի պատմական զարգացման ամբողջական պատկերացման համար կարևոր նյութ։

    Updated: 2026-09-27
    Историческая грамматика современного армянского языка города Тифлиса
    Online

    Economics

    Փողի շուկան. Բանկային համակարգը և դրամավարկային քաղաքականությունը

    Գրքում ներկայացվում են դրամավարկային քաղաքականության հիմնական գործիքները՝ կանխատեսումները, տոկոսադրույքները, փոխարժեքները և դրամական պրոֆիլները, որոնց միջոցով պետությունները և կենտրոնական բանկերը կառավարվում են մակրոտնտեսական ցուցանիշները՝ գնաճը, գործազրկությունը և տնտեսական աճը։ Հեղինակը շեշտում է, որ դրամավարկային քաղաքականությունը կարևոր գործիք է ոչ միայն պետության տնտեսական քաղաքականության իրականացման համար, այլ նաև բանկային համակարգի և համաշխարհային ֆինանսական շուկաների հարաբերությունների վերաձևման մեջ։ Աշխատությունում առանձնացվում են բանկային համակարգի կառուցվածքը, ֆունկցիաները, բանկերի դերակատարությունը տնտեսության մեջ, հատկապես փողի շրջանառության և տնտեսական ակտիվության խթանման հարցում։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև տնտեսության ֆինանսավորման տարբեր մոդելները՝ մանրամասնորեն վերլուծելով կոմերցիոն բանկերի և կենտրոնական բանկերի գործառույթները։ Գրքում բացատրվում է նաև, թե ինչպես բանկերի ու ֆինանսական հաստատությունների գործողությունները ազդում են դրամավարկային քաղաքականության վրա, ինչպես նաև որոնց պետք է դիմել կարգավորիչ մարմինները՝ կրճատելու բանկային համակարգի թերությունները, կանխելու ֆինանսական ճգնաժամերը և ապահովելու տնտեսական կայունություն։ Աշխատությունը նախատեսված է տնտեսագիտության, ֆինանսների, բանկային գործի, դրամավարկային քաղաքականության և ֆինանսական համակարգերի ուսանողների, ինչպես նաև տնտեսվարողների և պետական կառավարման ոլորտների մասնագետների համար։

    Updated: 2026-09-20
    Փողի շուկան. Բանկային համակարգը և դրամավարկային քաղաքականությունը
    Online

    Literature

    Պարույր Սևակը և ժողովրդական բանահյուսությունը

    Այս գրականագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Պարույր Սևակի ստեղծագործության և հայկական ժողովրդական բանահյուսության փոխառնչությունների քննությանը՝ բացահայտելով ժողովրդական բանավոր մշակույթի ազդեցությունը նրա բանաստեղծական մտածողության, թեմատիկ համակարգի, լեզվի և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների վրա։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես է բանաստեղծը յուրացրել ժողովրդական ստեղծագործության ավանդույթները և դրանք վերափոխել ժամանակակից գրական խոսքի՝ պահպանելով ազգային մշակութային հիշողության հիմնական շերտերը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել ժողովրդական երգի, առածների, ասացվածքների, հեքիաթների, ավանդությունների, ժողովրդական պատկերների և բանավոր խոսքի այլ տարրերի ներկայությունը նրա ստեղծագործություններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական լեզվամտածողության և Սևակի անհատական բանաստեղծական լեզվի փոխազդեցությանը, քանի որ ժողովրդական խոսքի պարզությունը, պատկերավորությունը, հնչերանգային ճկունությունը և իմաստային խտությունը հաճախ վերածվում են հեղինակի գեղարվեստական համակարգի կարևոր բաղադրիչների։ Կարևոր է նաև բանահյուսական կերպարների, խորհրդանիշների և թեմաների վերաիմաստավորման գործընթացը, որի միջոցով ավանդական նյութը ստանում է նոր գաղափարական և հոգեբանական նշանակություն։ Սևակի ստեղծագործություններում ժողովրդական մշակույթը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես թեմատիկ աղբյուր, այլև որպես ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և ժողովրդի հավաքական փորձի արտահայտման միջոց։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժողովրդական երգարվեստի և բանաստեղծական ռիթմի փոխհարաբերությանը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են բանավոր ավանդույթի հնչերանգային և կառուցվածքային սկզբունքները ներգործում բանաստեղծական խոսքի կազմակերպման վրա։ Առանձին նշանակություն ունի ավանդական և ժամանակակից մտածողության համադրությունը․ Սևակը ժողովրդական մշակույթի նյութը չի կրկնում մեխանիկորեն, այլ այն վերածում է ժամանակակից մարդու խնդիրների, հասարակական փոփոխությունների, սիրո, հայրենիքի, հիշողության և մարդկային արժանապատվության մասին խոսելու միջոցի։ Այս տեսանկյունից բանահյուսությունը նրա ստեղծագործության մեջ դառնում է անցյալի և ներկայի միջև կապ ստեղծող կարևոր օղակ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ինչպես Սևակի պոեզիայի, այնպես էլ հայկական բանահյուսության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս միաժամանակ դիտարկել գրական և ժողովրդական մշակույթի փոխադարձ ազդեցության մեխանիզմները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ժողովրդական բանահյուսությունը Սևակի ստեղծագործական աշխարհի կարևոր հիմքերից է, որի միջոցով նա պահպանել, վերաիմաստավորել և նոր գեղարվեստական ձևով արտահայտել է ազգային մշակույթի հիշողությունն ու արժեքները։

