Հայերեն-իտալերեն բառարան

Informatics

Այս գիտաբժշկական և վիճակագրական հետազոտությունը նվիրված է համաճարակաբանական տվյալների վերլուծության համար նախատեսված վիճակագրական ալգորիթմների զարգացմանն ու կիրառությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են համաճարակաբանական հետազոտությունների հիմնական մեթոդաբանական հիմքերը, տվյալների հավաքագրման և մշակման սկզբունքները, ինչպես նաև սխալների և անորոշությունների գնահատման մոտեցումները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ժամանակային շարքերի վերլուծության, ռեգրեսիոն մոդելների, բայեսյան մեթոդների և մեքենայական ուսուցման ալգորիթմների կիրառությունը հիվանդությունների տարածման օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համաճարակների տարածման մոդելավորմանը, ռիսկերի գնահատմանը և կանխատեսման ճշգրտության բարձրացմանը՝ բազմագործոն տվյալների հիման վրա։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև հանրային առողջության կառավարման մեջ վիճակագրական մոդելների կիրառման հնարավորությունները՝ ներառյալ վաղ նախազգուշացման համակարգերի և որոշումների աջակցման գործիքների մշակումը։ Հետազոտությունը կարևոր է համաճարակաբանության, կենսավիճակագրության, տվյալագիտության և հանրային առողջության ոլորտների համար՝ նպաստելով հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ավելի արդյունավետ մեթոդների զարգացմանը։

French

Բ. Պոզաճյանի աշխատությունը ֆրանսերենի քերականության ուսուցման համար նախատեսված հայերեն բացատրություններով ուսումնական ձեռնարկ է, որը նպատակ ունի հայախոս ընթերցողին մատչելի ձևով ներկայացնելու ֆրանսերենի լեզվական կառուցվածքն ու հիմնական քերականական կանոնները։ Հայերեն մեկնաբանությունների կիրառումը հնարավորություն է տալիս սովորողին մայրենի լեզվով հասկանալու ֆրանսերենի քերականական առանձնահատկությունները և համադրելու երկու լեզուների կառուցվածքային տարբերությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է քերականության այն հիմնական բաժիններին, որոնք անհրաժեշտ են լեզվի սկզբնական և հետագա ուսուցման համար՝ խոսքի մասեր, գոյականի և ածականի գործածություն, դերանուններ, բայերի խոնարհում, ժամանակաձևեր, նախադասության կառուցվածք և բառերի միջև քերականական կապեր։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել օտար լեզուների տարածման և հայերենով լեզվական գիտելիքի փոխանցման գործում՝ ֆրանսերեն սովորելը հասանելի դարձնելով հայ ընթերցողին։ Գիրքը արժեքավոր է նաև XIX դարի վերջի հայալեզու կրթական գրականության, ֆրանսերենի դասավանդման մեթոդների և հայերեն քերականագիտական տերմինաբանության ձևավորման պատմության ուսումնասիրության համար։

Linguistics

Աշխատությունը հայ բառարանագրության պատմության հիմնարար և առավել նշանակալի գիտական աշխատություններից մեկի երկրորդ հատորն է, որն ընդգրկում է հայոց լեզվի բառապաշարը Հ-ից մինչև Ֆ տառերը և ներկայացնում է հայերենի բառային հարստության, պատմական զարգացման ու լեզվական առանձնահատկությունների լայնածավալ ուսումնասիրություն։ Այն ստեղծվել է հայ լեզվաբանական մտքի այն կարևոր ավանդույթի շրջանակում, որի նպատակն էր հնարավորինս ամբողջական կերպով հավաքել, համակարգել, բացատրել և պահպանել հայերեն բառերի իմաստային ու գործածական բազմազանությունը։ Բառարանի հիմնական խնդիրն է ոչ միայն ներկայացնել բառերի նշանակությունները, այլև բացահայտել դրանց լեզվական ծագումը, ձևաբանական առանձնահատկությունները, իմաստային տարբերությունները, գրական և պատմական կիրառությունները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորությամբ ուսումնասիրելու հայերենի բառային համակարգը։ Հատորում ընդգրկված բառային նյութը ներառում է գրաբարյան և դասական հայերենի բառապաշարը, ինչպես նաև հայ մատենագրության, կրոնական գրականության, պատմագրության, փիլիսոփայական երկերի և այլ գրավոր աղբյուրների միջոցով պահպանված լեզվական միավորներ։ Յուրաքանչյուր բառի բացատրությունը կարևոր է ոչ միայն բառիմաստի պարզաբանման, այլև լեզվական տարբերակների, կիրառական նրբությունների և պատմական համատեքստի ընկալման տեսանկյունից։ Բառարանագրական այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բառերի իմաստային ծավալը, հոմանիշային հարաբերությունները, բազմիմաստությունը, բառակազմական առանձնահատկությունները և լեզվական ձևերի փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության կարևոր արժանիքներից է հայերեն բառերի բացատրությունը գրավոր ժառանգության համատեքստում ներկայացնելը։ Գրական և պատմական երկերից բերվող վկայությունները հնարավորություն են տալիս տեսնելու, թե ինչպես են բառերն օգտագործվել տարբեր հեղինակների կողմից, ինչ իմաստային երանգներ են ստացել և ինչ դեր են ունեցել հայ գրավոր խոսքի զարգացման ընթացքում։ Այս սկզբունքը բառարանը վերածում է ոչ միայն բառերի նշանակությունները պարզաբանող տեղեկատուի, այլև հայոց լեզվի պատմության, գրականության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության կարևոր գործիքի։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև գրաբարյան բառապաշարի համակարգված ներկայացումը, քանի որ այն թույլ է տալիս պահպանել դասական հայերենի հարուստ լեզվական շերտը, բացահայտել հին բառերի իմաստները և ուսումնասիրել դրանց կապը հետագա լեզվական փուլերի հետ։ Բառարանի գիտական արժեքը պայմանավորված է նյութի ընդգրկունությամբ, բառերի բացատրության մանրակրկիտությամբ, լեզվական վկայությունների օգտագործմամբ և հայերեն բառապաշարը միասնական համակարգի մեջ դիտարկելու ձգտմամբ։ Այն արտացոլում է հայ բանասիրության զարգացման այն կարևոր փուլը, երբ լեզվի ուսումնասիրությունը ձեռք էր բերում գիտականորեն կազմակերպված և համապարփակ բնույթ, իսկ բառարանագրությունը դառնում էր ազգային լեզվական ժառանգության պահպանման ու ուսումնասիրման հիմնարար միջոց։ Աշխատության ստեղծման և հրատարակման հիմքում ընկած է հայերենի նկատմամբ գիտական ու մշակութային առանձնահատուկ վերաբերմունքը՝ այն համոզմունքը, որ լեզվի հարստության հավաքագրումն ու ուսումնասիրությունը կարևոր պայման են ազգային գրականության, կրթության և պատմական հիշողության պահպանման համար։ Այն նշանակալի դեր ունի նաև հայագիտական ուսումնասիրությունների մեջ, քանի որ հնարավորություն է տալիս ճշտելու հին մատենագրության բառապաշարը, հասկանալու պատմական տեքստերի բովանդակությունը, ուսումնասիրելու լեզվական փոփոխությունները և համեմատելու տարբեր ժամանակաշրջանների բառային գործածությունները։ Բառարանը կարևոր նշանակություն ունի հայ գրական լեզվի պատմության, հայագիտության, հին ձեռագրերի և տպագիր մատենագրության ուսումնասիրության, թարգմանական աշխատանքի և լեզվաբանական հետազոտությունների համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է գրաբարի և դասական հայերենի մասնագետների, բանասերների, բառարանագիրների, պատմաբանների, թարգմանիչների, ուսանողների ու հետազոտողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են հայոց լեզվի խորքային կառուցվածքով, բառապաշարի պատմական շերտերով և ազգային գրավոր մշակույթի զարգացմամբ։ Իր գիտական ընդգրկմամբ և բառարանագրական նշանակությամբ այս աշխատությունը հայ լեզվաբանական ժառանգության կարևորագույն հուշարձաններից է, որը շարունակում է ծառայել հայերենի ուսումնասիրությանն ու պահպանմանը։

Law

Պատիժը քրեական իրավունքում պետական հարկադրանքի միջոց է, որը կիրառվում է դատարանի կողմից հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ և նախատեսված է նրա կողմից կատարված իրավախախտման համար պատասխանատվություն ապահովելու համար։ Պատիժը արտահայտում է պետության բացասական վերաբերմունքը հանցավոր վարքագծի նկատմամբ և ունի ինչպես իրավական, այնպես էլ հասարակական նշանակություն։ Պատժի հիմնական նպատակները բազմաբնույթ են։ Առաջին հերթին այն ուղղված է սոցիալական արդարության վերականգնմանը, այսինքն՝ հանցագործությամբ խախտված հասարակական հավասարակշռության վերականգնմանը։ Երկրորդ նպատակն է հանցագործին ուղղելը և վերադաստիարակելը, որպեսզի նա հետագայում չկրկնի հանցանքը և վերադառնա օրինապահ կյանքի։ Երրորդ կարևոր նպատակը ընդհանուր և հատուկ կանխարգելումն է․ ընդհանուր կանխարգելման միջոցով պատիժը ազդում է հասարակության մյուս անդամների վրա՝ կանխելով նոր հանցագործություններ, իսկ հատուկ կանխարգելումը ուղղված է հենց հանցագործի կրկնահանցագործության կանխմանը։ Պատժի տեսակները տարբեր են և սահմանվում են քրեական օրենսդրությամբ։ Դրանք կարող են լինել ազատազրկում, տուգանք, ուղղիչ աշխատանքներ, որոշակի իրավունքներից զրկում, պայմանական դատապարտում և այլ միջոցներ։ Ամենածանր պատժատեսակը համարվում է ազատազրկումը, որը կիրառվում է հատկապես ծանր հանցագործությունների դեպքում։ Պատիժների կիրառման ժամանակ կարևոր է համաչափության սկզբունքը, այսինքն՝ պատիժը պետք է համապատասխանի կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղավորության աստիճանին։ Ժամանակակից իրավական համակարգերում մեծ նշանակություն ունի նաև մարդասիրության սկզբունքը, որը պահանջում է, որ պատիժը չխախտի մարդու հիմնարար իրավունքները և նպաստի նրա վերասոցիալականացմանը։

