Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionReligion
Բողոքական քարոզչության վերաբերյալ որոշ հարցերին տրված պատասխանները․ Կոստանդնուպոլսի պատրիարքական փոխանորդ արքեպիսկոպոս Մոնսինյոր Հասունի նամակի թարգմանությունը
Հրատարակությունը վերաբերում է XIX դարի քրիստոնեական համայնքների միջև դավանաբանական քննարկումներին և բողոքականության վերաբերյալ առաջադրված հարցերին տրված պատասխաններին։ Վերնագրի համաձայն՝ գրքում ներկայացված է Կոստանդնուպոլսի կաթոլիկ եկեղեցական շրջանակների հետ կապված բարձրաստիճան հոգևորականի՝ Մոնսինյոր Հասունի նամակը, որը թարգմանվել է ընթերցողների համար։ Նյութի կենտրոնում բողոքական քարոզչության, քրիստոնեական հավատքի մեկնաբանության և տարբեր դավանանքների միջև առկա տարաձայնությունների հարցերն են։ XIX դարում Օսմանյան կայսրության հայ համայնքներում կաթոլիկ և բողոքական ուղղությունների տարածումը, դրանց նկատմամբ վերաբերմունքը և եկեղեցական ինքնության շուրջ քննարկումները կարևոր տեղ էին զբաղեցնում կրոնական ու հասարակական կյանքում։ Նման հրապարակումները նպատակ ունեին ներկայացնելու որոշակի դավանաբանական դիրքորոշումներ, պարզաբանելու վիճարկվող հարցեր և ընթերցողին ծանոթացնելու տարբեր եկեղեցական շրջանակների փաստարկներին։ Նամակի թարգմանական ձևաչափը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես էին այլալեզու կրոնական նյութերը հասանելի դառնում հայերեն ընթերցողին։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ կրոնական գրականության պատմության, կաթոլիկության և բողոքականության միջև աստվածաբանական բանավեճերի, ինչպես նաև XIX դարի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքների հոգևոր ու հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-10-29
Religion
Ճան Թէֆթիշի եանի էրմէնիճէ ճրագ հոգւոյ տէնիլէն րէսալէնին թերճիւմէսի
Գիրքը 19-րդ դարի հայերենով հրատարակված կրոնաբարոյական բնույթի թարգմանական աշխատություն է, որը լույս է տեսել 1861 թվականին։ Այն անգլիացի միսիոներ և հայերենագիտական աշխատությունների հեղինակ Գ. Բ. Ուայթինգի (G. B. Whiting) անվան հետ կապված հրատարակություն է։ Աշխատությունը ներկայացնում է «Ճրագ հոգւոյ» անունով հայտնի կրոնական երկի թարգմանությունը հայերենով՝ օսմաներենի միջոցով։ Հրատարակությունը պատկանում է այն ժամանակաշրջանի գրական ու կրոնական գործունեությանը, երբ հայերենով լույս էին տեսնում տարբեր լեզուներից թարգմանված հոգևոր նյութեր՝ ընթերցողներին քրիստոնեական ուսմունքի, հավատքի և բարոյական կյանքի վերաբերյալ գաղափարներ փոխանցելու նպատակով։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն և օսմաներեն լեզուների փոխհարաբերությունների, թարգմանական գրականության զարգացման, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայ համայնքներում կրոնական գրքերի տարածման պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը փոքրածավալ հրատարակություն է՝ 32 էջ, տպագրված 1861 թվականին Մինասյանի տպարանում։ Հրատարակության ամբողջական բովանդակության վերաբերյալ տեղեկությունները սահմանափակ են, ուստի առանձին գլուխների կամ ուսմունքային դրույթների մասին ավելի մանրամասն պնդումներ անել հնարավոր չէ։
Updated: 2026-10-24
History
Իլեթխելի տարեգրությունը՝ որպես օիրաթների պատմության սկզբնաղբյուր
