Գրիգոր Զոհրապ Արձակ

Religion

«Բանադատ» վերնագիրը մատնանշում է բանավեճի, քննադատական խոսքի և տարբեր տեսակետների քննարկման հետ կապված գրական ուղղվածություն։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես մտքերի ու դիրքորոշումների ներկայացման, փաստարկների քննության և հակադիր կարծիքների համադրման վրա հիմնված աշխատություն։ Բանադատական գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել հասարակական և գրական մտքի զարգացման գործում՝ հնարավորություն տալով քննարկելու վիճահարույց հարցեր, վերանայելու տարածված պատկերացումները և հիմնավորելու որոշակի տեսակետներ։ Այսպիսի երկերում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն տրամաբանական դատողությունը, փաստարկների հաջորդականությունը, լեզվի համոզչականությունը և քննադատական մոտեցումը։ Վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հստակ որոշել, թե որ անձանց, գաղափարների կամ հասարակական հարցերի շուրջ է կառուցված գիրքը, սակայն այն կարելի է կապել 19-րդ դարի հայ գրավոր մշակույթում ձևավորված բանավիճային և քննադատական խոսքի ավանդույթի հետ։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Կոստանդնուպոլսի հայ մտավոր և տպագրական միջավայրի, ինչպես նաև հայերեն քննադատական արձակի ու հրապարակախոսության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է ծառայել որպես նյութ՝ տվյալ ժամանակաշրջանի մտավոր քննարկումների, փաստարկման եղանակների և գրական-հասարակական հաղորդակցության առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։

History

Ս. Ա. Եսայանի աշխատությունն ուսումնասիրում է Հայաստանի հյուսիսարևելյան շրջանների հնագույն ցեղային բնակչության մշակույթը՝ մ. թ. ա. III–I հազարամյակներն ընդգրկող երկարատև ժամանակաշրջանում։ Հետազոտության հիմքում հնագիտական նյութերի և պատմական տվյալների քննությունն է, որոնց միջոցով ներկայացվում են տարածաշրջանում բնակված համայնքների հասարակական կյանքի, տնտեսական գործունեության և մշակութային զարգացման առանձնահատկությունները։ Հնագիտական գտածոների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու բնակավայրերի կառուցվածքի, բնակելի և պաշտպանական կառույցների, թաղման սովորույթների, խեցեգործության, մետաղամշակության, զենքերի, գործիքների և զարդերի մասին։ Այս նյութերը կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում հին համայնքների արտադրական հմտությունների, կենցաղի, գեղարվեստական պատկերացումների և հարևան բնակչության հետ ունեցած կապերի վերաբերյալ։ Աշխատության ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու մշակութային երևույթների շարունակականությունն ու փոփոխությունները, ինչպես նաև տարածաշրջանի հնագիտական հուշարձանների տեղը Հայկական լեռնաշխարհի ընդհանուր պատմամշակութային գործընթացներում։ Հետազոտությունը նշանակալի է Հայաստանի հյուսիսարևելյան տարածքների հնագույն պատմության, ցեղային հասարակությունների ձևավորման, նյութական մշակույթի զարգացման և հնագիտական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է հնագետների, պատմաբանների և հին քաղաքակրթություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Other Subjects

Հուշագրական բնույթի աշխատությունը նվիրված է 1936–1939 թվականներին Իսպանիայում տեղի ունեցած քաղաքացիական պատերազմի իրադարձություններին, դրանց պատմական միջավայրին և մարդկային ճակատագրերի վրա ունեցած ազդեցությանը։ Պատերազմական ժամանակաշրջանը ներկայացվում է անձնական հիշողությունների, ապրումների և իրադարձությունների ականատեսի դիտարկումների տեսանկյունից՝ հնարավորություն ընձեռելով պատմական գործընթացները դիտարկել անհատական փորձառության համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում իսպանական հասարակության քաղաքական և գաղափարական հակասություններին, հանրապետականների ու ազգայնականների միջև ծավալված հակամարտությանը, պատերազմի ընթացքում հասարակական կյանքի փոփոխություններին և բնակչության առօրյա դժվարություններին։ Կարևորվում են պատերազմի մասնակիցների և խաղաղ բնակչության ապրումները, հասարակական հարաբերությունների վերափոխումները, մարդկային համերաշխության և բարոյական ընտրության խնդիրները։ Հուշագրական շարադրանքը կարող է լուսաբանել նաև միջազգային քաղաքական իրադրության, օտարերկրյա կամավորների մասնակցության և պատերազմի նկատմամբ տարբեր հասարակական շրջանակների վերաբերմունքի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն անհատական հիշողության և պատմական իրականության փոխհարաբերությունները, դեպքերի սուբյեկտիվ ընկալումը և անցյալի վերաիմաստավորման գործընթացը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես պատմական իրադարձությունների անձնական վկայություն, այլև որպես պատերազմի սոցիալական, մշակութային և հոգեբանական հետևանքների ուսումնասիրման աղբյուր։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հուշագրական գրականության հետազոտողների, իսպանագետների, մշակութաբանների, դասախոսների և պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Journalism

