Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionEconomics
Հարկային և մաքսային համակարգ
Գիրքը ուսումնասիրում է հարկային և մաքսային համակարգերի կառուցվածքը, գործառույթները և պետական կարգավորման դերը ազգային տնտեսության մեջ՝ ներկայացնելով հարկաբյուջետային քաղաքականության և արտաքին առևտրի կարգավորման հիմնական մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հարկերի տեսակները, հարկման սկզբունքները, հարկային բազայի ձևավորումը, հարկային վարչարարության կազմակերպումը և հարկային համակարգի ազդեցությունը տնտեսական վարքագծի վրա։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է մաքսային համակարգի կառուցվածքին, մաքսային սակագների կիրառմանը, ներմուծման և արտահանման կարգավորման գործիքներին, ինչպես նաև սահմանային վերահսկողության և մաքսային ընթացակարգերի առանձնահատկություններին։ Գրքում քննարկվում են նաև հարկային քաղաքականության արդյունավետության խնդիրները, ստվերային տնտեսության նվազեցման ուղիները, բյուջետային եկամուտների ձևավորումը և պետական ֆինանսների կայունության ապահովման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային փորձին, հարկային և մաքսային համակարգերի համադրությանը և տնտեսական զարգացման վրա դրանց ազդեցությանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ամբողջական պատկերացում հարկային և մաքսային համակարգերի գործունեության վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-23
Mathematics
Анализ изгиба, задачи колебания устойчивости балки при наличии трещин и отверстий
Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ճաքերի և անցքերի առկայությամբ ճկվող հեծանների մեխանիկական վարքի ուսումնասիրությանը՝ ներառելով դրանց դեֆորմացիայի, տատանումների և կայունության խնդիրները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես են հեծանի կառուցվածքային ամբողջականության խախտումները՝ մասնավորապես ճաքերը և տեխնոլոգիական կամ կառուցվածքային անցքերը, ազդում նրա կրողունակության, կոշտության, բնական հաճախականությունների և ընդհանուր կայունության վրա։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ իրական ինժեներական կառույցներում հեծանները միշտ չէ, որ ունեն իդեալական, միատարր և անթերի կառուցվածք․ նյութում կարող են առաջանալ ճաքեր, իսկ կառուցվածքային կամ տեխնոլոգիական անհրաժեշտությունից ելնելով կարող են նախատեսվել տարբեր չափերի և դիրքերի անցքեր։ Նման արատները փոխում են տարրի լայնակի կտրվածքի երկրաչափությունը և, հետևաբար, ազդում են նրա դիմադրության ու դեֆորմացիոն հատկությունների վրա։ Ճկման խնդրի ուսումնասիրության ժամանակ ուշադրություն է դարձվում արտաքին բեռի ազդեցությամբ առաջացող տեղաշարժերին, պտտման անկյուններին և ներքին ուժերին։ Ճաքի առկայությունը կարող է դիտարկվել որպես տեղային կոշտության նվազման պատճառ, ինչի հետևանքով հեծանի դեֆորմացիաները կարող են մեծանալ նույնիսկ այն դեպքում, երբ արտաքին բեռը չի փոխվում։ Անցքերի դեպքում կարևոր է դրանց չափը, ձևը, քանակը և տեղադրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են փոփոխել ինչպես հեծանի ընդհանուր կոշտությունը, այնպես էլ տեղային լարվածությունների բաշխումը։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը հեծանի տատանումների ուսումնասիրությունն է։ Կառուցվածքային վնասվածքները կարող են փոխել համակարգի զանգվածի և կոշտության բաշխումը, ինչն իր հերթին անդրադառնում է բնական տատանումների հաճախականությունների և ձևերի վրա։ Այդ պատճառով տատանողական բնութագրերի փոփոխությունը կարող է օգտագործվել նաև որպես կառուցվածքային վնասվածքների հայտնաբերման և գնահատման հնարավոր միջոց։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայունության խնդրին, հատկապես այն դեպքերում, երբ հեծանը ենթարկվում է սեղմող կամ երկայնական ուժերի։ Ճաքերի և անցքերի հետևանքով կոշտության