Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Political Science

    Ժամանակակից Եվրասիա, հատոր IX, թիվ 1

    Պարբերական գիտական հրատարակության այս համարն ընդգրկում է ժամանակակից Եվրասիայի պատմաքաղաքական, հասարակական, տնտեսական և միջազգային հարաբերությունների բազմակողմանի ուսումնասիրությանն ուղղված գիտական նյութեր։ Հրատարակության ընդհանուր թեմատիկ առանցքը Եվրասիական տարածաշրջանի զարգացող քաղաքական ու հասարակական գործընթացների, պետությունների միջև փոխհարաբերությունների, տարածաշրջանային անվտանգության, աշխարհաքաղաքական վերափոխումների և միջազգային համագործակցության ուսումնասիրությունն է։ Ժողովածուի գիտական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս Եվրասիան դիտարկել որպես պատմական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային փոխազդեցությունների բարդ համակարգ, որտեղ տարբեր պետությունների, ժողովուրդների և տարածաշրջանային դերակատարների շահերն ու հարաբերությունները ձևավորում են միջազգային միջավայրի զարգացման ընթացքը։ Պարբերականը կարևորում է ինչպես տարածաշրջանի պատմական զարգացումների և քաղաքական ժառանգության ուսումնասիրությունը, այնպես էլ արդի իրողությունների, միջազգային քաղաքականության միտումների, միջպետական հարաբերությունների և տարածաշրջանային խնդիրների գիտական վերլուծությունը։ Նման հետազոտությունների շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հետխորհրդային տարածքի վերափոխումները, Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի աշխարհաքաղաքական դիրքը, հարևան պետությունների հարաբերությունները, արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները, ազգային և տարածաշրջանային անվտանգության հիմնախնդիրները, ինչպես նաև Եվրասիայի տարբեր հատվածներում ընթացող հասարակական ու տնտեսական փոփոխությունները։ Գիտական նյութերի արժեքը պայմանավորված է թեմաների միջգիտակարգային բնույթով, քանի որ տարածաշրջանային զարգացումների ամբողջական ընկալումը պահանջում է պատմական փաստերի, քաղաքական իրողությունների, միջազգային հարաբերությունների տեսությունների և հասարակական գործընթացների համադրական ուսումնասիրություն։ Պարբերականի ակադեմիական բնույթը ենթադրում է փաստարկված մոտեցում, մասնագիտական եզրաբանության կիրառում, պատմական և համեմատական վերլուծություն ու տարածաշրջանային խնդիրների դիտարկում ավելի լայն միջազգային համատեքստում։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Եվրասիական տարածաշրջանի վերաբերյալ գիտական գիտելիքի համակարգման, նոր հետազոտական մոտեցումների ներկայացման և հասարակական-քաղաքական զարգացումների վերաբերյալ մասնագիտական քննարկումների խթանման տեսանկյունից։ Հրատարակությունը արժեքավոր է արևելագիտության, քաղաքագիտության, պատմագիտության, միջազգային հարաբերությունների, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների և հասարակական գիտությունների ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների ու մասնագետների համար՝ նպաստելով Եվրասիայի քաղաքական ու պատմական գործընթացների, տարածաշրջանային փոխկապակցվածության և ժամանակակից աշխարհակարգում դրա տեղի ու դերի առավել խորքային ընկալմանը։

    Updated: 2026-11-19
    Ժամանակակից Եվրասիա, հատոր IX, թիվ 1
    Online

    Biology

    Ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցությունը Candida guilliermondii НП-4 խմորասնկերի կենսունակության և ԴՆԹ-ի որոշ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների վրա