Informatics

Այս աշխատանքը նվիրված է Պետրիի ցանցերի և դրանց ընդհանրացումների մոդելավորման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ որպես դիսկրետ իրադարձային համակարգերի վերլուծության և նախագծման հզոր մաթեմատիկական գործիք, որը լայն կիրառություն ունի ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաներում, արտադրական գործընթացներում, ցանցային համակարգերում և բիզնես գործընթացների մոդելավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են Պետրիի ցանցերի հիմնական տարրերը՝ տեղերը, անցումները և նշանները, ինչպես նաև դրանց դինամիկ վարքագծի կանոնները, որոնք թույլ են տալիս նկարագրել զուգահեռություն, սինխրոնացում և ռեսուրսների բաշխում բարդ համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընդհանրացված մոդելներին՝ գունավոր Պետրիի ցանցերին, ժամանակային և ստոխաստիկ ընդլայնումներին, որոնք հնարավորություն են տալիս մոդելավորել իրական համակարգերի ավելի բարդ և անորոշ վարքագծերը՝ ներառելով ժամանակային սահմանափակումներ և հավանականային անցումներ։ Վերլուծվում են նաև մոդելավորման և վերլուծության մեթոդները՝ հասանելիության, կենդանության, փակուղիների և արդյունավետության գնահատման տեսանկյունից, ինչպես նաև գործիքային միջավայրերը, որոնք աջակցում են Պետրիի ցանցերի կիրառական օգտագործմանը։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ Պետրիի ցանցերը և դրանց ընդհանրացումները կարևոր դեր ունեն բարդ համակարգերի ֆորմալ ստուգման, օպտիմալացման և ավտոմատացված վերլուծության մեջ՝ ապահովելով բարձր ճշգրտություն և տեսական հիմնավորվածություն մոդելավորման գործընթացներում:

Chemistry

CO2-ը կամ ածխաթթու գազը անգույն, անհոտ գազ է, որը կազմված է մեկ ածխածնի և երկու թթվածնի ատոմներից և հանդիսանում է Երկրի ածխածնային ցիկլի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այն առաջանում է բազմաթիվ բնական և արհեստական գործընթացների արդյունքում, օրինակ՝ օրգանական նյութերի այրման, կենդանի օրգանիզմների շնչառության, հրաբխային ակտիվության և արդյունաբերական վառելիքների օգտագործման ժամանակ։ CO2-ը համարվում է ջերմոցային գազ, քանի որ այն ունակ է կլանել և պահել ինֆրակարմիր ճառագայթումը մթնոլորտում, ինչի հետևանքով մասնակցում է գլոբալ տաքացման գործընթացին։ Չնայած դրան՝ այն նաև կենսական նշանակություն ունի բույսերի համար, քանի որ ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերը օգտագործում են CO2՝ օրգանական նյութեր սինթեզելու և թթվածին արտազատելու համար։ Ածխաթթու գազը լուծվում է ջրում՝ առաջացնելով թույլ ածխաթթու, որը կարևոր դեր ունի բնական ջրային համակարգերի քիմիական հավասարակշռության մեջ։ Արդյունաբերության մեջ CO2-ը կիրառվում է տարբեր նպատակներով, օրինակ՝ սննդի արդյունաբերությունում որպես պահպանիչ և գազավորված ըմպելիքների արտադրության մեջ, ինչպես նաև հրդեհաշիջման համակարգերում և քիմիական գործընթացներում։ Նրա չափազանց մեծ կոնցենտրացիան մթնոլորտում համարվում է բնապահպանական լուրջ խնդիր, քանի որ նպաստում է կլիմայական փոփոխություններին և էկոհամակարգերի խաթարմանը։