    Updated: 2026-09-09
    Պարույր Սևակը և ժողովրդական բանահյուսությունը
    Online

    Biology

    Macrovipera lebetina obtusa օձի թույնի պրոտեկտորային ազդեցության մեխանիզմները Կրոկերի սարկոմայի և Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելների վրա

    Աշխատանքը նվիրված է Macrovipera lebetina obtusa տեսակի օձի թույնի պրոտեկտորային, այսինքն՝ պաշտպանիչ և կենսաբանական կարգավորիչ ազդեցությունների ուսումնասիրմանը Կրոկերի սարկոմայի և Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելներում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել թույնի կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները տարբեր ախտաբանական գործընթացների ժամանակ և գնահատել, թե ինչպես կարող են դրանք փոփոխել ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններին բնորոշ բջջային ու մոլեկուլային երևույթները։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ օձի թույնը բարդ կենսաբանական համակարգ է, որը պարունակում է բազմաթիվ սպիտակուցային և պեպտիդային բաղադրիչներ՝ տարբեր ֆիզիոլոգիական թիրախների վրա ազդեցության ներուժով։ Դրանցից որոշները կարող են ազդել բջջային ազդանշանային ուղիների, բորբոքային արձագանքի, օքսիդատիվ գործընթացների, արյան մակարդման համակարգի, բջջային մահվան և հյուսվածքային փոխազդեցությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուռուցքային գործընթացի վրա ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Կրոկերի սարկոմայի կենդանական մոդելը հնարավորություն է տալիս գնահատելու փորձարարական ուռուցքի աճի, բջջային կազմի և հյուսվածքային փոփոխությունների նկատմամբ ուսումնասիրվող կենսաբանական գործոնի ազդեցությունը։ Կարող են վերլուծվել ուռուցքի աճի դինամիկան, բջիջների բազմացման ակտիվությունը, ապոպտոզի դրսևորումները, ուռուցքային հյուսվածքի կառուցվածքային փոփոխությունները և օրգանիզմի ընդհանուր պատասխանները։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե արդյոք թույնի ազդեցությունը կապված է ուռուցքային բջիջների կենսունակության փոփոխության, բջջային մահվան ակտիվացման կամ ուռուցքային միկրոմիջավայրի փոփոխությունների հետ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել օքսիդատիվ սթրեսի և հակաօքսիդանտային համակարգի վիճակին։ Ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացներում ռեակտիվ թթվածնային տեսակների առաջացման և հակաօքսիդանտային պաշտպանության միջև հավասարակշռության խախտումը կարող է նպաստել բջջային վնասմանը։ Հետևաբար լիպիդների, սպիտակուցների կամ այլ կենսամոլեկուլների օքսիդացման ցուցանիշների, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային ֆերմենտների ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել թույնի ազդեցության որոշ կենսաքիմիական մեխանիզմներ։ Հետազոտության մյուս հիմնական ուղղությունը Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելի ուսումնասիրությունն է։ Այս դեպքում ուշադրությունը կարող է կենտրոնանալ հիշողության և ճանաչողական վարքի փոփոխությունների, նյարդային հյուսվածքի կառուցվածքային վիճակի, բորբոքային գործընթացների և նեյրոնների վնասման հետ կապված կենսաքիմիական ցուցանիշների վրա։ Ալցհեյմերի հիվանդության պաթոգենեզը բազմագործոն գործընթաց է, որում կարևոր դեր ունեն ամիլոիդային կուտակումները, տաու-սպիտակուցի պաթոլոգիական փոփոխությունները, նեյրոբորբոքումը, օքսիդատիվ սթրեսը և սինապտիկ ֆունկցիայի խանգարումները։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվող ազդեցության գնահատումը կարող է ներառել այս գործընթացների տարբեր բաղադրիչների ուսումնասիրություն։ Կենդանիների վարքային թեստերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ուսումնասիրվող նյութի