    Աշխատանքը նվիրված է ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցության ուսումնասիրությանը Candida guilliermondii НП-4 խմորասնկերի կենսունակության, բջջային վիճակի և ԴՆԹ-ի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է իոնացնող ճառագայթման՝ կենդանի բջիջների վրա ունեցած ազդեցության բացահայտումը՝ հատկապես այն փոփոխությունների տեսանկյունից, որոնք կարող են առաջանալ գենետիկական նյութում և անդրադառնալ բջիջների գոյատևման ու վերականգնման կարողությունների վրա։ Ուսումնասիրվող խմորասնկային շտամը գիտական աշխատանքներում դիտարկվել է որպես կենսաբանորեն և գյուղատնտեսական առումով արժեքավոր միկրոօրգանիզմ, իսկ դրա նկատմամբ ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցության հետազոտությունները ներառում են ինչպես բջջային կենսունակության և մորֆոլոգիայի, այնպես էլ ԴՆԹ-ի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական փոփոխությունների գնահատում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ճառագայթահարման տարբեր պայմաններում խմորասնկերի գոյատևման ուսումնասիրությունը, քանի որ ճառագայթման ազդեցությունը կարող է առաջացնել բջջային կառուցվածքների վնասումներ, նյութափոխանակության փոփոխություններ և բազմացման ակտիվության նվազում։ Միաժամանակ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ԴՆԹ-ին՝ որպես ճառագայթման նկատմամբ զգայուն և բջջի կենսագործունեության համար առանցքային մոլեկուլային համակարգի։ ԴՆԹ-ի փոփոխությունները կարող են ուսումնասիրվել ֆլյուորեսցենտային, էլեկտրոֆորետիկ և հալման բնութագրերի միջոցով, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու մոլեկուլի կառուցվածքային վիճակը, էթիդիումի բրոմիդով հագեցման առանձնահատկությունները, հալման ջերմաստիճանը և հալման միջակայքը։ Հետազոտական տվյալները ցույց են տալիս, որ ռենտգենյան ճառագայթահարումը կարող է փոփոխել ԴՆԹ-ի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը՝ վկայելով դրա կառուցվածքային կազմակերպման վրա ազդեցության մասին։ Ուսումնասիրվել են նաև ճառագայթումից հետո ընթացող վերականգնողական գործընթացները, ինչը կարևոր հնարավորություն է տալիս տարբերակելու անմիջական ճառագայթային վնասումը բջջի հետճառագայթային վերականգնման հետևանքներից։ ԴՆԹ-ի էլեկտրոֆորետիկ պատկերում լրացուցիչ ցածրամոլեկուլային ֆրակցիաների հայտնվելը կարող է մատնանշել ԴՆԹ-ի առաջնային և երկրորդային կառուցվածքների փոփոխություններ, մինչդեռ ֆլյուորեսցենտային և հալման ցուցանիշների փոփոխությունները լրացուցիչ տեղեկատվություն են տալիս մոլեկուլի կառուցվածքային վիճակի մասին։ Այսպիսով, աշխատանքը դիտարկում է ճառագայթային ազդեցությունը ոչ թե միայն որպես բջիջների ոչնչացման գործոն, այլ որպես բարդ կենսաբանական սթրես, որի հետևանքները ներառում են ԴՆԹ-ի կառուցվածքային փոփոխություններ, բջջային ֆունկցիաների խանգարում և հետագա վերականգնման գործընթացներ։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոբիոլոգիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, կենսաքիմիայի և միկրոօրգանիզմների ֆիզիոլոգիայի համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու իոնացնող ճառագայթման և կենդանի համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմները։ Աշխատանքի շրջանակում ստացված արդյունքները նաև արժեքավոր են ճառագայթային վնասման և վերականգնման գործընթացների ուսումնասիրման համար, քանի որ խմորասնկային բջիջները հարմար մոդելային համակարգ են բջջային և մոլեկուլային մակարդակներում ճառագայթման ազդեցության տարբեր կողմերը հետազոտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է բջջաբանական և մոլեկուլային մոտեցումները՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես կարող է ռենտգենյան ճառագայթումը փոխել խմորասնկերի կենսունակությունը և դրանց գենետիկական նյութի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, ինչպես նաև ինչպիսի վերականգնողական գործընթացներ կարող են զարգանալ ճառագայթահարումից հետո։

    Updated: 2026-09-04
    Ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցությունը Candida guilliermondii НП-4 խմորասնկերի կենսունակության և ԴՆԹ-ի որոշ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների վրա
    Online

    Journalism

    ՀՀԴ Կ. Պոլսի պարբերական մամուլը (1909-1915թթ.)

