Հայաստանի Հանրապետության գյուղական տարաբնակեցումը (ձևավորումը, շարժընթացը, վիճակը)

Physics

«Պինդ մարմնի ֆիզիկայի ներածություն. Մաս II» գիրքը ուսումնական և գիտական բնույթի աշխատություն է, որը շարունակությունն է պինդ մարմնի ֆիզիկայի հիմնական հասկացությունների ուսումնասիրության։ Այն նախատեսված է ֆիզիկայի ուսանողների համար, ովքեր արդեն ծանոթ են ընդհանուր ֆիզիկայի և պինդ մարմնի ֆիզիկայի հիմունքներին։ Գրքում խորացված կերպով ներկայացվում են պինդ մարմինների կառուցվածքը և դրանց ֆիզիկական հատկությունները՝ բյուրեղային կառուցվածքներ, էներգետիկ գոտիների տեսություն, էլեկտրոնների վարքագիծը մետաղներում, կիսահաղորդիչներում և մեկուսիչներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութերի էլեկտրական, ջերմային և մագնիսական հատկությունների տեսական բացատրությանը։ Ներկայացվում են նաև քվանտային մոտեցումներ, որոնք անհրաժեշտ են միկրոմակարդակում գործընթացները հասկանալու համար։ Գիրքը պարունակում է նաև օրինակներ և խնդիրներ, որոնք օգնում են խորացնել տեսական գիտելիքները և զարգացնել ֆիզիկական մտածողություն։

Other Subjects

Ապահովագրության ուղեցույցը տեղեկատվական և գործնական նյութ է, որը բացատրում է ապահովագրության հիմնական սկզբունքները, տեսակները և կիրառման կարգը՝ օգնելով անհատներին և կազմակերպություններին ճիշտ ընտրել ապահովագրական ծառայություններ։ Ապահովագրությունը ֆինանսական պաշտպանության մեխանիզմ է, որի միջոցով անձը կամ կազմակերպությունը պայմանագրի հիման վրա փոխանցում է ռիսկը ապահովագրական ընկերությանը՝ վճարելով ապահովագրավճար։ Վնասի կամ ապահովագրված դեպքի առաջացման դեպքում ընկերությունը փոխհատուցում է կրած կորուստները՝ ըստ պայմանագրի պայմանների։ Ուղեցույցում սովորաբար ներկայացվում են ապահովագրության հիմնական տեսակները՝ կյանքի ապահովագրություն, առողջության ապահովագրություն, գույքային ապահովագրություն, ավտոապահովագրություն և պատասխանատվության ապահովագրություն։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր առանձնահատկությունները, ծածկման պայմանները և վճարների հաշվարկման մեխանիզմները։ Կարևոր մաս է նաև ապահովագրական պայմանագրի կառուցվածքը՝ ապահովագրված անձ, ապահովագրող ընկերություն, ապահովագրական գումար, պրեմիա և բացառություններ։ Ուղեցույցը բացատրում է նաև, թե ինչպես գնահատել ռիսկերը, ընտրել համապատասխան պոլիս և հասկանալ պայմանագրի մանրամասները՝ խուսափելու թյուրիմացություններից։

