Հայերեն-ֆրանսերեն գրպանի բառարան

History

Աշխատությունը նվիրված է 1905–1907 թվականներին Հայաստանի տարածքում բանվորական շարժման ձևավորման, զարգացման և քաղաքական դրսևորումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այդ ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական պայմաններն են, արդյունաբերական կենտրոններում բանվորների աշխատանքի ու կենցաղի առանձնահատկությունները, աշխատավորների սոցիալական խնդիրները և դրանց հիման վրա ձևավորված կազմակերպված բողոքի ու պայքարի տարբեր ձևերը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել գործադուլները, ցույցերը, աշխատանքային պայմանների բարելավման պահանջները, աշխատավարձի և աշխատանքային ժամերի խնդիրները, ինչպես նաև բանվորների կազմակերպման ձևերն ու փոխօգնության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1905 թվականի Ռուսական առաջին հեղափոխության ազդեցությանը, որի քաղաքական և սոցիալական ալիքները տարածվեցին նաև Հարավային Կովկասում և նպաստեցին աշխատավորական շարժումների ակտիվացմանը։ Հայաստանի քաղաքներում և արդյունաբերական կենտրոններում բանվորական պայքարը զարգանում էր տեղական սոցիալ-տնտեսական պայմանների, ազգային հարաբերությունների և Ռուսական կայսրության ընդհանուր քաղաքական իրավիճակի ազդեցության ներքո։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև սոցիալիստական և հեղափոխական գաղափարների տարածումը բանվորների շրջանում, քաղաքական կազմակերպությունների գործունեությունը և դրանց կապերը աշխատավորական միջավայրի հետ։ Կարևոր նշանակություն ունի բանվորական շարժման և գյուղացիական կամ այլ հասարակական շարժումների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ 20-րդ դարի սկզբի Հայաստանի հասարակական կյանքում սոցիալական տարբեր խմբերի խնդիրները հաճախ փոխկապակցված էին։ Հետազոտության միջոցով հնարավոր է բացահայտել նաև իշխանությունների և վարչական մարմինների վերաբերմունքը գործադուլների ու քաղաքական ակտիվության նկատմամբ, վերահսկողության և ճնշման կիրառվող մեխանիզմները, ինչպես նաև շարժման կազմակերպիչների ու մասնակիցների նկատմամբ ձեռնարկված միջոցները։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը կարևոր է Հայաստանի սոցիալական պատմության տեսանկյունից, քանի որ 1905–1907 թվականների իրադարձությունները նպաստեցին հասարակական-քաղաքական ակտիվության աճին և աշխատավորների կազմակերպվածության նոր ձևերի առաջացմանը։ Աշխատությունը կարող է հիմնվել մամուլի հրապարակումների, արխիվային փաստաթղթերի, կուսակցական և կազմակերպական նյութերի, հուշագրությունների ու այլ պատմական աղբյուրների վրա՝ հնարավորություն տալով վերականգնել բանվորական շարժման հիմնական փուլերը, մասնակիցների կազմը և պայքարի մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, սոցիալական պատմության մասնագետներին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների հետազոտողներին, հայագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և Հայաստանի 20-րդ դարի սկզբի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթների գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց գաղափարական բովանդակությունը, կերպարների կառուցման եղանակները, լեզվական ինքնատիպությունը և ժողովրդական բանահյուսության ազդեցությունը։ Հետազոտության մեջ հեքիաթները դիտարկվում են ոչ միայն որպես մանկական ընթերցանության համար նախատեսված ստեղծագործություններ, այլև որպես բարձրարժեք գրական երկեր, որոնցում միահյուսվում են ժողովրդական իմաստությունը, բարոյական գաղափարները, հումորը, կյանքի իրական դիտարկումները և հեղինակի գեղարվեստական աշխարհընկալումը։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում այն բանին, թե ինչպես է հեղինակը ժողովրդական հեքիաթային նյութը վերամշակում և վերածում ինքնուրույն գրական ստեղծագործության՝ պահպանելով բանահյուսական պարզությունն ու անմիջականությունը, միաժամանակ հաղորդելով դրանց նոր գեղարվեստական խորություն։ Առանձին ուսումնասիրվում են հեքիաթների սյուժետային կառուցվածքը, պատմողական ընթացքը, հակադրությունների կիրառումը, կրկնությունները, երկխոսությունները և գործողությունների դինամիկան։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կերպարների համակարգին՝ մարդկանց, կենդանիների և այլ հեքիաթային կերպարների միջոցով մարդկային տարբեր բնավորությունների, թերությունների և արժանիքների ներկայացմանը։ Հեղինակի հումորը և երգիծական մոտեցումը հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ագահությունը, խաբեությունը, տգիտությունը, անարդարությունը և այլ բացասական երևույթներ, մինչդեռ ազնվությունը, աշխատասիրությունը, խելքը, բարությունը և արդարությունը ներկայացվում են որպես դրական արժեքներ։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է լեզվական և ոճական առանձնահատկությունների վերլուծությունը։ Հեքիաթների ժողովրդական խոսքի երանգավորումը, պարզ ու կենդանի լեզուն, դարձվածքները, առածանման արտահայտությունները, բառախաղերը և հնչերանգային բազմազանությունը ստեղծում են անմիջական ու պատկերավոր պատմողական միջավայր։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող է դիտարկվել նաև բնության և կենդանական աշխարհի անձնավորումը, որը թույլ է տալիս երեխաներին մատչելի ձևով ներկայացնել մարդկային հարաբերություններն ու հասարակական երևույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեքիաթների երկակի ընկալմանը․ դրանք միաժամանակ հասանելի են երեխային՝ իրենց հետաքրքիր սյուժեով և հումորով, և մեծահասակ ընթերցողին՝ սոցիալական, բարոյական ու փիլիսոփայական ենթատեքստերով։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ այս ստեղծագործությունների գեղարվեստական արժեքը պայմանավորված է ժողովրդական ավանդույթի և անհատական հեղինակային արվեստի ներդաշնակ համադրությամբ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, մանկական գրականությամբ, բանահյուսությամբ և գրական կերպարի ու ոճի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսուցիչների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող XIII դարի կիլիկյան Ավետարանի մանրանկարչության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն հայկական միջնադարյան արվեստի զարգացման, այլև Միջերկրական ծովի ավազանի մշակութային և գեղարվեստական փոխազդեցությունների լայն համատեքստում։ Ձեռագիրը համարվում է կիլիկյան արքայական ձեռագրերի նշանակալի նմուշներից, իսկ նրա «Ավետման» մանրանկարը առանձնանում է իր գեղարվեստական ինքնատիպությամբ, կերպարների արտահայտչականությամբ, ճարտարապետական տարրերի նրբությամբ, բուսական զարդանախշերով և գունային հարուստ լուծումներով։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակներից է բացահայտել ձեռագրի նկարազարդումների պատկերագրական և ոճական առանձնահատկությունները, դրանց խորհրդաբանությունը, ինչպես նաև համադրել դրանք նույն ժամանակաշրջանի կիլիկյան այլ ձեռագրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Միջերկրական ծովի տարբեր մշակութային կենտրոնների՝ Բյուզանդական կայսրության, Կիպրոսի, հարավային Իտալիայի, Պալերմոյի, խաչակիրների իշխանությունների և Սինայի արվեստի հետ հնարավոր ընդհանրություններին ու փոխազդեցություններին։ Այս համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են տարբեր մշակութային ավանդույթներ արտացոլվել կիլիկյան մանրանկարչության մեջ և ինչպես է տեղական հայկական գեղարվեստական մտածողությունը վերամշակել ու յուրովի արտահայտել արտաքին ազդեցությունները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մանրանկարների պատկերագրական վերլուծությունը, որի միջոցով ուսումնասիրվում են սյուժետային լուծումները, կերպարների կառուցվածքը, շարժումները, դիմագծերը, հագուստը, լուսապսակները, զարդային և ճարտարապետական տարրերը։ Միաժամանակ վերլուծվում է գեղարվեստական լեզուն՝ գույնի կիրառությունը, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, տարածության կազմակերպումը, գծային և ծավալային լուծումները, ինչպես նաև կերպարների հոգեբանական և հուզական արտահայտչականությունը։ Այս առանձնահատկությունների համադրությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրի նկարազարդումները միաժամանակ կրում են կիլիկյան հայկական արվեստի ինքնատիպ դրոշմը և արտացոլում են Միջերկրածովյան մշակութային միջավայրի հետ սերտ առնչությունների արդյունքը։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ առանձին ձեռագրի օրինակով ներկայացնում է միջնադարյան մշակութային փոխանակման և գեղարվեստական ազդեցությունների բարդ գործընթացը՝ փորձելով որոշել հայկական մանրանկարչության տեղն ու նշանակությունը Միջերկրական ծովի միջնադարյան արվեստի ընդհանուր համակարգում։ Այն կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, ձեռագրագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հայկական միջնադարյան արվեստի ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Biology