ազդեցությունը հիշողության, ուսուցման և տարածական կողմնորոշման վրա։ Վարքային արդյունքները կարող են համադրվել ուղեղի հյուսվածքի կենսաքիմիական և հյուսվածաբանական ցուցանիշների հետ՝ պարզելու համար, թե վարքային փոփոխությունները ինչպիսի նեյրոկենսաբանական հիմք ունեն։ Հատուկ նշանակություն ունի նեյրոբորբոքային գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Գլիալ բջիջների ակտիվացումը և բորբոքային միջնորդների փոփոխությունները կարող են նպաստել նեյրոնների վնասմանը և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացների առաջընթացին։ Եթե ուսումնասիրվող ազդեցությունը փոխում է այդ գործընթացների ինտենսիվությունը, ապա դա կարող է վկայել ուղեղի հյուսվածքի վրա դրա կարգավորիչ կամ պաշտպանիչ ազդեցության հնարավոր մեխանիզմների մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև բջջային մահվան և գոյատևման ազդանշանային ուղիները։ Ապոպտոզի ակտիվացումը, միտոքոնդրիալ ֆունկցիայի խանգարումը և բջջային սթրեսի տարբեր ձևերը կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես ուռուցքային, այնպես էլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների դեպքում, սակայն դրանց դերը տարբեր հիվանդություններում կարող է լինել հակադիր։ Այդ պատճառով տարբեր կենդանական մոդելների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու կենսաբանական ակտիվ նյութի բազմազան ազդեցությունները և դրանց պայմանավորող մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև թույնի ազդեցության դոզա-կախյալ և ժամանակային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր դոզաներով և տարբեր ժամանակահատվածներում ստացված տվյալների համեմատությունը թույլ է տալիս գնահատել ազդեցության ուժգնությունը, կայունությունը և հնարավոր օպտիմալ պայմանները։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել կենդանիների ընդհանուր վիճակը և հնարավոր անցանկալի ազդեցությունները, քանի որ թույնի բաղադրիչներն ունեն բազմազան կենսաբանական ակտիվություն։ Մոլեկուլային և կենսաքիմիական ցուցանիշների համադրումը վարքային ու հյուսվածաբանական տվյալների հետ կարող է հնարավորություն տալ կառուցելու ազդեցության հնարավոր մեխանիստական պատկերը։ Այս մոտեցումը կարևոր է, քանի որ միայն մեկ կենսաքիմիական ցուցանիշի փոփոխությունը բավարար չէ պաշտպանիչ ազդեցության մեխանիզմը հիմնավորելու համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է նաև նպաստել օձի թույնի առանձին բաղադրիչների կենսաբժշկական ներուժի հետագա գնահատմանը։ Եթե բացահայտվում են այնպիսի մոլեկուլային թիրախներ կամ ազդանշանային ուղիներ, որոնց վրա ազդեցությունը կապված է բարենպաստ կենսաբանական փոփոխությունների հետ, դրանք կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նոր դեղաբանական միջոցների որոնման համար։ Միաժամանակ կենդանական մոդելներում ստացված արդյունքները պետք է դիտարկել որպես նախակլինիկական գիտական տվյալներ, որոնք ինքնին չեն նշանակում մարդկանց մոտ բուժական արդյունավետության ապացույց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է կենսաքիմիայի, դեղաբանության, փորձարարական ուռուցքաբանության և նեյրոկենսաբանության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով օձի թույնի ազդեցությունը երկու էապես տարբեր, սակայն բարդ պաթոգենետիկ մեխանիզմներ ունեցող հիվանդությունների կենդանական մոդելներում։ Թեման ունի գիտական նշանակություն, քանի որ կարող է նպաստել թույնի կենսաբանական ակտիվության, բջջային պաշտպանության և հիվանդաբանական գործընթացների կարգավորման միջև փոխհարաբերությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր կենսաակտիվ միացությունների հետագա հետազոտության հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։

