Հայոց լեզվի քերականության ներածություն

History

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասնչորսերորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի, քննարկումների և պաշտոնական գրառումների վերաբերյալ տեղեկությունները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների ընթացակարգերին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ձևերին։ Նման փաստաթղթերը վկայում են համայնքային կառավարման կազմակերպվածության, հասարակական խնդիրների քննարկման և ընդհանուր նշանակության հարցերի շուրջ համատեղ որոշումներ ձևավորելու փորձի մասին։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Առանձին նիստերի արձանագրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության շարունակականությանը, քննարկվող հարցերի զարգացմանը և հայ համայնքի կառավարման առաջնահերթություններին։ Հրատարակությունը արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

History

Ժողովածուն ամփոփում է Յուրի Մկրտումյանի ծննդյան 80-ամյակին նվիրված գիտաժողովի նյութերը՝ ներկայացնելով նրա գիտական ժառանգության, հետազոտական հետաքրքրությունների և հայ հասարակության ու մշակույթի ուսումնասիրության մեջ ունեցած ներդրման հետ առնչվող հարցեր։ Հոբելյանական գիտաժողովի նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու գիտնականի գործունեության նշանակությանը, գնահատելու նրա հետազոտությունների տեղը համապատասխան գիտակարգերի զարգացման պատմության մեջ և դիտարկելու նրա առաջադրած խնդիրների շարունակական արդիականությունը։ Ազգագրական և մշակութաբանական ուսումնասիրությունների շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում ավանդական հասարակության կառուցվածքի, կենցաղի, սովորույթների, համայնքային հարաբերությունների, մշակութային ժառանգության և պատմական փոփոխությունների ուսումնասիրությունները։ Այսպիսի գիտական ժողովածուները նպաստում են տարբեր հետազոտական մոտեցումների և մեթոդների փոխանակմանը, գիտական բանավեճի զարգացմանը և նոր սերնդի մասնագետների ներգրավմանը համապատասխան բնագավառներում։ Դրանք միաժամանակ փաստագրում են գիտական հանրության վերաբերմունքը նշանավոր հետազոտողի ժառանգությանը և պահպանելով գիտաժողովի զեկուցումները՝ ստեղծում են հետագա ուսումնասիրությունների համար կարևոր նյութական հիմք։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ազգագրությամբ, մարդաբանությամբ, հայագիտությամբ և մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև Յուրի Մկրտումյանի գիտական գործունեությամբ, հայ հասարակության ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության պատմությամբ և հայաստանյան գիտական մտքի զարգացման ընթացքով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

History

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի առաջին կեսին Արևելյան Շիրակի պատմական և ժողովրդագրական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանի բնակչության կազմի, բնակավայրերի համակարգի, ժողովրդագրական շարժերի և սոցիալ-տնտեսական պայմանների փոխկապակցված վերլուծությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական և վարչատարածքային փոփոխությունների ազդեցությունն է բնակչության թվաքանակի, տեղաբաշխման և բնակավայրերի զարգացման վրա։ Քննվում են գյուղական և քաղաքային բնակչության հարաբերակցությունը, բնակավայրերի տարածական բաշխումը, ընտանիքների և տնտեսությունների վերաբերյալ պատմական տվյալները, ինչպես նաև բնակչության բնական շարժի ու տեղաշարժերի հնարավոր դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատերազմների, սահմանային փոփոխությունների, գաղթերի և վերաբնակեցումների ժողովրդագրական հետևանքներին՝ դրանք դիտարկելով տարածաշրջանի ավելի լայն պատմական գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրության աղբյուրագիտական հիմքը կարող են կազմել վարչական հաշվառումները, մարդահամարային և հարկային բնույթի նյութերը, եկեղեցական փաստաթղթերը, տեղագրական նկարագրությունները, ճանապարհորդական տեղեկությունները և ժամանակաշրջանին վերաբերող այլ վավերագրեր։ Տարբեր ծագում ունեցող աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս քննադատաբար գնահատել թվային տվյալները և վերականգնել բնակչության կազմի ու բնակեցման պատկերը հնարավորինս ամբողջական ձևով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բնակավայրերի պատմական աշխարհագրության ուսումնասիրությունը՝ դրանց անվանումների, վարչական պատկանելության, բնակչության և տնտեսական նշանակության փոփոխությունների դիտարկմամբ։ Ժողովրդագրական գործընթացները կապվում են նաև գյուղատնտեսության, արհեստների, առևտրի, հողօգտագործման և հաղորդակցության ուղիների զարգացման հետ, քանի որ տնտեսական պայմանները կարող էին ազդել բնակչության տեղաբաշխման և բնակավայրերի կենսունակության վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև տարածաշրջանի էթնաժողովրդագրական պատկերը՝ խուսափելով առանձին վիճակագրական տվյալները պատմական համատեքստից դուրս մեկնաբանելուց։ Ժամանակագրական մոտեցումը նպաստում է XIX դարի սկզբի և հաջորդ տասնամյակների ժողովրդագրական իրավիճակների համեմատությանը և փոփոխությունների հիմնական միտումների բացահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պատմագիտության, պատմական ժողովրդագրության, աղբյուրագիտության և պատմական աշխարհագրության մեթոդները՝ Արևելյան Շիրակի բնակչության ու բնակավայրերի զարգացման բազմակողմ պատկերը վերականգնելու նպատակով։

