Հայկական Ինքնության Գրավականները կամ Ո՞վ է հայը

Literature

Հրատարակությունը բազմահատոր գեղարվեստական երկի հինգերորդ մասն է՝ նվիրված Ժոզեֆ Բալսամոյի կերպարին և նրա հիշատակների ձևով ներկայացվող պատմությանը։ Ժոզեֆ Բալսամո անունը հայտնի է Ալեքսանդր Դյումայի պատմավեպից, որտեղ պատկերվում է 18-րդ դարի եվրոպական հասարակական կյանքը՝ քաղաքական ինտրիգների, գաղտնի ընկերությունների, կրոնական ու հասարակական հակասությունների և անհատների ճակատագրերի փոխկապակցվածությամբ։ Ստեղծագործության գեղարվեստական աշխարհում պատմական միջավայրն ու հորինված իրադարձությունները միահյուսվում են՝ ստեղծելով արկածային և դրամատիկ պատում։ Բալսամոյի կերպարը կապված է խորհրդավորության, ազդեցության ձգտման և հասարակական իրադարձությունների կուլիսային ընթացքի հետ, իսկ նրա շուրջ զարգացող պատմությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու իշխանության, գիտելիքի, հավատալիքների և մարդկային հավակնությունների փոխհարաբերությունները։ Հատորի առանձին բովանդակությունը միայն մատենագիտական տվյալներով հնարավոր չէ ամբողջությամբ վերակազմել, սակայն այն շարունակում է բազմամաս պատմողական երկի ընդհանուր ընթացքը՝ ընթերցողին կապելով նախորդ մասերում ներկայացված կերպարների ու իրադարձությունների հետ։ Այսպիսի թարգմանական հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել եվրոպական պատմավեպի տարածման և հայալեզու ընթերցողների գրական հետաքրքրությունների ընդլայնման գործում։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայերեն թարգմանական գրականության, պատմավեպի զարգացման և եվրոպական գրականության հայերեն ընդունման պատմության ուսումնասիրության համար։

