Հայաստանի Հանրապետության քաղաքական վարչաձևը անցումային փուլում

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական պարտքի ձևավորման, կառավարման և դրա արդյունավետության բարձրացման տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պետական պարտքի տնտեսական բովանդակությունը, ներքին և արտաքին պարտքի ձևավորման աղբյուրները, փոխառությունների ներգրավման նպատակներն ու պետական ֆինանսների համակարգում դրանց նշանակությունը։ Վերլուծվում են պարտքի կառուցվածքը, սպասարկման ծախսերը, մարման ժամկետները, տոկոսադրույքային և արժութային ռիսկերը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը պետական բյուջեի և երկրի ֆինանսական կայունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական պարտքի կայունության գնահատման ցուցանիշներին, պարտքային բեռի չափման մոտեցումներին և փոխառու միջոցների արդյունավետ օգտագործման խնդիրներին։ Քննարկվում են պետական պարտքի կառավարման ռազմավարության մշակման, ֆինանսավորման աղբյուրների ընտրության, պարտքային պորտֆելի կառուցվածքի օպտիմալացման և հնարավոր ֆինանսական ռիսկերի նվազեցման մեխանիզմները։ Դիտարկվում է պետական պարտքի փոխկապակցվածությունը բյուջետային պակասուրդի, տնտեսական աճի, հարկաբյուջետային քաղաքականության և պետական ծախսերի ֆինանսավորման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ներքին պարտքային շուկայի զարգացման, պետական արժեթղթերի կիրառման և արտաքին փոխառությունների կառավարման առանձնահատկություններին։ Կարևորվում են պարտքի ներգրավման և օգտագործման թափանցիկությունը, երկարաժամկետ ֆինանսական պլանավորումը և պարտքային պարտավորությունների ժամանակին սպասարկման կարողության պահպանումը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պետական պարտքի կառավարման համակարգում առկա խնդիրները և դիտարկելու պարտքային քաղաքականության արդյունավետության ու ֆինանսական կայունության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, պետական ֆինանսների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

History

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության կողմից Հայկական հարցի վերաբերյալ իրականացված քաղաքականության ուսումնասիրությանը 1918-1920 թվականներին՝ Առաջին Հանրապետության գոյության առանցքային ժամանակահատվածում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նորաստեղծ հայկական պետության առջև ծառացած տարածքային, քաղաքական, դիվանագիտական և ազգային խնդիրները, ինչպես նաև դրանց լուծման ուղղությամբ պետական իշխանությունների ձեռնարկած քայլերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայոց ցեղասպանությունից հետո ստեղծված քաղաքական իրավիճակին, արևմտահայության ճակատագրին, Հայաստանի Հանրապետության և Օսմանյան կայսրության հարաբերություններին, ինչպես նաև տարածաշրջանում ձևավորված ուժերի հարաբերակցությանը։ Գիրքը ներկայացնում է հայկական դիվանագիտության գործունեությունը միջազգային հարթակներում՝ անդրադառնալով դաշնակից պետությունների, եվրոպական տերությունների, Միացյալ Նահանգների և հարևան երկրների հետ հարաբերություններին։ Քննարկվում են նաև Հայաստանի տարածքային պահանջների հիմնավորումները, Արևմտյան Հայաստանի խնդիրը, փախստականների և գաղթականների հարցերը, ազգային անվտանգության ապահովման անհրաժեշտությունը և պետական սահմանների ձևավորման գործընթացը։ Առանձին տեղ է հատկացվում Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովի, Սևրի պայմանագրի և միջազգային հանրության կողմից հայկական հարցի նկատմամբ ցուցաբերված վերաբերմունքի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը դիտարկում է նաև Հայաստանի Հանրապետության ներքաղաքական և տնտեսական սահմանափակումները, ռազմական հնարավորությունները և արտաքին քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը Հայկական հարցի իրացման հեռանկարների վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի նպատակներ էր հետապնդում Հայաստանի առաջին հանրապետությունը, ինչ դիվանագիտական և քաղաքական միջոցներով էր փորձում պաշտպանել հայ ժողովրդի ազգային շահերը և ինչ պատճառներով այդ քաղաքականությունը բախվեց լուրջ խոչընդոտների։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է 1918-1920 թվականների հայոց պատմության, Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության, Հայկական հարցի միջազգային դիվանագիտության և տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար և կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, դիվանագիտության ու միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, հայագետներին, ուսանողներին և հետազոտողներին։