Informatics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է էլեկտրամագնիսական կախոցի ավտոմատացված նախագծման համակարգի մշակման տեսական, մեթոդական և կիրառական խնդիրներին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ստեղծել այնպիսի նախագծման համակարգ, որը հնարավորություն կտա ավտոմատացնել էլեկտրամագնիսական կախոցի կառուցվածքային և տեխնիկական պարամետրերի ընտրության, հաշվարկման և օպտիմալացման գործընթացները։ Էլեկտրամագնիսական կախոցը կարող է կիրառվել տարբեր տեխնիկական համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է ապահովել օբյեկտի դիրքի, շարժման կամ տատանումների վերահսկվող կառավարում՝ օգտագործելով էլեկտրամագնիսական ուժեր։ Նման համակարգերի նախագծումը պահանջում է էլեկտրական, մագնիսական, մեխանիկական և կառավարման բազմաթիվ պարամետրերի փոխկապակցված հաշվարկ, ինչի պատճառով նախագծման գործընթացի ավտոմատացումը կարող է զգալիորեն բարձրացնել հաշվարկների արագությունն ու ճշգրտությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել էլեկտրամագնիսական կախոցի աշխատանքի ֆիզիկական սկզբունքները, դրա հիմնական կառուցվածքային տարրերը և դրանց փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կախոցի էլեկտրամագնիսական բնութագրերի մաթեմատիկական մոդելավորմանը, որի միջոցով հնարավոր է որոշել անհրաժեշտ մագնիսական ուժը, հոսանքի և լարման պարամետրերը, կոճերի և մագնիսական շղթայի բնութագրերը, ինչպես նաև մեխանիկական բեռնվածության ազդեցությունը համակարգի աշխատանքի վրա։ Ավտոմատացված նախագծման համակարգի մշակումը ենթադրում է հաշվարկային ալգորիթմների, տվյալների մուտքագրման և մշակման մեխանիզմների, նախագծային պարամետրերի ընտրության և ստացված արդյունքների վերլուծության գործիքների ստեղծում։ Համակարգը կարող է հնարավորություն տալ օգտվողին սահմանել ելակետային տեխնիկական պահանջները, որից հետո համապատասխան մաթեմատիկական և հաշվարկային մոդելների հիման վրա ավտոմատ կերպով որոշվեն համակարգի հիմնական պարամետրերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նախագծային տարբերակների համեմատությունը և օպտիմալ լուծման ընտրությունը։ Օպտիմալացման չափանիշները կարող են ներառել էլեկտրամագնիսական կախոցի զանգվածը, էներգիայի սպառումը, աշխատանքի կայունությունը, արձագանքման արագությունը, կառավարման ճշգրտությունը, կառուցվածքի հուսալիությունը և արտադրական ծախսերը։ Այսպիսի բազմագործոն մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նախագծման գործընթացը համապատասխանեցնել ոչ միայն առանձին տեխնիկական պարամետրի, այլև ամբողջ համակարգի արդյունավետության պահանջներին։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև կառավարման համակարգի մոդելավորում, քանի որ էլեկտրամագնիսական կախոցի կայուն աշխատանքը մեծապես կախված է օբյեկտի դիրքի կամ շարժման փոփոխությունների նկատմամբ կառավարման համակարգի արձագանքից։ Սենսորներից ստացվող տեղեկատվության մշակումը, կառավարման ազդանշանի ձևավորումը և էլեկտրամագնիսական գործադիր մեխանիզմի համապատասխան կառավարումը կարող են դիտարկվել որպես ավտոմատացված համակարգի կարևոր բաղադրիչներ։ Մաթեմատիկական և համակարգչային մոդելավորման միջոցով հնարավոր է նախապես գնահատել համակարգի դինամիկ վարքը, հայտնաբերել նախագծային թերությունները և նվազեցնել ֆիզիկական նախատիպերի ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ մշակված ավտոմատացված նախագծման համակարգը կարող է կրճատել ինժեներական հաշվարկների կատարման ժամանակը, նվազեցնել նախագծման ընթացքում հնարավոր սխալների հավանականությունը և հեշտացնել տարբեր տեխնիկական պահանջներին համապատասխանող էլեկտրամագնիսական կախոցների ստեղծումը։ Այն կարող է կիրառվել մեքենաշինության, ավտոմատացման, ռոբոտատեխնիկայի, ճշգրիտ մեխանիկայի, տրանսպորտային և այլ տեխնիկական համակարգերի նախագծման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ինժեներներին, ավտոմատացման և կառավարման մասնագետներին, էլեկտրատեխնիկներին, մեխանիկներին, համակարգչային մոդելավորման մասնագետներին, ինչպես նաև տեխնիկական բուհերի ուսանողներին և հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ էլեկտրամագնիսական կախոցի բարդ բազմապարամետրային նախագծման խնդիրը ներկայացնում է ավտոմատացված հաշվարկային համակարգի միջոցով՝ միավորելով մաթեմատիկական մոդելավորումը, ինժեներական հաշվարկը, օպտիմալացումը և համակարգչային նախագծումը։