    Աշխատությունը նվիրված է 1909-1915 թվականներին Կոստանդնուպոլսում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության կողմից հրատարակված պարբերական մամուլի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Օսմանյան կայսրության ուշ շրջանի քաղաքական, հասարակական և ազգային գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում պարբերական մամուլի ձևավորման, գործունեության, գաղափարական ուղղվածության և հասարակական-քաղաքական նշանակության հարցերն են։ Այդ ժամանակաշրջանում Կոստանդնուպոլսի ՀՅԴ մամուլը ներառում էր «Ազատամարտ» օրաթերթը, ինչպես նաև «Ուսանող», «Երկունք» և «Շանթ» պարբերականները, որոնք տարբեր ձևաչափերով անդրադառնում էին ժամանակի ազգային և հասարակական խնդիրներին։ A arar.sci.am +1 Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել պարբերականների խմբագրական քաղաքականությունը, հրապարակումների թեմատիկ շրջանակը, հեղինակային կազմը, ժանրային առանձնահատկությունները և մամուլի լեզվական ու հրապարակախոսական ոճը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային հարցերին, հայ բնակչության իրավունքներին, Օսմանյան կայսրության քաղաքական կյանքին, սահմանադրական գործընթացներին, հասարակական բարեփոխումներին և հայ ազգային կազմակերպությունների գործունեությանը։ Պարբերական մամուլը հանդես էր գալիս ոչ միայն որպես տեղեկատվության տարածման միջոց, այլև որպես քաղաքական գաղափարների արտահայտման, հանրային կարծիքի ձևավորման և ազգային խնդիրների շուրջ հասարակության համախմբման կարևոր հարթակ։ Գիտական ուսումնասիրություններում նշվում է, որ այդ շրջանի ՀՅԴ պարբերականները արտահայտում և տարածում էին կուսակցության գաղափարական դիրքորոշումները՝ միաժամանակ անդրադառնալով Թուրքիայի կարևորագույն սոցիալ-քաղաքական խնդիրներին։ A arar.sci.am +1 Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև 1909-1915 թվականների քաղաքական միջավայրի ազդեցության բացահայտումը մամուլի բովանդակության վրա, քանի որ այդ տարիներին տեղի ունեցած իրադարձությունները անմիջականորեն արտացոլվում էին հրապարակախոսական նյութերում և խմբագրական դիրքորոշումներում։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս մամուլը դիտարկել որպես պատմական սկզբնաղբյուր՝ ուսումնասիրելու համար ժամանակաշրջանի քաղաքական զարգացումները, հայ հասարակական կյանքի խնդիրները, ազգային-քաղաքական մտքի դրսևորումները և հայ համայնքի ներքին գործընթացները։ Առանձին արժեք ունի նաև պարբերականների նկատմամբ կիրառված գրաքննության և վարչական սահմանափակումների ուսումնասիրությունը, քանի որ Օսմանյան իշխանությունների քաղաքականությունը զգալիորեն ազդում էր մամուլի գործունեության հնարավորությունների վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պարբերականների փոխհարաբերություններին, դրանց ընթերցողական շրջանակներին և Կոստանդնուպոլսի հայ մտավորական ու քաղաքական միջավայրում ունեցած դերակատարությանը։ 1909-1915 թվականների այս մամուլի ուսումնասիրությունը հետագայում հնարավորություն է տալիս հասկանալու նաև 1915 թվականի իրադարձությունների նախօրեին հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի տեղեկատվական և գաղափարական միջավայրը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ մամուլի պատմությամբ, արևմտահայության պատմությամբ, Օսմանյան կայսրության քաղաքական ու հասարակական կյանքով, լրագրության պատմությամբ և ազգային-քաղաքական շարժումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հայագետների, բանասերների, լրագրության հետազոտողների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-09-11
    ՀՀԴ Կ. Պոլսի պարբերական մամուլը (1909-1915թթ.)
    Online

    Sociology

    Տոները հայերի արդի կենցաղում․ էթնոսոցիոլոգիական ուսումնասիրություն

    Աշխատությունը նվիրված է հայ հասարակության արդի կյանքում տոների դերին, դրանց պահպանմանն ու փոփոխություններին, ինչպես նաև տոնական ավանդույթների և ժամանակակից սոցիալական հարաբերությունների փոխազդեցությանը։ Ուսումնասիրության առանցքում տոնն է՝ որպես ոչ միայն ուրախության, հանգստի և ժամանցի առիթ, այլև հասարակական հիշողության, ազգային ինքնության, մշակութային ժառանգության և համայնքային համախմբվածության կարևոր արտահայտություն։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են հայերի տոնական կենցաղի ձևավորման առանձնահատկությունները, ավանդական տոնակատարությունների շարունակականությունն ու դրանց հարմարեցումը հասարակական նոր պայմաններին, ինչպես նաև այն փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունենում տոների ընկալման, կազմակերպման և նշման ձևերում։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տոնական երևույթները դիտարկել ոչ միայն մշակութային սովորույթների տեսանկյունից, այլև հասարակության կառուցվածքի, մարդկանց վարքագծի, արժեքային պատկերացումների և միջանձնային կապերի համատեքստում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ավանդույթի և արդիականության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը․ ինչպես են պահպանվում սերունդներից սերունդ փոխանցվող տոնական սովորույթները, ինչպիսի նոր տարրեր են ներմուծվում դրանց մեջ, և ինչպես են սոցիալական ու մշակութային փոփոխություններն ազդում տոնակատարությունների բովանդակության վրա։ Հայկական տոնական մշակույթը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ համակարգ, որում միահյուսվում են կրոնական, ազգային, պատմական, ընտանեկան և հասարակական բաղադրիչները։ Տոների միջոցով արտահայտվում են ժողովրդի պատմական հիշողությունը, հավատալիքները, աշխարհընկալումը, բարոյական արժեքները և համայնքային պատկանելության զգացումը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև տոնական արարողությունների հասարակական նշանակությունը՝ ընտանիքի անդամների, հարազատների, ընկերների և տարբեր համայնքների միջև կապերի ամրապնդման, համատեղ մասնակցության և փոխադարձ հաղորդակցության տեսանկյունից։ Տոնական սովորույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հասարակության տարբեր սերունդներ յուրացնում մշակութային ժառանգությունը, ինչ նշանակություն են տալիս ավանդական տոներին և ինչպես են դրանք ներառում իրենց առօրյա կյանքում։ Միաժամանակ ուշադրության կենտրոնում է տոների՝ որպես մշակութային ինքնության պահպանման և վերարտադրության միջոցի նշանակությունը ժամանակակից հասարակության պայմաններում։ Աշխատանքը արժեքավոր է հայոց արդի կենցաղի, տոնական մշակույթի և հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է տոները ոչ թե մեկուսացված ծիսական իրադարձությունների, այլ հասարակական կյանքի և մշակութային գործընթացների անբաժանելի մասի տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրությամբ, էթնոսոցիոլոգիայով, մշակութաբանությամբ և հայ ժողովրդի ավանդական ու ժամանակակից մշակույթով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ նպաստելով հայկական տոնական սովորույթների շարունակականության, փոփոխությունների և ժամանակակից հասարակության մեջ դրանց ունեցած նշանակության ավելի ամբողջական ընկալմանը։