Գրականագիտական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XX դարի սկզբի հայ մամուլում ծավալված գրական բանավեճերի, դրանց գաղափարական ու գեղագիտական առանձնահատկությունների և հայ գրական մտքի զարգացման վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի հայ գրական կյանքի հիմնական ուղղությունները, պարբերական մամուլի դերը գրական գործընթացների կազմակերպման գործում և գրողների ու քննադատների միջև ձևավորված գաղափարական տարաձայնությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրականության հասարակական նշանակության, ազգային ինքնության, գեղարվեստական ստեղծագործության նպատակների և գրական նոր ուղղությունների վերաբերյալ քննարկումներին։ Վերլուծվում են ավանդական և նորարարական գեղագիտական հայացքների բախումները, ռեալիզմի, ռոմանտիզմի, սիմվոլիզմի և գրական այլ հոսանքների շուրջ ձևավորված բանավեճերը։ Քննարկվում են նաև արևելահայ և արևմտահայ գրական միջավայրերի փոխհարաբերությունները, գրական քննադատության զարգացման առանձնահատկությունները և մամուլի միջոցով գրական արժեքների գնահատման չափանիշների ձևավորումը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են գրական պարբերականներում հրապարակված հոդվածների, քննադատական արձագանքների, հրապարակախոսական նյութերի և գրողների փոխադարձ գնահատականների պատմագրական ու գրականագիտական վերլուծության հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գրական բանավեճերի ազդեցությանը հայ նոր գրականության զարգացման, գեղագիտական մտածողության վերափոխման և ազգային մշակութային ինքնագիտակցության ձևավորման գործընթացների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրական քննադատության, մամուլի պատմության և մշակութաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Pedagogy