History

Հրատարակությունը պատկանում է XIX դարի հայ եկեղեցական և հասարակական բանավիճային գրականությանը՝ անդրադառնալով հայ կաթոլիկ համայնքի ներսում ծագած հակասություններին և դրանց հետևանքով առաջացած կրոնական ու հասարակական խնդիրներին։ Վերնագրում արտահայտված մեղադրական դիրքորոշումը վկայում է, որ աշխատությունը ներկայացնում է որոշակի կողմի տեսակետը՝ քննադատաբար անդրադառնալով Հասուն գերապայծառի գործունեությանը և դրա ազդեցությանը կաթողիկե ուղղափառ հայերի վիճակի վրա։ Անտոն Հասունը XIX դարի հայ կաթոլիկ եկեղեցական կյանքի նշանավոր գործիչներից էր, որի գործունեությունը կապված էր հայ կաթոլիկ համայնքի կառավարման, եկեղեցական իշխանության և համայնքային ինքնության շուրջ ծավալված վեճերի հետ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ կաթոլիկների շրջանում առկա տարաձայնություններն առնչվում էին եկեղեցական ենթակայության, դավանաբանական դիրքորոշումների, համայնքի կառավարման և կրոնական ավանդույթների պահպանման հարցերին։ Նման բանավիճային հրատարակությունները կարևոր աղբյուր են պատմական հակասությունների, տարբեր խմբերի ինքնընկալման և եկեղեցական իշխանության վերաբերյալ հասարակական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Դրանց արժեքը միայն ներկայացված փաստարկների մեջ չէ. դրանք նաև ցույց են տալիս, թե ինչպես էին կրոնական տարաձայնությունները արտահայտվում տպագիր խոսքի միջոցով և ինչպես էր մամուլն ու գրքագրությունը դառնում հանրային քննարկման ու դիրքորոշումների պաշտպանության միջոց։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ կաթոլիկ համայնքի պատմությամբ, XIX դարի հայ եկեղեցական հարաբերություններով, կրոնական բանավեճերով և հայ հասարակական մտքի զարգացմամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր նյութ է պատմական աղբյուրների քննադատական ընթերցման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ժամանակի հակադիր դիրքորոշումները, եկեղեցական հակամարտությունների լեզուն և դրանց արտացոլումը հայերեն տպագիր գրականության մեջ։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է հայկական դասական երաժշտության ձևավորման պատմական, մշակութային և գեղարվեստական նախադրյալների, զարգացման հիմնական ուղղությունների և ազգային երաժշտական մտածողության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հայ երաժշտական մշակույթի բազմադարյա ավանդույթները, ժողովրդական և հոգևոր երաժշտության դերը մասնագիտական կոմպոզիտորական արվեստի կայացման գործում, ինչպես նաև ազգային երաժշտական ժառանգության և եվրոպական դասական երաժշտության փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական երաժշտության զարգացման տարբեր պատմական փուլերին, երաժշտական լեզվի, մեղեդիական կառուցվածքների, ռիթմական առանձնահատկությունների և բազմաձայնության սկզբունքների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի առաջացման պայմանները, երաժշտական ստեղծագործության ժանրային բազմազանությունը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների կատարելագործման գործընթացները։ Անդրադարձ է կատարվում Տիգրան Չուխաճյանի, Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի, Մակար Եկմալյանի, Կոմիտասի, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի և հայկական երաժշտարվեստի այլ նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործական ժառանգության պատմական նշանակությանը։ Կարևորվում են ժողովրդական երաժշտության հավաքագրման, ուսումնասիրման և մշակման ավանդույթները, ազգային երաժշտական ինքնության պահպանման խնդիրները, ինչպես նաև հայկական դասական երաժշտության տեղն ու դերը համաշխարհային երաժշտական մշակույթի համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, երաժշտության պատմաբանների, կոմպոզիտորների, կատարողների, դասախոսների և երաժշտական կրթություն ստացող ուսանողների համար։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է ընթացիկ սեյսմիկ վտանգի գնահատման հնարավորություններին՝ երկրամագնիսական դաշտի ժամանակային և տարածական փոփոխությունների ուսումնասիրության հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում երկրակեղևում ընթացող երկրադինամիկական գործընթացների և գեոմագնիսական դաշտում գրանցվող փոփոխությունների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների բացահայտումն է։ Երկրամագնիսական դաշտը մշտապես ենթարկվում է տարբեր ծագման տատանումների, որոնք կարող են պայմանավորված լինել ինչպես Երկրի ներքին գործընթացներով, այնպես էլ արտաքին՝ արևային և իոնոլորտային գործոններով, ինչի պատճառով սեյսմիկ գործընթացների հետ հնարավոր կապ ունեցող ազդանշանների առանձնացումը պահանջում է տվյալների մանրամասն վերլուծություն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գեոմագնիսական դիտակայաններում երկարաժամկետ գրանցված տվյալները, դաշտի տարբեր բաղադրիչների ժամանակային փոփոխությունները, անոմալ տատանումները և դրանց տարածական բաշխման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնական ֆոնային փոփոխությունները հնարավոր երկրադինամիկական ազդակներից տարբերակելու խնդրին, քանի որ գեոմագնիսական տատանումների առկայությունն ինքնին չի կարող համարվել մոտալուտ երկրաշարժի միանշանակ ցուցիչ։ Այդ պատճառով կարևոր նշանակություն ունեն վիճակագրական վերլուծությունը, ժամանակային շարքերի ուսումնասիրությունը և տարբեր դիտակետերից ստացված տվյալների համադրումը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև երկրաշարժերի ժամանակային և տարածական բաշխման ու գեոմագնիսական պարամետրերի փոփոխությունների համեմատական գնահատում՝ հնարավոր օրինաչափությունների և կրկնվող առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Կարևորվում է բազմապարամետրային մոտեցումը, որի դեպքում գեոմագնիսական դիտարկումները դիտարկվում են սեյսմոլոգիական, երկրաբանական և այլ երկրաֆիզիկական տվյալների հետ համատեղ։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել սեյսմիկ վտանգի գնահատման գիտական մեթոդների կատարելագործմանը, սակայն պահանջում են զգուշավոր մեկնաբանություն, քանի որ երկրաշարժերի ճշգրիտ ժամանակի, վայրի և ուժգնության կանխատեսումը միայն երկրամագնիսական փոփոխությունների հիման վրա գիտականորեն հուսալի մեթոդ չի համարվում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սեյսմոլոգիայի, գեոմագնիսականության, երկրաֆիզիկական մոնիթորինգի և տվյալների վերլուծության մոտեցումները՝ երկրամագնիսական դաշտի դինամիկայի և սեյսմիկ ակտիվության միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրության ու սեյսմիկ վտանգի գնահատման տեղեկատվական հիմքի ընդլայնման նպատակով։