Journalism

Հրատարակությունը վերաբերում է հայ մամուլի նշանավոր գործիչներից մեկին՝ Գրիգոր Արծրունուն, և նրա խմբագրական գործունեությանն առնչվող հրապարակային խոսքին։ Արծրունին 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի կարևոր ներկայացուցիչներից էր, որի անունը սերտորեն կապված է «Մշակ» պարբերականի հետ։ Նրա խմբագրությամբ թերթը դարձավ հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային հարցերի քննարկման կարևոր հարթակ՝ նպաստելով հայ հանրային մտքի աշխուժացմանը։ Վերնագրում նշված «հասցեին» ձևակերպումը ցույց է տալիս, որ նյութը նախատեսված է եղել անմիջապես խմբագրին ուղղվելու համար և կարող է ներկայացնել նամակի, դիմումի կամ հրապարակային արձագանքի բնույթ։ Այդպիսի կարճ տպագիր նյութերը կարևոր են ժամանակի մամուլի միջավայրում ձևավորված բանավեճերը, մտավորականների փոխհարաբերությունները և հասարակական կարծիքի արտահայտման եղանակները հասկանալու համար։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում «Մշակ» պարբերականի պատմությամբ, Գրիգոր Արծրունու գործունեությամբ և 19-րդ դարի Թիֆլիսի հայ հասարակական կյանքով զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր՝ ժամանակաշրջանի հրապարակախոսական լեզուն և մամուլի միջոցով հասարակական քննարկումների զարգացումը ուսումնասիրելու նպատակով։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է սփյուռքահայ նշանավոր բանաստեղծ Զարեհ Խրախունու ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը և դրա առնչությունների բացահայտմանը արևելահայ բանաստեղծության զարգացման հիմնական միտումների հետ։ Քննարկվում են բանաստեղծի գեղագիտական հայացքները, աշխարհընկալման առանձնահատկությունները, ստեղծագործական ինքնատիպությունը և նրա պոեզիայի տեղը XX դարի հայ գրականության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բանաստեղծական լեզվի, պատկերային համակարգի, խորհրդանշական մտածողության, ձևի և բովանդակության փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև գրական նորարարության դրսևորումներին։ Ուսումնասիրվում են Խրախունու ստեղծագործություններում արտահայտված փիլիսոփայական, ազգային, մշակութային և համամարդկային թեմաները, մարդու ու աշխարհի փոխհարաբերությունների գեղարվեստական մեկնաբանությունները և բանաստեղծական խոսքի կառուցման յուրահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում արևմտահայ և արևելահայ գրական ավանդույթների փոխազդեցությանը, դրանց լեզվաոճական ընդհանրություններին ու տարբերություններին, ինչպես նաև հայ բանաստեղծության միասնական զարգացման գործընթացում սփյուռքահայ գրականության ունեցած նշանակությանը։ Կարևորվում են Խրախունու պոեզիայի և արևելահայ բանաստեղծների ստեղծագործությունների համեմատական քննությունը, գեղարվեստական մտածողության ընդհանրությունների բացահայտումը և արդի հայ քնարերգության զարգացման վրա գրական տարբեր ուղղությունների ազդեցության գնահատումը։ Դիտարկվում են նաև բանաստեղծական ավանդույթի շարունակականության, նորարարական արտահայտչամիջոցների կիրառման և ազգային գրական ինքնության պահպանման հիմնախնդիրները։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի հայ նորագույն գրականության, սփյուռքահայ պոեզիայի և արևելահայ բանաստեղծության փոխառնչությունների գիտական ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, հայ գրականության պատմաբանների, գրական քննադատների, հետազոտողների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում ուղեղանոթային հիվանդությունների հիվանդացության, մահացության և մահաբերության ցուցանիշների երկարաժամկետ շարժընթացի կլինիկական և համաճարակաբանական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով 1980–2002 թվականները։ Քննության են առնվում ուղեղի արյան շրջանառության խանգարումների տարածվածության և դրանց հետևանքների փոփոխությունները տարբեր ժամանակահատվածներում՝ հնարավորություն տալով գնահատել հիվանդությունների համաճարակաբանական պատկերի ձևավորման հիմնական միտումները։ Վերլուծվում են հիվանդացության նոր դեպքերի հաճախականությունը, ուղեղանոթային հիվանդություններով պայմանավորված մահացության մակարդակը և հիվանդների շրջանում մահաբերության ցուցանիշների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տվյալ ցուցանիշների ժամանակային դինամիկային, բնակչության տարբեր խմբերում դրանց դրսևորման առանձնահատկություններին և հնարավոր ռիսկի գործոնների նշանակությանը։ Դիտարկվում են տարիքային և սեռային տարբերությունները, ինչպես նաև ուղեղանոթային հիվանդությունների կլինիկական ձևերի և ելքերի հետ կապված համաճարակաբանական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է բժշկական օգնության կազմակերպման, վաղ ախտորոշման, կանխարգելիչ միջոցառումների և բուժման արդյունավետության հնարավոր ազդեցությունը հիվանդացության ու մահացության ցուցանիշների վրա։ Երկարատև ժամանակահատվածի տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ցուցանիշների աճի կամ նվազման միտումները և գնահատելու ուղեղանոթային հիվանդությունների նշանակությունը բնակչության առողջության պահպանման տեսանկյունից։ Կարևորվում է համաճարակաբանական մշտադիտարկման և վիճակագրական տվյալների համակարգված վերլուծության դերը բարձր ռիսկի խմբերի բացահայտման և կանխարգելման ծրագրերի մշակման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել նյարդաբանության, կլինիկական համաճարակաբանության, հանրային առողջության և առողջապահության կազմակերպման ոլորտների մասնագետների համար՝ նպաստելով ուղեղանոթային հիվանդությունների կանխարգելման և բժշկական օգնության կազմակերպման գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների զարգացմանը։