Mathematics

Պոլիմերային նյութագիտության և ճառագայթային ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գամմա ճառագայթման ազդեցությամբ պոլիէթիլենի ջերմադինամիկական և կառուցվածքային պարամետրերի փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պոլիէթիլենի մոլեկուլային կառուցվածքը, բյուրեղային և ամորֆ փուլերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պոլիմերային նյութերի ֆիզիկական հատկությունների ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իոնացնող ճառագայթման ազդեցությամբ պոլիմերային շղթաներում առաջացող փոփոխություններին, միջմոլեկուլային կապերի ձևավորման, շղթաների խզման և օքսիդացման հնարավոր գործընթացներին։ Վերլուծվում են գամմա ճառագայթման կլանված դոզայի և ճառագայթման պայմանների ազդեցությունները պոլիէթիլենի բյուրեղայնության աստիճանի, հալման ջերմաստիճանի, ջերմային կայունության և այլ ջերմադինամիկական բնութագրերի վրա։ Քննարկվում են նաև նյութի կառուցվածքային վերակազմավորման, մոլեկուլային շարժունակության փոփոխության և մեխանիկական հատկությունների հետ դրանց փոխկապակցվածության հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են դիֆերենցիալ սկանավորող կալորիմետրիայի, ռենտգենակառուցվածքային վերլուծության, սպեկտրոսկոպիական և այլ ֆիզիկաքիմիական հետազոտության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ճառագայթային մշակման միջոցով պոլիմերների հատկությունների նպատակային փոփոխման, նյութերի ճառագայթակայունության գնահատման և արդյունաբերական կիրառության պայմաններում դրանց հուսալիության ապահովման հարցերին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պոլիմերների ֆիզիկայի, նյութագիտության, ճառագայթային քիմիայի և պոլիմերային տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է գլխուղեղում արտադրվող և սրտանոթային համակարգի գործունեության կարգավորմանը մասնակցող նեյրոհորմոնների ու նորահայտ ցիտոկինների ուսումնասիրմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց տեղակայմանը, բաշխվածությանը և արտահայտվածության փոփոխություններին օրգանիզմի բնականոն վիճակում և տարբեր ախտաբանական պայմաններում։ Ուսումնասիրության առանցքում իմունահիստոքիմիական հետազոտության մեթոդն է, որը հնարավորություն է տալիս հյուսվածքային մակարդակում հայտնաբերել և բնութագրել կենսաբանական ակտիվ նյութերը, պարզել դրանց կապը նյարդային և նեյրոսեկրետոր համակարգերի կառուցվածքների հետ և գնահատել դրանց փոփոխությունները հիվանդությունների ու ախտաբանական գործընթացների ժամանակ։ Աշխատությունը կարևոր տեղ է հատկացնում ուղեղի նեյրոսեկրետոր բջիջների կողմից արտադրվող կենսաբանական