Medicine

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է փորձարարական երկարատև ճզմման համախտանիշի պայմաններում մոնոնուկլեար ֆագոցիտների համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օրգանիզմի պաշտպանական համակարգի այն բջիջներն են, որոնք մասնակցում են վնասված հյուսվածքների մաքրմանը, օտարածին մասնիկների հեռացմանը, բորբոքային գործընթացների կարգավորմանը և իմունային պատասխանի ձևավորմանը։ Երկարատև ճզմման համախտանիշը ծանր տրավմատիկ վիճակ է, որի ժամանակ հյուսվածքների երկարատև մեխանիկական սեղմումը կարող է առաջացնել տեղային և համակարգային մի շարք խանգարումներ։ Աշխատանքում այդ գործընթացները դիտարկվում են հատկապես մոնոնուկլեար ֆագոցիտների համակարգի գործունեության տեսանկյունից՝ փորձելով բացահայտել, թե ինչպես է ծանր մեխանիկական վնասվածքն ազդում այդ համակարգի բջիջների քանակական, կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վնասվածքի զարգացման տարբեր փուլերում ֆագոցիտային համակարգի արձագանքի ուսումնասիրությունը։ Հյուսվածքային վնասումը, բջիջների քայքայումը և նյութափոխանակային խանգարումները կարող են առաջացնել բորբոքային միջնորդների ակտիվացում և փոխել իմունային համակարգի բջիջների գործունեությունը։ Մոնոնուկլեար ֆագոցիտները, ներառյալ մոնոցիտներն ու մակրոֆագները, այդ գործընթացում մասնակցում են վնասված հատվածների մաքրմանը և բորբոքային պատասխանի ձևավորմանն ու հետագա կարգավորմանը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այդ բջիջների մասնակցությունը պաթոլոգիական գործընթացների զարգացման տարբեր փուլերում և գնահատել դրանց արձագանքի օրինաչափությունները։ Փորձարարական մոդելի կիրառումը հնարավորություն է տալիս վերահսկվող պայմաններում հետևել օրգանիզմում տեղի ունեցող փոփոխություններին և համեմատել տարբեր ժամանակահատվածներում ստացված ցուցանիշները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել արյան և հյուսվածքների բջջային կազմի փոփոխությունները, ֆագոցիտային ակտիվության դրսևորումները, ներքին օրգանների վիճակը և բորբոքային գործընթացների հետ կապված ձևաբանական փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն օրգաններին և համակարգերին, որոնք կարող են առավել զգայուն արձագանքել ծանր տրավմային և դրա հետևանքով առաջացող համակարգային փոփոխություններին։ Հետազոտության նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ երկարատև ճզմման համախտանիշի դեպքում տեղային վնասվածքը կարող է վերածվել ամբողջ օրգանիզմն ընդգրկող բարդ պաթոֆիզիոլոգիական գործընթացի։ Հյուսվածքների վնասման հետևանքով առաջացող նյութերի ներթափանցումը շրջանառություն, բորբոքային արձագանքը և օրգանների երկրորդային ախտահարումները կարող են փոխկապակցված կերպով ազդել իմունային համակարգի գործունեության վրա։ Այդ համատեքստում մոնոնուկլեար ֆագոցիտների համակարգի ուսումնասիրությունը կարևոր է հիվանդության զարգացման մեխանիզմների ավելի ամբողջական ընկալման համար։ Աշխատանքում կարող են քննարկվել նաև ֆագոցիտների համակարգի և այլ պաշտպանական մեխանիզմների փոխազդեցությունները՝ ընդգծելով բնածին իմունային պատասխանի դերը ծանր վնասվածքների ժամանակ։ Ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե որ փուլերում են առավել արտահայտված ֆագոցիտային համակարգի փոփոխությունները և ինչպես են դրանք կապված ընդհանուր պաթոլոգիական գործընթացի ընթացքի հետ։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ծանր մեխանիկական վնասվածքների ժամանակ օրգանիզմի պաշտպանական արձագանքի առանձնահատկությունների բացահայտմանը և հետագա ախտորոշիչ ու բուժական մոտեցումների գիտական հիմնավորմանը։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցի կրտսեր դպրոցականների առողջագիտական դաստիարակության հիմնախնդրի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով առողջ ապրելակերպի ձևավորման մանկավարժական պայմանները, մեթոդներն ու արդյունավետ կազմակերպման ուղիները։ Վերլուծվում են դպրոցական միջավայրում առողջական գիտելիքների փոխանցման, հիգիենիկ վարքագծի ձևավորման, ֆիզիկական ակտիվության խթանման և սննդային ճիշտ սովորույթների զարգացման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման գործընթացում առողջագիտական դաստիարակության ինտեգրման մեթոդներին, ուսուցիչների դերի բարձրացմանը և ընտանիք–դպրոց համագործակցության արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է տարիքային հոգեբանական առանձնահատկությունների ազդեցությունը առողջ վարքագծի ձևավորման վրա՝ առաջարկելով գործնական մոտեցումներ և մեթոդական լուծումներ, որոնք նպաստում են կրտսեր դպրոցականների առողջության պահպանմանն ու զարգացմանը կրթական միջավայրում։