Գիտական աշխատությունը նվիրված է բուհական և հետբուհական կրթության համակարգում մենթորային փոխհարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ կազմակերպման գիտատեսական, մեթոդաբանական ու գործնական հիմունքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում մենթորության՝ որպես կրթական, մասնագիտական և անձնային զարգացման կարևոր մեխանիզմի էությունը, դրա հիմնական սկզբունքները, գործառույթները և կիրառման առանձնահատկությունները բարձրագույն կրթության տարբեր աստիճաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մենթորի և մենթիի միջև համագործակցային հարաբերությունների ձևավորմանը, փոխադարձ վստահության, մասնագիտական աջակցության, փորձի փոխանցման և անհատական զարգացման համար նպաստավոր կրթական միջավայրի ստեղծմանը։ Ուսումնասիրվում են մենթորային գործունեության հոգեբանամանկավարժական հիմքերը, մասնագիտական հաղորդակցության առանձնահատկությունները, ուսուցման անհատականացման հնարավորությունները և կրթական գործընթացի մասնակիցների միջև արդյունավետ փոխգործակցության ապահովման մեխանիզմները։ Քննարկվում են մենթորության դերը ուսանողների, մագիստրանտների, ասպիրանտների և երիտասարդ հետազոտողների մասնագիտական կարողությունների զարգացման, գիտահետազոտական հմտությունների կատարելագործման, ինքնուրույն մտածողության ձևավորման և ակադեմիական միջավայրին հարմարվելու գործընթացներում։ Անդրադարձ է կատարվում մենթորային փոխհարաբերությունների կազմակերպման տարբեր մոդելներին, անհատական և խմբային մենթորության առանձնահատկություններին, ակադեմիական խորհրդատվության և գիտական ղեկավարության հետ դրանց փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև մենթորական աջակցության արդյունավետության գնահատման չափանիշներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մենթորային գործունեության գիտամեթոդական ապահովման ուսումնասիրությունը, որը ներառում է մենթորների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման, հաղորդակցական և մանկավարժական կարողությունների զարգացման, խորհրդատվական մեթոդների ընտրության և կրթական գործընթացում դրանց նպատակային կիրառման հիմնախնդիրները։ Դիտարկվում են նաև մենթորային հարաբերությունների ազդեցությունը սովորողների ուսումնական մոտիվացիայի, ինքնավստահության, մասնագիտական ինքնորոշման, ստեղծագործական ներուժի և հետազոտական նախաձեռնողականության զարգացման վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հետբուհական կրթության համակարգում գիտական սերնդափոխության ապահովմանը, երիտասարդ գիտնականների մասնագիտական կայացմանը, հետազոտական մշակույթի ձևավորմանը և գիտական համայնքի ներսում գիտելիքների ու փորձառության փոխանցման շարունակականությանը։ Քննության են առնվում մենթորային ծրագրերի մշակման և ներդրման կազմակերպական պայմանները, կրթական հաստատությունների կառավարման համակարգում դրանց ինտեգրման հնարավորությունները, մենթորների և շահառուների ընտրության սկզբունքները, համագործակցության փուլերը և հետադարձ կապի ապահովման մեխանիզմները։ Կարևորվում են նաև մենթորային հարաբերություններում մասնագիտական էթիկայի, փոխադարձ պատասխանատվության, ակադեմիական ազնվության, անհատական առանձնահատկությունների հարգման և հոգեբանական անվտանգության ապահովման հարցերը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են բարձրագույն կրթության որակի բարելավման, ուսանողակենտրոն ուսուցման զարգացման, մասնագիտական շարունակական կրթության և ակադեմիական համագործակցության ամրապնդման հնարավորությունները՝ մենթորային համակարգի գիտականորեն հիմնավորված կազմակերպման միջոցով։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել բարձրագույն և հետբուհական կրթության համակարգում մենթորության տեսական հիմքերի հստակեցմանը, կրթական աջակցության մեխանիզմների կատարելագործմանը և մասնագիտական զարգացման առավել արդյունավետ մոդելների մշակմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, կրթության հոգեբանների, բուհերի դասախոսների, գիտական ղեկավարների, կրթության կազմակերպիչների, մենթորների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և մագիստրանտների, ինչպես նաև բարձրագույն կրթության կառավարման, մասնագիտական զարգացման և կրթական նորարարությունների հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Mathematics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչ YBaCuO-ի՝ իտրիում-բարիում-պղինձ-օքսիդի համակարգում առաջացող մագնիսական հոսքի քվանտացված պտույտների՝ վորտեքսների, հավաքական շարժման և դրանց ձևավորած վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը Մկրտիչ Տիգրանի Այվազյանի թեկնածուական ատենախոսության սեղմագիրն է, որը պաշտպանվել է 2003 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Կիրառական խնդիրների ֆիզիկայի ինստիտուտում և ընդգրկված է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների «Գերհաղորդականություն» ուղղության ներքո։ Ուսումնասիրության հիմքում II տեսակի գերհաղորդիչների առանձնահատկությունն է․ արտաքին մագնիսական դաշտի ներթափանցումը նման նյութերի մեջ տեղի է ունենում ոչ թե միանգամից, այլ քվանտացված մագնիսական հոսք կրող վորտեքսների միջոցով։ Այդ վորտեքսները փոխազդում են միմյանց հետ և որոշ պայմաններում դասավորվում են կարգավորված կառուցվածքի՝ վորտեքսային ցանցի ձևավորմամբ։ Իդեալական պայմաններում այդ ցանցը սովորաբար ձգտում է ընդունել եռանկյունային կամ հեքսագոնալ համաչափություն, քանի որ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը նպաստում է նրանց հնարավորինս