նվազումը կարող է փոխել կրիտիկական բեռը և մեծացնել կորացման կամ կայունության կորստի հավանականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դասական առաձգականության տեսության, հեծանների տեսության և թվային հաշվարկների մեթոդները՝ տարբեր վնասվածքների ազդեցությունը քանակապես գնահատելու համար։ Մաթեմատիկական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր երկարությամբ և երկրաչափությամբ հեծաններ, փոփոխել ճաքի կամ անցքի դիրքն ու չափերը և գնահատել դրանց ազդեցությունը կառուցվածքի հիմնական մեխանիկական բնութագրերի վրա։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը կապված է շինարարական և ինժեներական կառույցների անվտանգության գնահատման հետ, քանի որ վնասված կամ թուլացած տարրերի իրական վարքի ճիշտ կանխատեսումը կարևոր է դրանց շահագործման հուսալիության, վերանորոգման անհրաժեշտության որոշման և վթարների կանխարգելման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ճկման, դինամիկայի և կայունության խնդիրները՝ դիտարկելով դրանք ոչ իդեալական կառուցվածք ունեցող հեծանների համար և ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ճաքերն ու անցքերը փոխել կառուցվածքի մեխանիկական արձագանքը։
Updated: 2026-09-20
History
Համառոտ պատմություն՝ սրբոյն Գրիգորէ ցաւուրս իւր լուսաբանեալ
1865 թվականին Վենետիկում՝ Մխիթարյան միաբանության Սուրբ Ղազար տպարանում հրատարակված այս՝ 288 էջից բաղկացած աշխատությունն ըստ վերնագրի ներկայացնում է պատմություն՝ կապված Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի և նրա ժամանակաշրջանի հետ։ Հայ եկեղեցու ավանդության մեջ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը համարվում է հայ ժողովրդին քրիստոնեություն քարոզած և Հայաստանում քրիստոնեության հաստատման գործում առանցքային դեր ունեցած հոգևոր գործիչը։ Նրա գործունեությունը սերտորեն կապված է Տրդատ Գ թագավորի ժամանակաշրջանի և IV դարի սկզբին Հայաստանում քրիստոնեության պետականորեն ընդունման ավանդական պատմության հետ։ Այս թեման կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ ժողովրդի կրոնական, մշակութային և պատմական հիշողության մեջ, քանի որ քրիստոնեության ընդունումը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ գրավոր մշակույթի, կրթության, եկեղեցական կառույցների և ազգային ինքնության հետագա զարգացման վրա։ Վերնագրում գործածված «ի սրբոյն Գրիգորէ ցաւուրս իւր» ձևակերպումը մատնանշում է Սուրբ Գրիգորի ժամանակներից մինչև աշխատության շարադրանքում դիտարկվող ժամանակաշրջանը ներկայացնելու մտադրություն, իսկ «լուսաբանեալ» բառը հուշում է պատմական նյութի բացատրական կամ մեկնաբանական շարադրանք։ Հետևաբար, գիրքը կարող է անդրադառնալ ոչ միայն Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կյանքին ու գործունեությանը, այլև նրա ժամանակաշրջանի կրոնական և քաղաքական հանգամանքներին ու դրանց պատմական նշանակությանը։ XIX դարում Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր էր կատարում հայոց պատմության, եկեղեցական ժառանգության և հին մատենագրության ուսումնասիրության ու հրատարակման գործում։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար տպարանում լույս տեսած նման աշխատությունները նպաստում էին պատմական և կրոնական գիտելիքների տարածմանը հայալեզու ընթերցողների շրջանում։ Այնուամենայնիվ, վերնագիրն ու մատենագիտական տվյալները բավարար չեն գրքի ճշգրիտ ժամանակագրական ընդգրկումը, օգտագործված աղբյուրները կամ հեղինակի պատմական մեկնաբանությունները հաստատելու համար․ այդ մանրամասները պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել բնագիրը։
Updated: 2026-10-24
Economics
Ազգային էկոնոմիկայի հիմունքներ