Աշխատությունը նվիրված է օիրաթների պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր պատմական սկզբնաղբյուրներից մեկի՝ «Իլեթխել» տարեգրության գիտական և աղբյուրագիտական նշանակությանը։ Այն անդրադառնում է օիրաթների պատմական անցյալի վերակազմության, նրանց քաղաքական, հասարակական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության, ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիայի ժողովուրդների պատմության մեջ նրանց ունեցած դերի բացահայտման խնդիրներին։ Տարեգրական բնույթի պատմական երկերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում միջնադարյան և նոր շրջանի ժողովուրդների անցյալի ուսումնասիրման գործում, քանի որ պահպանել են տեղեկություններ տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձությունների, քաղաքական զարգացումների, իշխանական հարաբերությունների, տոհմական ավանդույթների, ռազմական բախումների, տարածքային փոփոխությունների և ժողովուրդների միջև ձևավորված կապերի մասին։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևորում է «Իլեթխել» տարեգրության օգտագործումը որպես պատմական տեղեկությունների պահպանման և փոխանցման աղբյուր՝ հնարավորություն տալով ուշադրություն դարձնելու օիրաթների պատմության այն կողմերին, որոնք նշանակալի են նրանց ինքնության, պատմական հիշողության և տարածաշրջանային դերակատարության ըմբռնման համար։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում օիրաթների՝ որպես Կենտրոնական Ասիայի պատմական գործընթացներում ակտիվ մասնակցություն ունեցած ժողովրդի ուսումնասիրությունը, որի անցյալը սերտորեն առնչվում է մոնղոլական աշխարհի քաղաքական պատմությանը, տափաստանային հասարակությունների զարգացմանը և տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների փոխհարաբերություններին։ Աղբյուրագիտական մոտեցումը կարևոր է ոչ միայն պատմական տեղեկությունների բովանդակությունը բացահայտելու, այլև դրանց պատմական արժեքը, հաղորդման առանձնահատկությունները և անցյալի իրադարձությունների ուսումնասիրման հնարավորությունները գնահատելու տեսանկյունից։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են տարեգրական ժառանգության գիտական շրջանառությանը, պատմական հիշողության պահպանմանը և այնպիսի ժողովուրդների անցյալի ավելի ամբողջական ընկալմանը, որոնց պատմությունը կարևոր նշանակություն ունի Եվրասիական տարածաշրջանի ընդհանուր պատմական պատկերի համար։ Աշխատությունն արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, մոնղոլագետների, աղբյուրագետների, Կենտրոնական Ասիայի ժողովուրդների պատմությամբ հետաքրքրվողների և պատմական գրավոր հուշարձանների ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև օգտակար է օիրաթների պատմության վերաբերյալ գիտական հետաքրքրությունների խորացման, պատմական սկզբնաղբյուրների նշանակության ըմբռնման և տարածաշրջանի բազմաշերտ պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-21
Other Subjects
Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Техника (1988, Март, №3)
Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։
Updated: 2026-11-02
History
Կիլիկիան Հայաստան
Կիլիկյան Հայաստանը միջնադարյան հայկական պետականություն էր, որը գոյություն է ունեցել 11-14-րդ դարերում Կիլիկիա տարածաշրջանում՝ Միջերկրական ծովի արևելյան ափին, և ձևավորվել է այն ժամանակ, երբ Armenia-ի բնակչության մի մասը սելջուկյան արշավանքների և քաղաքական ճնշումների հետևանքով տեղափոխվել է այդ տարածք։ Կիլիկյան Հայաստանի հիմքում կանգնած էր հայ իշխանական տների և ռազմաքաղաքական առաջնորդների գործունեությունը, որոնք աստիճանաբար ստեղծեցին ինքնուրույն պետական համակարգ, իսկ հետագայում այն վերածվեց թագավորության՝ հայտնի որպես Cilician Armenia։ Այս պետությունը կարևոր դեր է խաղացել տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ՝ համագործակցելով խաչակիրների հետ, ինչպես նաև պայքարելով Բյուզանդիայի, սելջուկների և այլ ուժերի դեմ։ Կիլիկիան դարձել էր տնտեսական և մշակութային զարգացած կենտրոն, որտեղ զարգացել են առևտուրը, ծովային կապերը և հայկական միջնադարյան մշակույթը՝ ձեռագրերի արվեստը, ճարտարապետությունը և իրավական համակարգը։ Մայրաքաղաքներն էին Տարսոնը, Սիսը և այլ քաղաքներ, որոնք դարձել էին քաղաքական և մշակութային կենտրոններ։ Կիլիկյան Հայաստանը նաև կարևոր դեր է ունեցել