ակտիվ պեպտիդների ուսումնասիրմանը և դրանց հնարավոր դերակատարությանը սրտի ու անոթային համակարգի ֆունկցիոնալ կարգավորման գործընթացներում։ Հեղինակի գիտական ուղղությունը կապված է այն գաղափարի հետ, որ գլխուղեղի և սրտանոթային համակարգի միջև գոյություն ունի բարդ նեյրոէնդոկրին կապ, որի շրջանակում ուղեղում ձևավորվող որոշ հորմոնային գործոններ կարող են մասնակցել սրտի աշխատանքի, կորոնար արյան շրջանառության և օրգանիզմի հոմեոստազի կարգավորմանը։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն նեյրոքիմիայի և հյուսվածաբանության, այլև սրտաբանության, էնդոկրինոլոգիայի, իմունոլոգիայի և ախտաբանական ֆիզիոլոգիայի համար։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի նեյրոհորմոնների և ցիտոկինների փոխկապակցվածության խնդիրը, քանի որ ժամանակակից կենսաբժշկական պատկերացումների համաձայն՝ նյարդային, էնդոկրին և իմունային համակարգերը գործում են ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխկապակցված կարգավորման միասնական համակարգի շրջանակում։ Այդ պատճառով տարբեր ախտաբանական վիճակներում դրանց արտադրության կամ հյուսվածքային տեղակայման փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել բացահայտելու հիվանդությունների զարգացման որոշակի մեխանիզմներ և նոր թիրախներ՝ ախտորոշման ու բուժական մոտեցումների համար։ Աշխատանքը ներկայացնում է Սիլվա Սամսոնի Աբրահամյանի դոկտորական ատենախոսության սեղմագիրը, որը պաշտպանվել է 2004 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Գ.Հ. Բունյաթյանի անվան կենսաքիմիայի ինստիտուտում՝ «Կենսաքիմիա» մասնագիտությամբ։ Գրառման համաձայն՝ հրատարակությունը 53 էջանոց գիտական աշխատություն է։ Թեմայի գիտական հիմքը կապված է նաև հայկական նեյրոքիմիական դպրոցի ավանդույթի հետ, որի կարևոր ներկայացուցիչներից էր Ա.Ա. Գալոյանը․ նրա հետազոտություններում ուսումնասիրվել են ուղեղի նոր նեյրոհորմոնները, դրանց սրտանոթային ազդեցությունները, ինչպես նաև նեյրոէնդոկրին և իմունային կարգավորման փոխհարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է նրանով, որ միավորում է մորֆոլոգիական, իմունահիստոքիմիական, կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական մոտեցումները՝ փորձելով ավելի ամբողջական պատկերացում ձևավորել ուղեղի կենսաակտիվ ազդանշանային համակարգերի և դրանց նշանակության մասին նորմայում ու պաթոլոգիայում։ Այն հատկապես կարող է հետաքրքրել բժշկական և կենսաբանական մասնագիտությունների ուսանողներին, հետազոտողներին, նեյրոկենսաբանության, կենսաքիմիայի, հյուսվածաբանության, իմունոլոգիայի, ախտաբանական ֆիզիոլոգիայի և սրտաբանության ոլորտների մասնագետներին։