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է պրոլինի կենսասինթեզի և քայքայման գործընթացներում ներգրավված ֆերմենտային համակարգերը կրծողների ուղեղիկում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց ակտիվության կարգավորման մեխանիզմներին տարբեր ֆիզիոլոգիական պայմաններում։ Նյութում ներկայացվում են պրոլինի նյութափոխանակության հիմնական ուղիները, այդ թվում՝ գլուտամատից և օրխինից ստացվող սինթեզային փուլերը, ինչպես նաև օքսիդատիվ քայքայման ճանապարհները, որոնք կապվում են էներգետիկ փոխանակության և նյարդային հյուսվածքի հոմեոստազի պահպանման հետ։ Քննարկվում է rat-ի ուղեղիկում ֆերմենտային ակտիվության փոփոխականությունը՝ կախված նեյրոֆիզիոլոգիական վիճակից, սթրեսային գործոններից և զարգացման փուլերից, ինչպես նաև այն հորմոնալ և ալոստերիկ մեխանիզմները, որոնք կարգավորում են այդ ակտիվությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆերմենտների կարգավորման բարդ ցանցին, որը ներառում է հետադարձ կապի մեխանիզմներ, սուբստրատային հասանելիություն և էներգետիկ վիճակի ազդեցություն բջջային մակարդակում։ Աշխատությունը համադրում է կենսաքիմիական փորձարարական տվյալները և նյարդաբանական ֆունկցիոնալ վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ամինաթթվային փոխանակության դերը կենտրոնական նյարդային համակարգի աշխատանքի և հարմարվողականության գործընթացներում։

