Հայ ազգային-ազատագրական շարժումը XIII դարի երկրորդ կեսին և իրավաքաղաքական միտքը

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Արարատի մարզի պայմաններում տանձենու վնասատու միջատների ուսումնասիրությանը, դրանց տեսակային կազմի, տարածվածության և վնասակարության բացահայտմանը, ինչպես նաև հատկապես տերևալվիկների դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտությունը կարևոր է Հայաստանի պտղաբուծության համար, քանի որ Արարատյան հարթավայրի բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են տանձենու մշակության համար, սակայն միաժամանակ ստեղծում են բարենպաստ միջավայր մի շարք վնասատուների զարգացման և տարածման համար։ Հետազոտությունների արդյունքում Արարատյան հարթավայրի տանձենու տնկարկներում արձանագրվել է վնասակար տզերի և միջատների 42 տեսակ, որոնք պատկանում են երկու դասի, ութ կարգի և 25 ընտանիքի, իսկ դրանցից առավել նշանակալի վնաս հասցնող տեսակ է համարվում տանձենու սովորական տերևալվիկը՝ Psylla pyri L. Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տանձենու վրա հանդիպող վնասատուների կենսաբանական առանձնահատկությունները, դրանց զարգացման փուլերը, տարածման պայմանները և բույսին հասցվող վնասի բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տերևալվիկներին, որոնք կարող են վնասել տանձենու տերևները և երիտասարդ հյուսվածքները, թուլացնել ծառերը և բացասաբար անդրադառնալ բույսի բնականոն զարգացման ու բերքատվության վրա։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է վնասատուների թվաքանակի և զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությունը՝ կապված շրջակա միջավայրի պայմանների և ծառերի վեգետացիայի տարբեր փուլերի հետ։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի ճիշտ որոշել պայքարի միջոցառումների իրականացման ժամկետները և ընտրել առավել արդյունավետ մեթոդներ։ Աշխատության գործնական ուղղվածությունը հատկապես արտահայտվում է տերևալվիկների դեմ պայքարի տարբեր պատրաստուկների և մեթոդների արդյունավետության գնահատմամբ։ Հարակից հրապարակումներում ներկայացվել են Արարատյան հարթավայրի պայմաններում տանձենու սովորական տերևալվիկի դեմ նորագույն միջատասպանների փորձարկման արդյունքներ, ինչպես նաև տարբեր պատրաստուկների կենսաբանական և տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրություններ։ Պայքարի համակարգը կարող է ներառել ագրոտեխնիկական, մեխանիկական, կենսաբանական և քիմիական միջոցառումների համակցում՝ հաշվի առնելով վնասատուի զարգացման փուլը, պոպուլյացիայի խտությունը, ծառերի վիճակը և շրջակա միջավայրի պայմանները։ Կարևոր է նաև վնասատուների դեմ պայքարը կազմակերպել ոչ թե միայն արդեն առաջացած ուժեղ վնասի դեպքում, այլ կանխարգելիչ և դիտարկումների վրա հիմնված մոտեցմամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տանձենու վնասատուների և մշակաբույսի միջև փոխհարաբերությունների մասին՝ միաժամանակ ընդգծելով վնասատուների ճիշտ ճանաչման, դրանց զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության և ժամանակին իրականացվող պաշտպանական միջոցառումների նշանակությունը։ Թեմայի գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ արդյունավետ պայքարի համակարգի մշակումը կարող է նպաստել տանձենու տնկարկների առողջության պահպանմանը, վնասների նվազեցմանը և բերքի քանակական ու որակական ցուցանիշների բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է Արարատի մարզի պտղատու այգիների վնասատուների ուսումնասիրման և տանձենու պաշտպանության արդյունավետ մեթոդների մշակման տեսանկյունից և կարող է օգտակար լինել ագրոնոմների, բուսաբույծների, էնտոմոլոգների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների, պտղաբույծների, գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների և հետազոտողների համար։