    Updated: 2026-11-10
    Տոները հայերի արդի կենցաղում․ էթնոսոցիոլոգիական ուսումնասիրություն
    Online

    History

    Լոռե բերդաքաղաքը և նրա պեղումները

    Աշխատությունը նվիրված է Լոռե միջնադարյան բերդաքաղաքի պատմությանը, հնագիտական ուսումնասիրությանը և պեղումների արդյունքում բացահայտված նյութական մշակույթին։ Լոռեն Հայաստանի միջնադարյան կարևոր ամրոցային և քաղաքային կենտրոններից էր, որի դիրքը, պաշտպանական համակարգը և կառուցապատումը նշանակալի դեր են ունեցել տարածաշրջանի պատմական ու քաղաքական կյանքում։ Հնագիտական հետազոտությունների ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բերդաքաղաքի տարածական կառուցվածքը, պաշտպանական պարիսպները, աշտարակները, բնակելի և հասարակական շինությունները, ինչպես նաև տնտեսական ու կենցաղային նշանակության կառույցները։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենը, մետաղական իրերը, զարդերը, գործիքները, դրամները և այլ նյութական վկայությունները տեղեկություններ են հաղորդում քաղաքի բնակչության առօրյայի, արհեստների, առևտրի, տնտեսական հարաբերությունների և մշակութային կապերի մասին։ Հուշարձանի ուսումնասիրությունը կարևոր է միջնադարյան հայկական քաղաքաշինության, ամրոցաշինական արվեստի և ճարտարապետական ավանդույթների բացահայտման համար։ Աշխատությունը համադրում է պատմական և հնագիտական մոտեցումները՝ նպաստելով Լոռե բերդաքաղաքի զարգացման փուլերի, պատմական նշանակության և տարածաշրջանային կապերի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Այն արժեքավոր նյութ է Հայաստանի միջնադարյան պատմությամբ, հնագիտությամբ և պատմաճարտարապետական ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար։

    Updated: 2026-10-30
    Լոռե բերդաքաղաքը և նրա պեղումները
    Online

    Economics

    Օտարերկրյա կապիտալի կարգավորումը ՀՀ բանկային համակարգում

    Գիրքը ուսումնասիրում է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման և կարգավորման առանձնահատկությունները՝ ներկայացնելով միջազգային ֆինանսական հոսքերի կառավարման և բանկային կարգավորման հիմնական մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են օտարերկրյա կապիտալի ձևերը՝ ուղղակի ներդրումներ, պորտֆելային ներդրումներ և միջբանկային վարկեր, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ՀՀ բանկային համակարգի կայունության և զարգացման վրա։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է կարգավորող դաշտին՝ Կենտրոնական բանկի քաղաքականությանը, լիցենզավորման պահանջներին, կապիտալի համարժեքության նորմերին և հակառիսկային միջոցառումներին։ Գրքում քննարկվում են նաև ֆինանսական գլոբալացման պայմաններում կապիտալի հոսքերի վերահսկման, արտարժութային ռիսկերի կառավարման և բանկային համակարգի մրցունակության բարձրացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային բանկային ստանդարտներին համապատասխանեցմանը, ֆինանսական կայունության ապահովմանը և օտարերկրյա կապիտալի դրական ու բացասական ազդեցություններին ազգային տնտեսության վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ամբողջական պատկերացում ՀՀ բանկային համակարգում օտարերկրյա կապիտալի կարգավորման վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, բանկային ոլորտի մասնագետների, պետական կարգավորող մարմինների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-23
    Օտարերկրյա կապիտալի կարգավորումը ՀՀ բանկային համակարգում