Technology

Այս աշխատությունը վերաբերում է Իրանի Թավրիզ քաղաքի բնակելի և հասարակական շենքերի ջեռուցման ու հովացման համակարգերի բարձր արդյունավետ ռեժիմների մշակմանը՝ ընդգծելով էներգաարդյունավետության բարձրացման, կլիմայական պայմաններին հարմարեցված ճարտարապետական լուծումների և ժամանակակից ինժեներական համակարգերի ինտեգրման փոխկապակցված խնդիրները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել քաղաքային շենքերի ջերմային վարքագիծը Թավրիզի կիսաչոր, ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով բնութագրվող կլիմայական պայմաններում, ինչպես նաև մշակել օպտիմալ կառավարման ռազմավարություններ, որոնք թույլ կտան նվազեցնել էներգիայի սպառումը՝ միաժամանակ ապահովելով ներքին միջավայրի հարմարավետություն։ Ուսումնասիրվում են շենքերի էներգետիկ հաշվեկշիռը ձևավորող հիմնական գործոնները՝ շենքի ջերմամեկուսացումը, պատուհանների և արտաքին պատերի ջերմային կորուստները, արևային ճառագայթման ազդեցությունը, օդափոխության համակարգերի արդյունավետությունը և քաղաքային կառուցապատման խտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ջեռուցման և հովացման բեռների սեզոնային փոփոխություններին և դրանց հիման վրա կառավարման ռեժիմների օպտիմալացման հնարավորություններին՝ ներառելով ջերմաստիճանի կարգավորման, էներգիայի պահանջարկի կանխատեսման և ավտոմատացված կառավարման համակարգերի կիրառումը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է պասիվ էներգախնայող լուծումները՝ շենքերի ճիշտ կողմնորոշում, արևային էներգիայի առավելագույն օգտագործում, բնական օդափոխության խթանում և ջերմային իներտության բարձրացում, որոնք նվազեցնում են մեխանիկական համակարգերի վրա ծանրաբեռնվածությունը։ Միաժամանակ վերլուծվում են էներգախնայողության բարձրացման համար կիրառվող մոդելավորման և սիմուլյացիոն մեթոդները, որոնք թույլ են տալիս գնահատել տարբեր նախագծային և շահագործման սցենարների արդյունավետությունը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է շինարարական ֆիզիկայի և էներգետիկ ինժեներիայի ոլորտում՝ նպաստելով Թավրիզի քաղաքային շենքերի ջեռուցման և հովացման համակարգերի ավելի արդյունավետ, կայուն և էկոլոգիապես հիմնավորված կառավարմանը։

Religion

«Եղծ աղանդոց» խորագիրը կրող աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական աստվածաբանական այն գրականությանը, որի հիմնական նպատակն է քննության առնել տարբեր կրոնական ուսմունքներ և տեսակետներ՝ դրանք համեմատելով եկեղեցու ընդունած դավանաբանական սկզբունքների հետ։ Աղանդների հերքմանն ուղղված երկերը պատմականորեն կարևոր դեր են ունեցել քրիստոնեական վարդապետության մեկնաբանման, հավատքի սահմանների ձևակերպման և դավանաբանական տարաձայնություններին պատասխանելու գործում։ Այսպիսի աշխատություններում սովորաբար քննարկվում են հավատքի, եկեղեցական ավանդության, Սուրբ Գրքի մեկնության և կրոնական ճշմարտության վերաբերյալ հարցեր՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել հեղինակի կամ ներկայացվող եկեղեցական դիրքորոշումը։ Դավանաբանական բանավեճը հաճախ ներառում է տարբեր ուսմունքների դրույթների քննադատություն, դրանց փաստարկների վերլուծություն և ուղղափառ համարվող հավատքի սկզբունքների բացատրություն։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ քրիստոնեական աստվածաբանական մտքի, դավանաբանական գրականության և կրոնական բանավեճերի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև եկեղեցու պատմությամբ, քրիստոնեական ուսմունքների զարգացմամբ և հայալեզու աստվածաբանական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ որպես նյութ՝ կրոնական գաղափարների ներկայացման ու պաշտպանության պատմական եղանակներն ուսումնասիրելու նպատակով։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գիտատեխնիկական ոլորտի արդիականացման և բարեփոխման հիմնախնդիրներին՝ դրանք դիտարկելով տնտեսական և կազմակերպական փոխկապակցվածության շրջանակում։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ գիտությունը, տեխնոլոգիաները և նորարարությունը ժամանակակից տնտեսության մրցունակության, արտադրողականության բարձրացման, մարդկային կապիտալի զարգացման և երկարաժամկետ տնտեսական աճի կարևոր գործոններ են։ ՀՀ օրենսդրությամբ ևս գիտատեխնիկական քաղաքականության նպատակների շարքում առանձնացվում են գիտական և գիտատեխնիկական ներուժի զարգացումը, համապատասխան կադրերի պատրաստումը և գիտության ու տեխնիկայի նվաճումների՝ տնտեսության զարգացման նպատակով ներդրման խթանումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը գիտության և տնտեսության միջև կապի ամրապնդումն է։ Գիտական հետազոտությունների արդյունքները ինքնին դեռևս չեն ապահովում տնտեսական արդյունք․ անհրաժեշտ է ստեղծել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնց միջոցով գիտական գաղափարները կարող են վերածվել տեխնոլոգիական լուծումների, նոր արտադրանքի, ծառայությունների և առևտրայնացվող նորարարությունների։ Այս տեսանկյունից աշխատանքի առանցքային խնդիրներից է «գիտություն–տեխնոլոգիա–արտադրություն–շուկա» կապի արդյունավետ կազմակերպումը։ Գիտատեխնիկական ոլորտի տնտեսական բարեփոխումները ենթադրում են նաև ֆինանսավորման համակարգի վերանայում։ Հետազոտությունների համար պետական միջոցների հատկացումը պետք է համադրվի մրցակցային ֆինանսավորման, նպատակային ծրագրերի, մասնավոր հատվածի ներդրումների և միջազգային ֆինանսավորման աղբյուրների ներգրավման հետ։ Կարևոր խնդիր է նաև ֆինանսական ռեսուրսների բաշխման արդյունավետության բարձրացումը՝ հաշվի առնելով հետազոտությունների որակը, ակնկալվող արդյունքները, դրանց տնտեսական և հասարակական ազդեցությունը և երկրի ռազմավարական առաջնահերթությունները։ Ժամանակակից պետական քաղաքականության մեջ այդ ուղղությունը ստացել է նոր նշանակություն․ 2026 թվականին հաստատված ՀՀ գիտության ոլորտի զարգացման 2026–2030 թվականների ռազմավարական ծրագիրը նախատեսում է գիտական գերազանցության խթանում, գիտության տնտեսական ազդեցության մեծացում, հետազոտական ենթակառուցվածքների զարգացում և միջազգային մակարդակով մրցունակ գիտական համակարգի ձևավորում։ Կազմակերպական հիմնախնդիրների շարքում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում գիտության կառավարման համակարգի արդյունավետությունը։ Գիտական կազմակերպությունների գործունեությունը պահանջում է կառավարման այնպիսի մոդելներ, որոնք միաժամանակ կապահովեն ակադեմիական ազատությունը, հաշվետվողականությունը, արդյունքների գնահատելիությունը և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Կառավարման համակարգի բարեփոխումը կարող է ներառել գիտական հաստատությունների կառուցվածքային վերակազմավորում, կառավարման թվայնացում, որոշումների կայացման գործընթացների պարզեցում և գիտական արդյունքների գնահատման ժամանակակից չափանիշների կիրառում։ Նման մոտեցումները ներկայումս նույնպես արտացոլված են ՀՀ գիտության զարգացման պետական ռազմավարության մեջ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է գիտական կադրերի խնդիրը։ Գիտատեխնիկական ոլորտի զարգացումը անմիջականորեն կախված է բարձր որակավորում ունեցող հետազոտողների, ինժեներների, տեխնոլոգների, կառավարման մասնագետների և երիտասարդ գիտնականների առկայությունից։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել մասնագետների պատրաստման, գիտական կարիերայի զարգացման, երիտասարդ հետազոտողների ներգրավման, նրանց աշխատանքի խրախուսման և միջազգային գիտական միջավայրում ինտեգրման մեխանիզմները։ Մարդկային կապիտալի պահպանումը հատկապես կարևոր է փոքր տնտեսության համար, որտեղ բարձրակարգ մասնագետների սահմանափակ քանակը կարող է էականորեն ազդել ամբողջ համակարգի զարգացման հնարավորությունների վրա։ Գիտատեխնիկական ոլորտի արդյունավետության կարևոր պայման է նաև հետազոտական ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Ժամանակակից լաբորատորիաները, սարքավորումները, տվյալների բազաները, հաշվարկային ռեսուրսները և գիտական տեղեկատվության հասանելիությունը անհրաժեշտ նախադրյալներ են մրցունակ հետազոտությունների իրականացման համար։ Հետևաբար ենթակառուցվածքների արդիականացումը պետք է դիտարկվի ոչ միայն որպես տեխնիկական խնդիր, այլև որպես գիտության տնտեսական արդյունավետության բարձրացման միջոց։ ՀՀ գիտության 2026–2030 թվականների ռազմավարության մեջ հետազոտական ենթակառուցվածքների զարգացումը ևս ներկայացվում է որպես մրցունակ գիտական համակարգի ձևավորման առանցքային ուղղություն։ Աշխատության մեկ այլ կարևոր ուղղություն է գիտություն–բիզնես համագործակցության զարգացումը։ Գիտական կազմակերպությունների և մասնավոր ընկերությունների միջև թույլ կապերը կարող են սահմանափակել հետազոտությունների արդյունքների գործնական կիրառումը։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է զարգացնել տեխնոլոգիական փոխանցման մեխանիզմները, համատեղ հետազոտական նախագծերը, լիցենզավորման և արտոնագրման գործընթացները, ստարտափների ստեղծման և գիտական արդյունքների առևտրայնացման հնարավորությունները։ Նման համակարգը կարող է նպաստել նրան, որ գիտական ներդրումները վերածվեն նոր տնտեսական գործունեության և բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի։ Նորարարական տնտեսության ձևավորման համար կարևոր է նաև մտավոր սեփականության պաշտպանության արդյունավետ համակարգը։ Գիտնականները և կազմակերպությունները պետք է ունենան իրենց ստեղծած տեխնոլոգիաների, գյուտերի և այլ մտավոր արդյունքների իրավական պաշտպանության և առևտրայնացման հստակ հնարավորություններ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է ձևավորել այնպիսի միջավայր, որտեղ գիտական արդյունքի հեղինակն ու հետազոտական կազմակերպությունը կունենան տնտեսական շահագրգռվածություն այն կիրառության մեջ ներդնելու համար։ Միջազգային համագործակցությունը ևս դիտարկվում է որպես գիտատեխնիկական ոլորտի զարգացման կարևոր գործոն։ Միջազգային գիտական ծրագրերին մասնակցությունը, արտասահմանյան հետազոտական կենտրոնների հետ համատեղ աշխատանքը, գիտնականների շարժունակությունը և միջազգային հետազոտական ենթակառուցվածքների հասանելիությունը կարող են բարձրացնել հայկական գիտության մրցունակությունը։ ՀՀ նոր ռազմավարական մոտեցումները նպատակ ունեն համակարգը մոտեցնել Եվրոպական հետազոտական տարածքի պահանջներին և խթանել միջազգային գիտական գերազանցությունը։ Տնտեսական արդյունավետության տեսանկյունից կարևոր է նաև գիտահետազոտական գործունեության արդյունքների գնահատման համակարգը։ Միայն հրապարակումների կամ գիտական այլ քանակական ցուցանիշների հաշվառումը բավարար չէ գիտության իրական ազդեցությունը գնահատելու համար։ Անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև արտոնագրերը, տեխնոլոգիական լուծումները, նորաստեղծ ընկերությունները, արդյունաբերական կիրառությունները, միջազգային համագործակցությունը և հասարակական ազդեցությունը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գիտության ֆինանսավորումը կապել ոչ միայն գործունեության ծավալի, այլև դրա որակի և արդյունքի հետ։ Աշխատության մեջ կարող է կարևորվել նաև պետական և մասնավոր հատվածների դերաբաշխման հարցը։ Պետությունը պետք է ձևավորի գիտատեխնիկական զարգացման ընդհանուր ռազմավարությունը, ապահովի հիմնարար գիտության անհրաժեշտ ֆինանսավորումը և ստեղծի նորարարության համար բարենպաստ իրավական ու տնտեսական միջավայր։ Մասնավոր հատվածը, իր հերթին, կարող է մեծացնել կիրառական հետազոտությունների ֆինանսավորումը, ներգրավել նոր տեխնոլոգիաներ և ապահովել գիտական արդյունքների շուկայական կիրառումը։ Այս փոխգործակցությունը կարող է ձևավորել գիտելիքահեն տնտեսության զարգացման ավելի կայուն հիմք։ Ժամանակակից պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև առաջադեմ տեխնոլոգիաների արագ զարգացումը՝ ներառյալ արհեստական բանականությունը, տվյալների մշակումը, կենսատեխնոլոգիաները, միկրոէլեկտրոնիկան