Culture

Նշված պահանջը վերաբերում է այն պիեսների համակարգված ցանկերին, որոնք գրվել կամ բեմադրվել են հայերեն լեզվով և պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել են թույլտվություն ներկայացվելու Կովկասյան տարածաշրջանի թատերական բեմերում՝ հատկապես XIX դարի վերջից մինչև XX դարի սկիզբը գործող գրաքննական համակարգի պայմաններում։ Այդ ժամանակաշրջանում Կովկասը գտնվում էր Ռուսական կայսրության վարչական վերահսկողության ներքո, և ցանկացած թատերական ստեղծագործություն, անկախ ազգային պատկանելությունից, ենթարկվում էր նախնական գրաքննության՝ քաղաքական, բարոյական և գաղափարական համապատասխանության գնահատման նպատակով։ Հայերեն պիեսները, որոնք անցել էին այդ գործընթացը, ընդգրկում էին ինչպես դասական դրամատուրգիայի գործեր, այնպես էլ նոր ձևավորվող ազգային թատերարվեստի ստեղծագործություններ, որոնք հաճախ արտացոլում էին սոցիալական խնդիրներ, ազգային ինքնության հարցեր, ընտանեկան հարաբերություններ և պատմական թեմաներ։ Հատուկ ուշադրություն էր դարձվում այն ստեղծագործություններին, որոնք չէին պարունակում քաղաքականորեն վտանգավոր համարվող գաղափարներ կամ ուղղակի քննադատություն պետական կառավարման համակարգի նկատմամբ, ինչի արդյունքում որոշ պիեսներ ստանում էին պաշտոնական թույլտվություն՝ բեմադրվելու Թիֆլիսում, Բաքվում, Երևանում և Կովկասի այլ մշակութային կենտրոններում։ Այս գործընթացը նպաստել է հայ թատրոնի զարգացմանը, մասնագիտական թատերական խմբերի ձևավորմանը և ազգային մշակույթի հանրային տարածմանը, միաժամանակ ձևավորելով գրաքննության ազդեցության տակ գտնվող ստեղծագործական միջավայր, որտեղ հեղինակները հաճախ ստիպված էին հաշվի առնել պետական սահմանափակումները իրենց ստեղծագործական ազատության նկատմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, այդ ցանկերը արտացոլում են ոչ միայն թատերական արվեստի զարգացումը, այլև Կովկասի բազմազգ մշակութային դաշտում պետական վերահսկողության և ազգային ստեղծագործության փոխազդեցությունը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է հարկային համակարգի և արտադրական ոլորտի զարգացման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ հարկային քաղաքականությունը դիտարկելով որպես տնտեսական ակտիվության, ներդրումների և ձեռնարկատիրական գործունեության վրա ազդող կարևոր գործոն։ Հետազոտության կենտրոնում հարկերի կառուցվածքի, հարկային բեռի, հարկային վարչարարության և տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության միջև ձևավորվող հարաբերություններն են։ Քննվում է, թե հարկային քաղաքականության տարբեր մեխանիզմներն ինչպես կարող են անդրադառնալ արտադրության ծավալների, ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, ներդրումային որոշումների, արտադրական ծախսերի և մրցունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղղակի և անուղղակի հարկերի տնտեսական ազդեցությանը, հարկային պարտավորությունների ձևավորմանը, արտոնությունների և խթանների կիրառման նպատակահարմարությանը, ինչպես նաև հարկային համակարգի կանխատեսելիության ու պարզության նշանակությանը գործարար միջավայրի համար։ Ուսումնասիրվում են հարկային վարչարարության արդյունավետության, հաշվետվողականության, հարկային կարգապահության և տնտեսավարողների ու պետական մարմինների փոխհարաբերությունների խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցը, թե հարկային քաղաքականությունն ինչպես կարելի է համադրել պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման և արտադրական գործունեության զարգացման համար նպաստավոր պայմանների ձևավորման նպատակների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել արդյունաբերական և այլ արտադրական կազմակերպությունների տնտեսական ցուցանիշները, հարկային բեռի կառուցվածքը, ներդրումային ակտիվության փոփոխությունները և հարկային միջավայրի ազդեցությունը ձեռնարկությունների ռազմավարական որոշումների վրա։ Դիտարկվում է նաև ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման, հարկային բազայի ընդլայնման և հավասար մրցակցային պայմանների ապահովման նշանակությունը։ Հարկային համակարգի կատարելագործումը ներկայացվում է որպես համալիր գործընթաց, որը պահանջում է հաշվի առնել ոչ միայն հարկերի դրույքաչափերը, այլև վարչարարության որակը, օրենսդրական կայունությունը, տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկությունները և ձեռնարկությունների զարգացման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հարկային քաղաքականության, հանրային ֆինանսների և արտադրության տնտեսագիտության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով այնպիսի մեխանիզմների ձևավորման հնարավորությունները, որոնք կարող են նպաստել արդյունավետ հարկային համակարգի և արտադրական ոլորտի կայուն զարգացման միջև հավասարակշռության ապահովմանը։