History

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին Շուշիում գործող բարեգործական ընկերությունների ու անհատ բարերարների գործունեության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրանց դերը քաղաքի հասարակական, կրթական, մշակութային և սոցիալական կյանքի զարգացման գործում։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Շուշին Անդրկովկասի հայաբնակ խոշոր քաղաքային կենտրոններից էր և ուներ զարգացած կրթական, մշակութային, հրատարակչական ու հասարակական կյանք։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել բարեգործական կազմակերպությունների ստեղծման նախադրյալները, դրանց նպատակները, գործունեության ուղղությունները, ֆինանսավորման աղբյուրները և հասարակական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն կազմակերպություններին, որոնք իրենց միջոցներն ուղղում էին դպրոցների պահպանմանը, կրթության տարածմանը, աղքատների և կարիքավորների օգնությանը, առողջապահական նախաձեռնություններին, մշակութային հաստատությունների աջակցությանը, գրադարանների ու ընթերցարանների ստեղծմանը և հասարակական այլ ծրագրերի իրականացմանը։ Շուշիում բարեգործական գործունեության կարևոր ուղղություններից էր կրթությունը։ Բարերարների և հասարակական կազմակերպությունների աջակցությամբ կրթական հաստատությունները ստանում էին նյութական միջոցներ, գրքեր, գույք և այլ անհրաժեշտ օժանդակություն, իսկ շնորհալի երիտասարդների համար ստեղծվում էին կրթությունը շարունակելու հնարավորություններ։ Այդ գործունեությունը նպաստում էր գրագիտության տարածմանը, ազգային կրթական միջավայրի ամրապնդմանը և նոր կրթված մտավորականության ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կանանց կրթությանն ու հասարակական ակտիվությանը, քանի որ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին հայկական քաղաքային միջավայրում աստիճանաբար ընդլայնվում էր կանանց մասնակցությունը կրթական և բարեգործական նախաձեռնություններին։ Շուշիի հասարակական կյանքում կարևոր տեղ ունեին նաև գրադարաններն ու ընթերցարանները. աղբյուրագիտական նյութերը, օրինակ, հիշատակում են Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության Շուշիի մասնաճյուղի գրադարան-ընթերցարանի գործունեությունը 1899–1900 թվականներին։ Բարեգործական գործունեության մյուս կարևոր ոլորտը մշակույթն էր։ Նվիրատվությունների և կազմակերպությունների միջոցների շնորհիվ աջակցություն էր ցուցաբերվում թատրոնին, երաժշտական և գրական կյանքին, հրատարակչական նախաձեռնություններին ու մշակույթի գործիչներին։ Այս հանգամանքը հատկապես նշանակալի է Շուշիի մշակութային պատմության համատեքստում, քանի որ քաղաքը XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին հայկական մշակույթի կարևոր կենտրոններից էր։ Բարեգործությունը հաճախ դուրս էր գալիս անհատական նվիրատվության շրջանակներից և վերածվում կազմակերպված հասարակական գործունեության, որտեղ քաղաքացիների համատեղ ֆինանսական ու կազմակերպչական ջանքերը ուղղվում էին երկարաժամկետ ծրագրերի իրականացմանը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև անհատ բարերարների գործունեության ուսումնասիրությունը։ Հայ գործարարների և մտավորականների մի զգալի մասը բարեգործական գործունեությունը դիտարկում էր որպես ազգային ու հասարակական պարտականություն՝ միջոցներ տրամադրելով դպրոցներին, հիվանդանոցներին, եկեղեցիներին, թատրոններին, մշակույթի գործիչներին և կրթություն ստացող երիտասարդներին։ Այդպիսի գործունեությունը ոչ միայն անմիջական օգնություն էր ապահովում կարիքավորներին, այլև նպաստում էր քաղաքի սոցիալական ենթակառուցվածքների և հասարակական ինստիտուտների զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է բարեգործության և ազգային ինքնության փոխհարաբերության բացահայտումը։ Բարեգործական կազմակերպությունները կարող էին միաժամանակ լուծել սոցիալական խնդիրներ և նպաստել ազգային կրթության, մշակույթի ու հասարակական համերաշխության ամրապնդմանը։ Այս առումով բարեգործությունը հանդես էր գալիս ոչ միայն որպես նյութական օգնության համակարգ, այլև որպես ազգային-հասարակական ինքնակազմակերպման կարևոր ձև։ Աշխատությունը կարող է օգտագործել արխիվային փաստաթղթեր, պարբերական մամուլի նյութեր, կազմակերպությունների հաշվետվություններ, հուշագրություններ, վիճակագրական տվյալներ և ժամանակաշրջանի այլ աղբյուրներ՝ վերականգնելու բարեգործական գործունեության իրական ծավալներն ու ուղղությունները։ Աշխատանքի մատենագիտական նկարագրություններից հայտնի է, որ այն հրատարակվել է Ստեփանակերտում 2017 թվականին՝ որպես 136 էջանոց թեկնածուական ատենախոսություն։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել Շուշիի հասարակական կյանքի, հայկական բարեգործական շարժման, կրթության ու մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս քաղաքային զարգացման գործընթացները դիտարկել ոչ միայն քաղաքական և տնտեսական, այլև հասարակական ինքնակազմակերպման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, Արցախի պատմության մասնագետներին, մշակութաբաններին, սոցիալական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, բարեգործության պատմության ուսումնասիրողներին, գրադարանագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և XIX–XX դարերի հայ հասարակական ու մշակութային կյանքով հետաքրքրվող ուսանողներին։