հավասարաչափ դասավորմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այդ ցանցի ոչ թե միայն ստատիկ կառուցվածքի, այլ ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունների և շարժման օրինաչափությունների բացահայտումն է։ Վորտեքսների շարժումն ունի հիմնարար նշանակություն, քանի որ գերհաղորդիչի միջով մագնիսական վորտեքսների տեղաշարժը կարող է ուղեկցվել էներգիայի դիսիպացիայով և, հետևաբար, ազդել նյութի էլեկտրական հատկությունների վրա։ Այդ պատճառով վորտեքսների շարժունակության վերահսկումը և դրանց ամրացումը՝ պինինգը, կարևոր են ինչպես տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ գերհաղորդիչ նյութերի կիրառական ուսումնասիրությունների համար։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել վորտեքսների փոխազդեցության, արտաքին մագնիսական դաշտի, նյութի կառուցվածքային արատների և պինինգի կենտրոնների համատեղ ազդեցությունը վորտեքսային ցանցի կայունության վրա։ Պինինգի կենտրոնները կարող են արգելակել վորտեքսների ազատ տեղաշարժը և բարձրացնել կրիտիկական հոսանքի արժեքը, այսինքն՝ այն հոսանքի մակարդակը, որից հետո վորտեքսային ցանցը սկսում է շարժվել։ Այս երևույթը հատկապես կարևոր է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների տեխնոլոգիական կիրառությունների համար, քանի որ վորտեքսների շարժման սահմանափակումը թույլ է տալիս նվազեցնել էներգետիկ կորուստները և պահպանել գերհաղորդիչ վիճակի արդյունավետությունը։ YBaCuO համակարգի ընտրությունը պատահական չէ․ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների հայտնվելը նոր խթան է տվել վորտեքսների ֆիզիկայի ուսումնասիրությանը, քանի որ այդ նյութերում վորտեքսային վիճակները կարող են դրսևորել բարդ վարք՝ կապված անիզոտրոպիայի, շերտավորված կառուցվածքի, նյութի անկատարությունների և ուժեղ պինինգի հետ։ Աշխատանքը, հետևաբար, տեղավորվում է այն հետազոտությունների շրջանակում, որոնք փորձում են հասկանալ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում մագնիսական հոսքի կազմակերպված և ապակազմակերպված վիճակների առաջացման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել վորտեքսային ցանցի դինամիկ անցումների դիտարկումը։ Երբ արտաքին ազդեցությունը՝ օրինակ տրանսպորտային հոսանքին համապատասխանող Լորենցի ուժը, հասնում է որոշակի մակարդակի, ամրացված վորտեքսները կարող են դուրս գալ պինինգի վիճակից և սկսել շարժվել։ Այդ գործընթացը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին վորտեքսների շարժմամբ, այլև ամբողջ ցանցի հավաքական վերակազմավորմամբ։ Վորտեքսների դինամիկայի ուսումնասիրություններում նկարագրված են նաև կոլեկտիվ, գրեթե միաչափ կառուցվածքներ, որոնք կարելի է մեկնաբանել որպես ցանցի տեղային սեղմման և նոսրացման տարածվող ալիքներ։ Աշխատանքի տեսական և հնարավոր հաշվարկային հատվածը կարող է ներառել վորտեքսների փոխազդեցության մոդելավորում, նրանց հավասարակշռության դիրքերի որոշում, կայունության վերլուծություն և արտաքին ուժի ազդեցությամբ շարժման ուսումնասիրություն։ Նման խնդիրներում կարևոր է հաշվի առնել միաժամանակ մի քանի մրցակցող գործոններ՝ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը, պարբերական կամ պատահական պինինգի պոտենցիալը և արտաքին ուժը։ Այդ գործոնների հարաբերակցությունից կախված կարող են առաջանալ տարբեր փուլեր՝ կարգավորված ցանցից մինչև մասնակի կամ ամբողջական ապակարգավորված վիճակներ։ Հատուկ ուշադրության արժանի է նաև արատների և անկարգության ազդեցությունը։ Իրական գերհաղորդիչ նյութերը իդեալական բյուրեղներ չեն․ դրանցում առկա կառուցվածքային անհամասեռությունները կարող են հանդես գալ որպես պինինգի կենտրոններ։ Դրանց կանոնավոր կամ պատահական դասավորությունը կարող է փոխել վորտեքսային ցանցի համաչափությունը, առաջացնել տեղային դեֆորմացիաներ և ազդել ցանցի շարժման շեմային պայմանների վրա։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ իրական նյութերի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները կապում է դիտարկվող մակրոսկոպիկ գերհաղորդիչ հատկությունների հետ։ Վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ պայմաններում է կարգավորված համակարգը կորցնում կայունությունը, ինչպես են առաջանում դեֆորմացիաները, ինչ մեխանիզմներով են վորտեքսները դուրս գալիս պինինգի կենտրոններից և ինչպես է ձևավորվում շարժվող վիճակը։ Այս հարցերը կարևոր են գերհաղորդիչների կրիտիկական հոսանքի, մագնիսական կորուստների և արտաքին դաշտերում դրանց աշխատանքի սահմանների գնահատման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է YBaCuO-ի նման բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում վորտեքսային ցանցի շարժման և կայունության ֆիզիկական մեխանիզմների ուսումնասիրությամբ։ Այն միավորում է գերհաղորդականության տեսությունը, մագնիսական վորտեքսների ֆիզիկան, պինինգի երևույթը և ոչ հավասարակշռային դինամիկ համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Գործնական առումով նման հետազոտությունները կարող են նպաստել այնպիսի գերհաղորդիչ նյութերի և կառուցվածքների մշակմանը, որոնցում վորտեքսների անկառավարելի շարժումը նվազագույնի է հասցվում, իսկ կրիտիկական հոսանքը՝ բարձրացվում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է YBaCuO գերհաղորդիչում մագնիսական վորտեքսների հավաքական վարքի ուսումնասիրություն՝ կենտրոնանալով վորտեքսային ցանցի կառուցվածքի, դրա կայունության, պինինգի ազդեցության, արտաքին ուժերի նկատմամբ արձագանքի և կարգավորվածից դեպի դինամիկ կամ ապակարգավորված վիճակներ անցման օրինաչափությունների վրա։