Ազգային էկոնոմիկայի հիմունքներ աշխատությունը տնտեսագիտության հիմնական դասընթացային ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ազգային տնտեսության կառուցվածքն ու գործունեության հիմնարար սկզբունքները, այն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվում մակրոտնտեսական ցուցանիշները՝ ՀՆԱ, ազգային եկամուտ, զբաղվածություն և գնաճ, ինչպես նաև ինչպես են այդ ցուցանիշները արտացոլում երկրի տնտեսական զարգացումը, գիրքը անդրադառնում է պետական տնտեսական քաղաքականության հիմնական գործիքներին՝ հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականություն, բյուջեի ձևավորում, ներդրումների խթանում և տնտեսական աճի մոդելներ, միաժամանակ ներկայացնելով արտադրության ոլորտների փոխկապակցվածությունը, ազգային շուկայի կառուցվածքը և արտաքին տնտեսական հարաբերությունների ազդեցությունը երկրի տնտեսության վրա, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր տնտեսագիտության ուսանողների և տնտեսական քաղաքականությամբ հետաքրքրվողների համար։
Updated: 2026-09-23
History
Հիշարժան տարեթվեր 1981: Ապրիլ, մայիս, հունիս
Այս տեղեկատու հրատարակությունը նվիրված է 1981 թվականի ապրիլ, մայիս և հունիս ամիսների հիշարժան տարեթվերին ու նշանակալի իրադարձություններին։ Այն համախմբում է տվյալ ժամանակահատվածին վերաբերող պատմական, հասարակական, մշակութային, գիտական և քաղաքական բնույթի կարևոր տարեթվեր՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով մեկտեղված ձևով ծանոթանալ տվյալ ամիսներին համապատասխանող նշանակալի դեպքերին, տարելիցներին և հիշատակի օրերին։ Նյութը կարող է ներառել ինչպես ազգային ու հայաստանյան պատմության կարևոր դրվագներ, այնպես էլ համաշխարհային պատմության, մշակույթի, գիտության և հասարակական կյանքի նշանավոր իրադարձություններ։ Հրատարակության կառուցվածքը նախատեսված է արագ կողմնորոշման և անհրաժեշտ տեղեկության որոնման համար՝ յուրաքանչյուր ամսվա շրջանակում առանձնացնելով համապատասխան հիշարժան ամսաթվերը։ Նման տեղեկատուն կարող է օգտակար լինել գրադարանների, կրթական հաստատությունների, մշակութային կազմակերպությունների, լրագրողների և միջոցառումների կազմակերպիչների համար՝ տարբեր պատմական տարելիցներին ու նշանակալի օրերին նվիրված միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ, դասախոսություններ կամ տեղեկատվական նյութեր պատրաստելիս։ Այն նաև արժեքավոր օժանդակ աղբյուր է պատմական հիշողության պահպանման և տարբեր ժամանակաշրջանների կարևոր իրադարձությունների համակարգված ներկայացման համար։ Hրատարակությունը կարող է հետաքրքրել պատմությամբ, մշակույթով և տարեգրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ուսուցիչներին, ուսանողներին, գրադարանավարներին և ընդհանուր ընթերցողին։
Updated: 2026-09-19
Biology
Физиологические аспекты популяционного мониторинга состояния здоровья формирующих его факторов у школьников и студентов Нагорного Карабаха
Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է բնակչության առողջական վիճակի պոպուլյացիոն մոնիթորինգի ֆիզիոլոգիական ասպեկտներին՝ կենտրոնանալով դպրոցականների և ուսանողների խմբերում առողջությունը ձևավորող գործոնների գնահատման վրա։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի հիմնական ցուցանիշները՝ սրտանոթային, շնչառական, նյարդային և հենաշարժական համակարգերի հարմարվողական հնարավորությունները, ինչպես նաև դրանց փոփոխականությունը աճի և զարգացման տարբեր փուլերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք ազդում են երիտասարդ բնակչության առողջության վրա՝ ներառյալ ֆիզիկական ակտիվության մակարդակը, սննդային սովորությունները, ուսումնական ծանրաբեռնվածությունը, հոգեսոցիալական սթրեսը և շրջակա միջավայրի պայմանները։ Վերլուծվում են նաև ֆունկցիոնալ փորձարկումների և կենսաչափական ցուցանիշների կիրառմամբ իրականացվող մոնիթորինգային մեթոդները, որոնք թույլ են տալիս գնահատել հարմարվողականության մակարդակը և վաղ փուլերում հայտնաբերել շեղումներ առողջական վիճակում։
Updated: 2026-09-14