որպես միջնորդ Արևելքի և Արևմուտքի միջև՝ հատկապես խաչակրաց արշավանքների ժամանակաշրջանում, ինչը նպաստել է նրա միջազգային կապերի ընդլայնմանը։ Սակայն 14-րդ դարում ներքին թուլացման, արտաքին հարձակումների և աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների հետևանքով Կիլիկյան հայկական թագավորությունը կորցրեց իր անկախությունը և վերջնականապես անկում ապրեց։ Ընդհանուր առմամբ, Կիլիկյան Հայաստանը համարվում է հայկական պետականության կարևոր փուլերից մեկը, որը շարունակել է հայկական պետական և մշակութային ավանդույթները նոր աշխարհագրական և քաղաքական պայմաններում։
Updated: 2026-10-23
History
Կորյուն վարդապետի պատմությունը Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի կյանքի և մահվան մասին
Հայ հին մատենագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայ պատմագրության և վարքագրական գրականության հիմնադիր հեղինակներից Կորյուն վարդապետի երկը՝ նվիրված Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի կյանքին, գործունեությանը, հոգևոր առաքելությանը և մահվանը։ Ստեղծագործությունը բացառիկ նշանակություն ունի հայ ժողովրդի պատմության, ազգային ինքնության, գրավոր մշակույթի և քրիստոնեական հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրության համար, քանի որ դրա կենտրոնում հայոց այբուբենի ստեղծող, լուսավորական մեծ գործիչ և հայ եկեղեցու սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի կյանքն ու պատմական առաքելությունն են։ Երկի հիմնական բովանդակային առանցքը Մեսրոպ Մաշտոցի կենսագրության ներկայացումն է՝ նրա հոգևոր ձևավորման, գիտելիքի որոնման, քարոզչական գործունեության, հայ գրերի ստեղծման և հայ ժողովրդի կրթական ու մշակութային կյանքի վերափոխման համատեքստում։ Կորյունը, լինելով Մեսրոպ Մաշտոցի աշակերտն ու նրա գործունեությանը մոտ կանգնած անձանցից մեկը, ներկայացնում է իր ուսուցչի կերպարը ոչ միայն որպես մեծ գիտնականի և գրերի ստեղծողի, այլև որպես քրիստոնեական հավատքին նվիրված հոգևոր առաջնորդի, որի ամբողջ կյանքը ծառայեց ազգային ու հոգևոր լուսավորության գաղափարին։ Ստեղծագործության կարևորագույն թեմաներից մեկը հայոց գրերի ստեղծման պատմությունն է։ Մաշտոցի գործունեությունը ներկայացվում է որպես հայ ժողովրդի պատմական զարգացման շրջադարձային իրադարձություն, որի շնորհիվ հնարավոր դարձավ հայերեն գրավոր մշակույթի ինքնուրույն զարգացումը, Սուրբ Գրքի թարգմանությունը, քրիստոնեական ուսմունքի տարածումը մայրենի լեզվով և ազգային գրականության ձևավորումը։ Հայոց այբուբենի ստեղծումը երկում դիտարկվում է ոչ միայն որպես լեզվական կամ գիտական ձեռքբերում, այլև որպես աստվածային նախախնամությամբ պայմանավորված հոգևոր առաքելություն, որն իր նշանակությամբ վերափոխեց հայ ժողովրդի կրթական, եկեղեցական և մշակութային կյանքը։ Մաշտոցի գործունեության պատմական ներկայացման մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նրա համագործակցությունը Սահակ Պարթև կաթողիկոսի և հայոց պետական ու եկեղեցական գործիչների հետ։ Այս համագործակցության շնորհիվ ձևավորվեց հայերեն դպրոցների և թարգմանական գործունեության զարգացման լայն շարժում, որի նպատակն էր քրիստոնեական գիտելիքներն ու գրական ժառանգությունը հասանելի դարձնել հայ ժողովրդին մայրենի լեզվով։ Ստեղծագործության մեջ արտացոլվում է նաև հայոց գրերի ստեղծումից հետո ծավալված կրթական վերելքը, թարգմանական դպրոցի գործունեությունը և հայերեն գրավոր մշակույթի սկզբնավորման պատմական միջավայրը։ Մաշտոցի կերպարը ներկայացվում է որպես անձնազոհ, աշխատասեր, խոնարհ և իր ժողովրդին նվիրված անհատականություն, որի գործունեությունը միավորում էր հոգևոր հավատարմությունը, գիտական որոնումը, մանկավարժական առաքելությունն ու ազգային պատասխանատվությունը։ Նրա կյանքի պատմությունը դառնում է օրինակ՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես կարող է մեկ անհատի նվիրումն ու ստեղծագործական աշխատանքը վճռորոշ ազդեցություն ունենալ մի ամբողջ ժողովրդի պատմական ճակատագրի վրա։ Երկի մյուս կարևոր թեման Մաշտոցի հոգևոր ժառանգությունն ու մահվան պատմությունն է։ Կորյունը ներկայացնում է իր ուսուցչի կյանքի վերջին շրջանը՝ ընդգծելով նրա սրբակենցաղ վարքը, հոգևոր հեղինակությունը և աշակերտների ու ժողովրդի հիշողության մեջ ունեցած բացառիկ տեղը։ Մաշտոցի մահը դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեծ անհատի կենսագրության ավարտ, այլև որպես նրա լուսավորական առաքելության շարունակության և ստեղծած մշակութային ժառանգության պատմական ամրապնդման սկիզբ։ Այս առումով ստեղծագործությունը միավորում է կենսագրական, պատմական, եկեղեցական և բարոյախրատական նշանակությունները՝ ձևավորելով հայ ազգային հիշողության հիմնարար պատումներից մեկը։ Գրական առանձնահատկությունների տեսանկյունից երկը հայ հին պատմագրության և վարքագրության նշանակալի օրինակ է։ Կորյունի շարադրանքին բնորոշ են քրիստոնեական աշխարհայացքը, պատմական իրադարձությունների հոգևոր մեկնաբանությունը, կենսագրական պատումի և ներբողական խոսքի համադրությունը, ինչպես նաև բարձր ոճական արտահայտչականությունը։ Հեղինակը պատմական տեղեկությունները ներկայացնում է խորապես հավատավոր և հուզական մոտեցմամբ՝ Մաշտոցի կերպարը վերածելով հոգևոր ու ազգային կատարելության խորհրդանիշի։ Ստեղծագործության լեզուն և շարադրանքի կառուցվածքը կարևոր նյութ են հայ հին գրական հայերենի, վաղ միջնադարյան պատմագրության և հայ վարքագրական արձակի ուսումնասիրության համար։ Պատմական նշանակությամբ այն համարվում է հայոց գրերի ստեղծման և հայ գրավոր մշակույթի սկզբնավորման մասին ամենակարևոր սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Կորյունի հաղորդած տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու 5-րդ դարի Հայաստանի քաղաքական, եկեղեցական, կրթական և մշակութային իրադրությունը, ինչպես նաև հայերեն թարգմանական գրականության ձևավորման նախադրյալները։ Երկի արժեքը պայմանավորված է նաև հեղինակի անմիջական կապով ներկայացվող պատմական իրադարձությունների և գլխավոր հերոսի հետ, ինչը նրան դարձնում է բացառիկ նշանակության վկայություն հայ ժողովրդի մշակութային պատմության համար։ 19-րդ դարում այս երկի վերահրատարակությունը կարևոր դեր ուներ ազգային պատմական հիշողության վերակենդանացման և հայ դասական մատենագրության տարածման գործում։ Զմյուռնիայի Մեսրոպյան վարժարանի տպագրական գործունեության շրջանակում նման աշխատության հրատարակությունը խորհրդանշական նշանակություն ուներ, քանի որ այն միավորում էր հայ գրերի ստեղծողի պատմական ժառանգությունը և կրթական հաստատության լուսավորական առաքելությունը։ Մաշտոցի կյանքի պատմության տարածումը նպաստում էր հայ երիտասարդության ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդմանը, մայրենի լեզվի արժևորմանը և կրթության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ մատենագրության, հայոց գրերի պատմության, վաղ միջնադարյան Հայաստանի, Հայ առաքելական եկեղեցու պատմության և ազգային կրթական ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, բանասերներին, հայագետներին, աստվածաբաններին, գրականագետներին, ինչպես նաև հայ մշակույթի և ազգային ինքնության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա ընթերցողական արժեքը հատկապես մեծ է այն պատճառով, որ հնարավորություն է տալիս ճանաչելու հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի սկզբնավորման պատմությունը, հասկանալու Մեսրոպ Մաշտոցի համազգային նշանակությունը և գնահատելու այն հոգևոր ու մտավոր ժառանգությունը, որի հիման վրա դարերի ընթացքում պահպանվել և զարգացել են հայոց լեզուն, գրականությունն ու ազգային ինքնագիտակցությունը։
Updated: 2026-11-12