    Updated: 2026-09-09
    Macrovipera lebetina obtusa օձի թույնի պրոտեկտորային ազդեցության մեխանիզմները Կրոկերի սարկոմայի և Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելների վրա
    Online

    Economics

    Արտադրության արդյունավետության բարձրացման գործոնները և ուղիները

    Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արտադրության արդյունավետության բարձրացման հիմնական գործոնների և դրանց իրագործման ուղիների վերլուծությանը՝ ընդգծելով տնտեսական, կազմակերպչական և տեխնոլոգիական մոտեցումների համադրության կարևորությունը։ Աշխատությունում դիտարկվում է արտադրության արդյունավետությունը որպես բազմագործոն համակարգ, որտեղ կարևոր դեր ունեն աշխատանքի արտադրողականությունը, նյութական և էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման մակարդակը, արտադրական գործընթացների կազմակերպման որակը և տեխնոլոգիական նորարարությունների ներդրումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտատեխնիկական առաջընթացի ազդեցությանը, ավտոմատացման և թվայնացման գործընթացներին, ինչպես նաև կառավարման ժամանակակից մեթոդների կիրառմանը՝ արտադրական ցիկլերի օպտիմալացման նպատակով։ Քննարկվում են նաև ձեռնարկությունների ներքին ռեզերվների բացահայտման ուղիները, ծախսերի նվազեցման ռազմավարությունները և արտադրանքի որակի բարձրացման միջոցառումները։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ արտադրության արդյունավետության կայուն աճը հնարավոր է միայն համակարգային մոտեցման դեպքում, որը համադրում է տեխնոլոգիական արդիականացումը, մարդկային կապիտալի զարգացումը և կառավարման արդյունավետ կազմակերպումը։

    Updated: 2026-09-19
    Արտադրության արդյունավետության բարձրացման գործոնները և ուղիները
    Online

    Other Subjects

    Նոր գրքեր: Տեխնիկա: Ինֆորմացիոն ցանկ =Новые книги: Техника (1986, Март, №3)

    Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական ոլորտին վերաբերող նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական համառոտ ցուցակը, որի նպատակն է ապահովել ընթերցողների, ուսանողների և մասնագետների արագ կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրականության հոսքում։ Այն ընդգրկում է ինժեներական գիտությունների տարբեր ճյուղերին՝ մեքենաշինությանը, էլեկտրոնիկային, ավտոմատացմանը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին, էներգետիկային, շինարարությանը և այլ կիրառական ոլորտներին վերաբերող հրատարակություններ՝ արտացոլելով գիտատեխնիկական առաջընթացի արդի միտումները և նորագույն հետազոտությունների ուղղությունները։ Ցանկը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության ճշգրտությունն ու համակարգված ներկայացումը, և ծառայում է որպես կարևոր օժանդակ գործիք գիտական ու մասնագիտական գործունեության համար՝ հնարավորություն տալով արագ գտնել անհրաժեշտ գրականություն, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառել այն ուսումնական կամ հետազոտական նպատակներով։

    Updated: 2026-08-21
    Նոր գրքեր: Տեխնիկա: Ինֆորմացիոն ցանկ =Новые книги: Техника (1986, Март, №3)