և այլ բարձր տեխնոլոգիական ուղղություններ։ Դրանց զարգացումը պահանջում է ոչ միայն մասնագիտացված գիտական ներուժ, այլև կրթության, գիտության, արդյունաբերության և պետական կառավարման համակարգերի համակարգված համագործակցություն։ Հայաստանի պետական քաղաքականության մեջ տեխնոլոգիական զարգացման և արհեստական բանականության ուղղությունները ևս առանձնացվել են որպես ռազմավարական նշանակություն ունեցող ոլորտներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև գիտատեխնիկական ոլորտի տարածքային և ինստիտուցիոնալ կենտրոնացվածությանը։ Գիտական ներուժի չափազանց մեծ կենտրոնացումը մի քանի հաստատություններում կամ տարածքներում կարող է սահմանափակել նորարարական հնարավորությունների տարածումը տնտեսության տարբեր ճյուղերում։ Հետևաբար կարևոր է խթանել տարածաշրջանային գիտական կենտրոնների, համալսարանների, տեխնոլոգիական ընկերությունների և հետազոտական ենթակառուցվածքների միջև համագործակցությունը։ Առանձին խնդիր է գիտության ոլորտում պետական քաղաքականության շարունակականությունը։ Երկարաժամկետ հետազոտական ծրագրերը պահանջում են կայուն ֆինանսավորում և կանխատեսելի կառավարման միջավայր, քանի որ գիտական արդյունքները հաճախ ձևավորվում են տարիների ընթացքում։ Հետևաբար հաճախակի փոփոխվող առաջնահերթությունները կամ ֆինանսավորման անկանխատեսելիությունը կարող են նվազեցնել համակարգի արդյունավետությունը։ Այս տեսանկյունից ռազմավարական ծրագրերի առկայությունը կարևոր է, սակայն դրանց արդյունավետությունը կախված է իրականացման հստակ մեխանիզմներից, չափելի ցուցանիշներից և հետևողական վերահսկողությունից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը գիտատեխնիկական ոլորտի բարեփոխումը դիտարկում է որպես համալիր տնտեսական և կազմակերպական գործընթաց, որը ներառում է գիտության ֆինանսավորման կատարելագործում, կառավարման համակարգի արդիականացում, մարդկային կապիտալի զարգացում, հետազոտական ենթակառուցվածքների վերազինում, գիտություն–բիզնես համագործակցության խորացում, գիտական արդյունքների առևտրայնացում, մտավոր սեփականության պաշտպանություն, միջազգային ինտեգրում և նորարարական գործունեության խթանում։ Թեմայի հիմնական նշանակությունն այն է, որ գիտատեխնիկական ոլորտը ներկայացվում է ոչ թե տնտեսությունից առանձնացված համակարգի, այլ երկրի երկարաժամկետ տնտեսական մրցունակության և գիտելիքահեն զարգացման կարևոր բաղադրիչի տեսանկյունից։ Հայաստանի ներկայիս պետական ռազմավարությունն այս ուղղությունը կապում է մինչև 2030 թվականը արդյունավետ կառավարվող, միջազգային մակարդակով մրցունակ և տնտեսական ազդեցություն ստեղծող գիտական համակարգի ձևավորման հետ։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, գիտության և տեխնոլոգիաների կառավարման մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, նորարարության քաղաքականություն մշակողներին, գիտական կազմակերպությունների ղեկավարներին, հետազոտողներին և գիտելիքահեն տնտեսության զարգացման հարցերով զբաղվող մասնագետներին։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջության ոլորտի զարգացման հնարավորությունների, առկա խնդիրների և ապագա հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են երկրի զբոսաշրջային ներուժը, բնական և մշակութային ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունները, զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացման ուղղությունները և ոլորտի մրցունակության բարձրացման մեթոդները։ Վերլուծվում են զբոսաշրջության ազդեցությունը տնտեսության, զբաղվածության, ներդրումների ներգրավման և տարածաշրջանային զարգացման վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են զբոսաշրջային հոսքերի ձևավորման վրա ազդող սոցիալ-տնտեսական և կազմակերպչական գործոնները։ Աշխատությունում քննարկվում են միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները, նոր զբոսաշրջային ուղղությունների ձևավորումը, ծառայությունների որակի բարելավման և ոլորտի կայուն զարգացման մոտեցումները։ Գիրքը նախատեսված է զբոսաշրջության ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։