Economics

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում բանկային վերահսկողության արդյունավետության գնահատմանը անցումային փուլում՝ կենտրոնանալով ֆինանսական կայունության, ռիսկերի կառավարման և կարգավորիչ մարմինների դերի վրա։ Աշխատությունը վերլուծում է բանկերի գործունեության վերահսկման մեթոդները, ներառյալ ֆինանսական հաշվետվությունների վերլուծությունը, կապիտալի պահանջների և վարկային ռիսկերի գնահատումը, ինչպես նաև մոնիթորինգի ու ինսթիտուցիոնալ վերահսկման գործիքների կիրառումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անցումային տնտեսության առանձնահատկություններին, շուկայի փոփոխականության և կարգավորման համակարգի ձևավորման ազդեցությանը, ինչպես նաև ֆինանսական շուկայի ինտեգրման և միջազգային չափանիշների ընդունման մարտահրավերներին։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է միջազգային փորձը և առաջարկում մեխանիզմներ բանկային վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման, համակարգի թափանցիկության ամրապնդման և ֆինանսական կայունության ապահովման նպատակով, ինչը կարևոր է ինչպես պետական կարգավորիչների, այնպես էլ բանկային ոլորտի մասնագետների համար։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է 1851-1876 թվականներին քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ իրավունքների և ազդեցության շուրջ ծավալված միջազգային քաղաքական ու եկեղեցական հակասությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության դերակատարությանը։ Ներկայացվում է XIX դարի երկրորդ կեսի պատմաքաղաքական միջավայրը, երբ Երուսաղեմի և Սուրբ Երկրի քրիստոնեական սրբավայրերի տնօրինման, օգտագործման և պահպանության հարցերը կարևոր նշանակություն ունեին տարբեր քրիստոնեական համայնքների և նրանց աջակցող պետությունների համար։ Վերլուծվում են կրոնական համայնքների միջև ձևավորված հարաբերությունները, սրբավայրերի նկատմամբ ավանդական իրավունքների պահպանման խնդիրները և դրանց շուրջ առաջացած վեճերի քաղաքական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական եկեղեցական հաստատությունների դիրքին, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության իրավասություններին, նրա կողմից պահպանվող հոգևոր և պատմական ժառանգությանը, ինչպես նաև այլ եկեղեցիների ու պետական իշխանությունների հետ ունեցած հարաբերություններին։ Քննարկվում է միջազգային քաղաքականության և դիվանագիտական միջամտությունների ազդեցությունը սրբավայրերի շուրջ ձևավորված հարաբերությունների վրա՝ ցույց տալով կրոնական և քաղաքական շահերի փոխկապակցվածությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Օսմանյան կայսրության իշխանությունների քաղաքականությանը, եվրոպական տերությունների հետաքրքրություններին և քրիստոնեական համայնքների միջև իրավունքների ու արտոնությունների պահպանման շուրջ ընթացող գործընթացներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ Երուսաղեմի հայկական ներկայության պատմական նշանակությունը, պատրիարքության գործունեությունը և նրա մասնակցությունը Սուրբ Երկրի քրիստոնեական ժառանգության պահպանման գործընթացներին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, եկեղեցու պատմության և միջազգային հարաբերությունների հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար։