ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԲԱՐԲԱՌ

Other Subjects

Բերքահավաքի մեքենաներ աշխատությունը մասնագիտական ուսումնական ձեռնարկ է, որը նվիրված է գյուղատնտեսական բերքահավաքի տեխնիկայի կառուցվածքի, աշխատանքի սկզբունքների և կիրառման արդյունավետ մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով մեքենայացված բերքահավաքի դերը ժամանակակից գյուղատնտեսության մեջ։ Հեղինակ Մ. Ա. Սարգսյանը մանրամասն ներկայացնում է տարբեր տեսակի բերքահավաքի մեքենաներ՝ կոմբայններ, կտրող և հավաքող սարքավորումներ, ինչպես նաև դրանց հիմնական հանգույցները, տեխնիկական բնութագրերը և աշխատանքային գործընթացները։ Գրքում բացատրվում է, թե ինչպես են այդ մեքենաները փոխազդում մշակաբույսերի տեսակների, դաշտային պայմանների և բերքահավաքի տեխնոլոգիական պահանջների հետ՝ ապահովելով կորուստների նվազեցում և արտադրողականության բարձրացում։ Աշխատությունը ներառում է նաև մեքենաների կարգավորման, սպասարկման և շահագործման կանոնները, ինչպես նաև արդյունավետ աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները տարբեր կլիմայական և հողային պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բերքահավաքի գործընթացի օպտիմալացմանը, էներգախնայող տեխնոլոգիաների կիրառմանը և տեխնիկայի հուսալիության բարձրացման միջոցառումներին։ Գրքում ներկայացվում են նաև անվտանգության կանոնները, որոնք անհրաժեշտ են գյուղատնտեսական ծանր տեխնիկայի հետ աշխատելիս՝ կանխելու վթարներն ու տեխնիկական խափանումները։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության մեքենայացման մասնագետների, ուսանողների և տեխնիկների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները բերքահավաքի մեխանիզացված համակարգերի վերաբերյալ և կիրառել դրանք գործնականում։

Journalism

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ավանդական զանգվածային լրատվության միջոցների գործունեության խնդիրների ուսումնասիրությանը նոր մեդիայի արագ զարգացման պայմաններում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են տպագիր մամուլի, ռադիոյի և հեռուստատեսության դերի փոփոխությունները թվային տեխնոլոգիաների, առցանց հարթակների և սոցիալական ցանցերի տարածման ազդեցությամբ։ Հեղինակը ներկայացնում է ավանդական լրատվամիջոցների առջև ծառացած հիմնական մարտահրավերները՝ կապված լսարանի փոփոխվող վարքագծի, տեղեկատվության տարածման նոր ձևերի, մրցակցային միջավայրի, ֆինանսավորման խնդիրների և բովանդակության ստեղծման նոր պահանջների հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են նաև նոր մեդիայի հնարավորությունները, դրանց ազդեցությունը լրագրության մասնագիտական չափանիշների, տեղեկատվական հոսքերի և հասարակության հետ հաղորդակցության ձևերի վրա։ Աշխատությունը անդրադառնում է Հայաստանի մեդիա դաշտի զարգացման առանձնահատկություններին՝ ներկայացնելով ավանդական և թվային լրատվամիջոցների փոխազդեցության միտումները և հնարավոր զարգացման ուղիները։ Գիրքը նախատեսված է լրագրողների, մեդիա հետազոտողների, հաղորդակցության մասնագետների, ուսանողների, գիտաշխատողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ժամանակակից տեղեկատվական միջավայրի փոփոխություններով և հայկական մեդիա համակարգի զարգացման հիմնախնդիրներով։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է խորհրդային ժամանակաշրջանում ստեղծված հայոց լեզվի բացատրական բառարանների ուսումնասիրությանը՝ դրանց կազմավորման պատմության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բառապաշարի ընտրության սկզբունքների և հայ բառարանագրության զարգացման գործում ունեցած նշանակության տեսանկյունից։ Աշխատության կենտրոնում այն բառարաններն են, որոնց հիմնական նպատակն է եղել ներկայացնել հայերենի բառային կազմը, բացատրել բառերի իմաստները, արձանագրել դրանց գործածության տարբեր ոլորտները և հնարավորինս ամբողջական պատկերացում տալ ժամանակի հայերեն լեզվական համակարգի մասին։ Խորհրդային շրջանը հայ բառարանագրության համար առանձնահատուկ փուլ էր, քանի որ այդ ժամանակ ձևավորվեցին մեծածավալ գիտական բառարանագրական աշխատանքներ, ընդլայնվեց բառարանների կազմման մեթոդաբանական հիմքը և համակարգվեց նախորդ դարերից ժառանգված բառագիտական նյութը։ Բացատրական բառարանի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ այն սահմանափակված չէ բառի պարզ համարժեքի կամ թարգմանության ներկայացմամբ։ Դրա խնդիրն է բացահայտել բառի իմաստը տվյալ լեզվի ներսում՝ հնարավորության դեպքում ներկայացնելով իմաստային տարբերակները, քերականական բնութագրերը, ոճական առանձնահատկությունները, գործածության ոլորտները և օրինակները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանները կարևոր աղբյուր են ոչ միայն լեզվի բառապաշարը ճանաչելու, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական վիճակն ուսումնասիրելու համար։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի բառարանների առանձնահատկություններից է հայերենի բառապաշարի լայն ընդգրկումը։ Դրանցում տեղ են գտել գրական լեզվի բառեր, մասնագիտական և գիտական եզրույթներ, խոսակցական միավորներ, բարբառային կամ հնացած բառեր, նորաբանություններ և տարբեր ոլորտների հետ կապված բառային միավորներ։ Այսպիսի բազմազանությունը պայմանավորված էր նաև հասարակական կյանքի փոփոխություններով․ գիտության, արդյունաբերության, կրթության, տեխնիկայի և մշակույթի զարգացումը հայերենում առաջ էր բերում նոր հասկացություններ և համապատասխան բառապաշար։ Բառարանները պետք է արձանագրեին այդ փոփոխությունները և ներկայացնեին լեզվի զարգացման տվյալ փուլը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բառային նյութի ընտրության սկզբունքը։ Բառարանագիրները կանգնած էին այն խնդրի առաջ, թե լեզվի բառապաշարի որ շերտերն ընդգրկել և ինչ չափանիշներով տարբերակել գրական, խոսակցական, մասնագիտական, բարբառային, հնացած կամ նոր ձևերը։ Այս ընտրությունը բառարանի գիտական արժեքի կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ յուրաքանչյուր բառարան որոշակիորեն արտացոլում է իր ժամանակաշրջանում լեզվի մասին ընդունված գիտական պատկերացումները։ Խորհրդային հայ բառարանագրության զարգացման մեջ կարևոր նշանակություն ունեցավ նաև բառերի իմաստների ճշգրիտ սահմանումը։ Բառի բացատրությունը պետք է լիներ հնարավորինս հակիրճ, բայց միաժամանակ բավարար՝ իմաստային տարբերությունները բացահայտելու համար։ Բազմիմաստ բառերի դեպքում անհրաժեշտ էր տարբերակել դրանց առանձին նշանակությունները և ցույց տալ, թե ինչ պայմաններում է տվյալ իմաստը գործածվում։ Այս աշխատանքը պահանջում էր ոչ միայն լեզվական ինտուիցիա, այլև մեծածավալ բնագրային նյութի ուսումնասիրություն և բառի իրական գործածության վերլուծություն։ Բառարանների արժեքավոր բաղադրիչներից են նաև օրինակները։ Բառի իմաստը հաճախ առավել հստակ է