Literature

Ռեթէոս Յ. Պերպերյանի այս աշխատությունը ներկայացնում է հեղինակի գրական ստեղծագործական ուղու վաղ շրջանի նյութերը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով նրա մտավոր հետաքրքրություններին, լեզվական արտահայտչամիջոցներին և գրական մտածողությանը։ «Առաջին տերևներ» խորագիրը խորհրդանշում է ստեղծագործական առաջին քայլերը և ձևավորվող գրողի ներաշխարհը։ Այդպիսի ժողովածուները հնարավորություն են տալիս հետևելու հեղինակի թեմատիկ նախասիրություններին, գաղափարական մոտեցումներին և գեղարվեստական խոսքի առանձնահատկություններին։ Դրանցում կարևոր տեղ կարող են ունենալ մարդու ներաշխարհը, բարոյական արժեքները, կրթությունը, հասարակական հարաբերությունները, ազգային ինքնագիտակցությունն ու մշակութային կյանքը՝ արտահայտված ժամանակաշրջանին բնորոշ գրական լեզվով։ Պերպերյանի անունը կապված է արևմտահայ կրթական և մտավոր կյանքի հետ, ուստի նրա գրական ժառանգության ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն գեղարվեստական, այլև մշակութային ու հասարակական տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու 19-րդ դարի արևմտահայ գրական միջավայրում ձևավորվող հեղինակային ձայնը, գրական ճաշակը և կրթական գաղափարների ազդեցությունը ստեղծագործական մտածողության վրա։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում արևմտահայ գրականության պատմությամբ, հեղինակային ժառանգությամբ և հայ մտավորականության մշակութային գործունեությամբ զբաղվող ընթերցողների ու ուսումնասիրողների համար։

Journalism

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է արդի հայ մամուլի ժանրային համակարգին՝ Հայաստանի Հանրապետությունում հրատարակվող թերթերի և լրատվական պարբերականների օրինակով՝ ընդգծելով ժամանակակից մամուլի բազմաժանր կառուցվածքը, դրա գործառույթային բազմազանությունը և տեղեկատվական միջավայրում ունեցած դերը։ Ժամանակակից հայ մամուլը ձևավորվել է պատմական զարգացման երկար գործընթացի արդյունքում և այսօր ներառում է ինչպես ավանդական տպագիր թերթեր, այնպես էլ առցանց լրատվական հարթակներ, որոնք համատեղ ստեղծում են բազմաշերտ մեդիա դաշտ՝ ապահովելով հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային տեղեկատվության արագ շրջանառություն։ Ժանրային առումով հայ մամուլում առանձնացվում են մի քանի հիմնական խմբեր՝ տեղեկատվական ժանրեր (լուր, հաղորդագրություն, քրոնիկա), վերլուծական ժանրեր (հոդված, մեկնաբանություն, հարցազրույց, խմբագրական), ինչպես նաև հրապարակախոսական և քննադատական նյութեր, որոնք նպատակ ունեն ոչ միայն տեղեկացնել, այլ նաև ձևավորել հասարակական կարծիք և մեկնաբանել ընթացիկ գործընթացները։ ՀՀ-ում գործող թերթերի օրինակով՝ ինչպես «Առավոտ»-ը, «Հրապարակ»-ը և այլ պարբերականներ, նկատելի է վերլուծական և հրապարակախոսական ժանրերի մեծ կշիռը, որտեղ հաճախ քննարկվում են քաղաքական զարգացումները, սոցիալական խնդիրները և պետական քաղաքականության տարբեր ասպեկտները, մինչդեռ լրատվական կայքերում առավել գերակշռում են արագ տեղեկատվական ժանրերը՝ կարճ լուրերի և օպերատիվ հաղորդագրությունների ձևով։ Միաժամանակ զարգանում են նաև ինտերակտիվ և թվային ժանրեր՝ բլոգային գրառումներ, սոցիալական մեդիայի նյութեր, վիդեոռեպորտաժներ և ինֆոգրաֆիկա, որոնք ընդլայնում են մամուլի ավանդական սահմանները և նպաստում տեղեկատվության մատչելիության բարձրացմանը։ Ընդգծվում է, որ արդի հայ մամուլի ժանրային համակարգը բնութագրվում է ժանրերի փոխներթափանցմամբ, որտեղ ավանդական լրագրողական ձևերը համադրվում են նոր մեդիա ձևաչափերի հետ՝ ձևավորելով դինամիկ և փոփոխվող տեղեկատվական միջավայր։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է լիմֆատիկ համակարգի չարորակ հիվանդությունների հայտնաբերման, տարածվածության գնահատման և հիվանդության կլինիկական ընթացքի վերահսկման գործընթացում ուլտրաձայնային հետազոտության հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է ուլտրաձայնային մեթոդի կիրառությունը ավշային հանգույցների և տարբեր օրգանների ախտաբանական փոփոխությունների գնահատման ժամանակ՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց չափերին, կառուցվածքին, ձևին, տեղակայմանը և շրջակա հյուսվածքների հետ հարաբերությանը։ Կարևորվում է մեթոդի դերը հիվանդության նախնական գնահատման և հետագա հսկողության ընթացքում՝ այն համադրելով կլինիկական, լաբորատոր և անհրաժեշտ այլ պատկերային հետազոտությունների արդյունքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն ուլտրաձայնային հատկանիշներին, որոնք կարող են օգնել տարբերակել բնականոն և ախտաբանական փոփոխությունները, գնահատել ախտահարման բնույթն ու տարածվածությունը և որոշել հետագա ախտորոշիչ գործողությունների անհրաժեշտությունը։ Քննվում է նաև ուլտրաձայնային հետազոտության նշանակությունը բուժման ընթացքում փոփոխությունների դինամիկ վերահսկման համար, երբ կրկնվող հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է հետևել ավշային հանգույցների և ախտահարված օրգանների վիճակի փոփոխություններին։ Հետազոտության մեջ կարող են վերլուծվել տարբեր կլինիկական խմբերում արձանագրված պատկերային առանձնահատկությունները և դրանց հարաբերակցությունը հիվանդության փուլերի, կլինիկական դրսևորումների ու բուժման արդյունքների հետ։ Ուշադրություն է դարձվում նաև արյան հոսքի ու անոթավորման գնահատման լրացուցիչ հնարավորություններին, որոնք կարող են լրացնել կառուցվածքային տվյալները։ Մեթոդի կարևոր առավելություններից են համեմատաբար լայն հասանելիությունը, կրկնակի կիրառման հնարավորությունը և իրական ժամանակում հետազոտություն իրականացնելու կարողությունը, սակայն միաժամանակ հաշվի են առնվում դրա սահմանափակումները և այն հանգամանքը, որ վերջնական ախտորոշումը հիմնվում է տարբեր հետազոտական մեթոդների համալիր կիրառման վրա։ Առանձին նշանակություն ունի ուլտրաձայնային վերահսկմամբ հետագա ախտորոշիչ հետազոտությունների կազմակերպման հնարավորությունը, երբ անհրաժեշտ է առավել ճշգրիտ որոշել փոփոխված հյուսվածքի տեղակայումը։ Կլինիկական և պատկերային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատել հիվանդության ընթացքը, ժամանակի ընթացքում արձանագրվող փոփոխությունները և կիրառվող բուժման արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ուլտրաձայնային ախտորոշման հնարավորությունների առավել հիմնավորված կիրառմանը և հիվանդների հետազոտման ու հսկողության համակարգի կատարելագործմանը։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ուռուցքաբանության, արյունաբանության, ճառագայթային ախտորոշման և ուլտրաձայնային բժշկության ոլորտներում աշխատող բժիշկների, հետազոտողների ու բժշկական կրթություն ստացող ուսանողների համար։