դառնում ոչ թե վերացական սահմանման, այլ կենդանի խոսքի կամ գրական բնագրի միջոցով։ Օրինակների ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ բառի գործածական միջավայրը, քերականական կապերը, ոճական երանգավորումը և իմաստային նրբությունները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանների ուսումնասիրությունը ենթադրում է նաև դրանց օրինակային նյութի և աղբյուրագիտական հիմքի գնահատում։ Առանձին ուշադրության է արժանի բառարանների և հայ գրականության փոխհարաբերությունը։ Գրական ստեղծագործությունները բառարանագրական նյութի կարևոր աղբյուր են, քանի որ գրական լեզվի բառապաշարի զարգացման, նոր բառերի առաջացման և բառերի իմաստային փոփոխությունների մասին արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակում։ Խորհրդային շրջանի բառարաններում տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրականության նյութի օգտագործումը հնարավորություն է տվել միավորել լեզվի պատմական ժառանգությունը և ժամանակակից գործածությունը։ Այս առումով բառարանները հանդես են գալիս նաև որպես հայ գրական լեզվի զարգացման վկայագրեր։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է նաև բառարանների կառուցվածքի քննությունը։ Բառարանային հոդվածի կազմակերպումը, գլխաբառի ներկայացումը, քերականական նշումները, ոճական և ոլորտային պիտակները, իմաստների դասավորությունը, դարձվածքների ու կայուն կապակցությունների ընդգրկումը ձևավորում են բառարանի ներքին համակարգը։ Այս տարրերի համադրությունը ցույց է տալիս, թե տվյալ բառարանը ինչպիսի տեսական և գործնական սկզբունքների վրա է հիմնված։ Խորհրդային շրջանի բառարանագիտության մեջ կարևոր էր նաև միասնականացման և նորմավորման ձգտումը։ Գրական լեզվի նորմերի ամրապնդումը պահանջում էր բառերի ուղղագրական, քերականական և իմաստային ներկայացման որոշակի միասնական չափանիշներ։ Բացատրական բառարանները այդ գործընթացում ունեին կարևոր դեր, քանի որ դրանք ոչ միայն արձանագրում էին լեզվական փաստերը, այլև որոշ դեպքերում նպաստում էին գրական լեզվի նորմերի տարածմանը և կայունացմանը։ Միաժամանակ նման մոտեցումը կարող էր առաջացնել որոշակի սահմանափակումներ, երբ կենդանի լեզվական բազմազանությունը անհրաժեշտ էր համապատասխանեցնել ընդունված նորմատիվ պատկերացումներին։ Բառարանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայերենի բառապաշարի պատմական փոփոխությունները։ Տարբեր հրատարակությունների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ բառերն են պահպանվել, որոնք են դուրս եկել ակտիվ գործածությունից, ինչ նոր բառեր են առաջացել և ինչպես են փոխվել առանձին բառերի իմաստները։ Այս տեսանկյունից բացատրական բառարանը դառնում է ոչ միայն տեղեկատու, այլև լեզվի պատմական զարգացման կարևոր փաստաթուղթ։ Հատկապես հետաքրքիր է նորաբանությունների և խորհրդային հասարակական-քաղաքական իրականության հետ կապված բառապաշարի ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքը, պետական համակարգը, տնտեսական հարաբերությունները, արտադրական գործընթացները և գաղափարական միջավայրը հայերենում ստեղծել կամ տարածել էին բազմաթիվ նոր բառեր և արտահայտություններ։ Դրանց բառարանային արձանագրումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է հասարակական փոփոխությունն արտացոլվում լեզվի բառապաշարում։ Միևնույն ժամանակ բառարանների նկատմամբ ժամանակակից լեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել բառագիտական փաստի արձանագրումը և տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական կամ նորմատիվ ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակակից հայ բառարանագրության զարգացման տեսանկյունից։ Խորհրդային շրջանի բառարանները հետագա բառարանագիտական աշխատանքների համար ստեղծեցին մեծածավալ նյութական և մեթոդաբանական հիմք։ Դրանցում կուտակված բառային, իմաստաբանական և օրինակային հարուստ նյութը կարող է օգտագործվել նոր սերնդի բառարանների, էլեկտրոնային բառարանների և լեզվական կորպուսների ստեղծման ժամանակ։ Միաժամանակ ժամանակակից բառարանագիտությունը հնարավորություն է տալիս վերանայել նախկին սկզբունքները՝ կիրառելով կորպուսային լեզվաբանության, թվային տեխնոլոգիաների և համակարգչային բառարանագրության գործիքները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խորհրդային շրջանի հայոց լեզվի բացատրական բառարանները հայ բառարանագրության պատմության կարևորագույն փուլերից են։ Դրանք համակարգել և պահպանել են հայերենի բառային հսկայական նյութ, արձանագրել լեզվի զարգացման որոշակի ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունները, նպաստել գրական լեզվի նորմավորման գործընթացին և հիմք ստեղծել հետագա բառարանագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Դրանց համակողմանի քննությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել հայերենի բառապաշարը, իմաստաբանությունը, բառակազմությունը, գրական լեզվի զարգացումը և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային ազդեցությունը լեզվի վրա։

Literature

Աշխատությունը ուսումնասիրում է XX դարի եգիպտական գրականության նոր գրական ուղղությունների արտացոլումը՝ կենտրոնանալով 60-70-ական թվականների արձակ զարգացման գործընթացների վրա և հատկապես Յուսուֆ Իդրիսի ստեղծագործական ժառանգության վրա։ Վերլուծվում է, թե ինչպես է նրա արձակը և դրամատուրգիան ձևավորում եգիպտական մոդեռնիստական մտածողության նոր փուլը՝ հեռանալով դասական ռեալիզմից և ներմուծելով սոցիալ-հոգեբանական, փորձարարական և էքսպրեսիվ ձևեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղինակի գեղարվեստական լեզվին, կարճ արձակի կառուցվածքային նորարարություններին, կերպարների ներքին կոնֆլիկտների խորացմանը և հասարակական իրականության քննադատական արտացոլմանը, որտեղ անհատը ներկայացվում է որպես սոցիալական ճնշումների և ներքին ճգնաժամերի կենտրոն։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է 1960-70-ականների եգիպտական գրականության ընդհանուր միտումները՝ ռեալիզմի վերափոխում, մոդեռնիստական փորձարարություն և սոցիալ-քաղաքական թեմաների ակտիվացում, ցույց տալով, թե ինչպես Իդրիսի ստեղծագործությունը դառնում է այդ գրական շարժումների կարևորագույն արտահայտություններից մեկը և ազդեցիկ գործոն տարածաշրջանային արաբական գրականության զարգացման մեջ։

Law

Գրքում ներկայացվում են բանկային համակարգի կառուցվածքը, բանկերի իրավունքներն ու պարտավորությունները, ավանդներ, վարկային հարաբերություններ, վճարային համակարգեր և ֆինանսական գործարքների իրավական կանոնները։ Անդրադառնում է նաև ֆինանսական վերահսկողությանը, բանկային գործառնությունների կարգավորման մեխանիզմներին և բանկերի պատասխանատվությանը ֆինանսական ոլորտում։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, ֆինանսիստների, բանկային ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար՝ տրամադրելով համապարփակ գիտելիքներ բանկային իրավունքի տեսության և գործնական կիրառման վերաբերյալ։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է հատումների գրաֆների կիրառմանը трассավորման (ուղեգծման) խնդիրների լուծման գործընթացում՝ գրաֆների տեսության, դիսկրետ մաթեմատիկայի և ալգորիթմական մեթոդների շրջանակներում։ Դիտարկվում են հատումների գրաֆների կառուցման սկզբունքները, դրանց մաթեմատիկական հատկությունները և տարբեր երկրաչափական կամ տեխնիկական օբյեկտների փոխհարաբերությունների գրաֆային ներկայացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուղեգծման խնդիրների մաթեմատիկական ձևակերպմանը, հնարավոր հատումների հայտնաբերմանը, երթուղիների փոխադարձ դասավորությանը և սահմանափակումների պայմաններում օպտիմալ լուծումների որոնմանը։ Քննարկվում են գրաֆների գագաթների և կողերի միջոցով օբյեկտների փոխազդեցությունների մոդելավորման, գրաֆների ներկման, կապակցվածության վերլուծության և ալգորիթմական օպտիմալացման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում տպագիր էլեկտրոնային սխեմաների նախագծման, հաղորդակցական ցանցերի կազմակերպման և տեխնիկական համակարգերում միացումների արդյունավետ տեղաբաշխման հնարավոր կիրառություններին։ Կարևորվում են ուղեգծերի հատումների քանակի նվազեցումը, տարածական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, նախագծման սահմանափակումների հաշվառումը և հաշվարկային բարդության գնահատումը։ Ուսումնասիրվում են նաև գրաֆային մոդելների կիրառման առավելությունները, տարբեր ալգորիթմների արդյունավետության համեմատությունը և ավտոմատացված նախագծման համակարգերում դրանց օգտագործման հեռանկարները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ուղեգծման խնդիրների լուծման մաթեմատիկական մեթոդների կատարելագործմանը, նախագծման գործընթացների ավտոմատացմանը և տեխնիկական համակարգերի կառուցվածքային օպտիմալացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկոսների, ծրագրավորողների, ալգորիթմների հետազոտողների, էլեկտրոնային համակարգերի նախագծողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։