ՀՀ տարածքի բնական աղետների պոտենցիալ վտանգավորության և խոցելիության համալիր ուսումնասիրության սկզբունքները ռիսկի գնահատման նպատակով

Technology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հունաձևափոխությունների տեսության մշակմանն ու դրա կիրառմանը հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների հաշվարկներում՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ինժեներական նախագծման ճշգրտությունն ու կառույցների շահագործման հուսալիությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական մոտեցումներ և մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել հիդրոտեխնիկական կառույցներում առաջացող ձևափոխությունները, լարվածադեֆորմացիոն վիճակը և արտաքին ու ներքին ազդեցությունների պայմաններում դրանց վարքագիծը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տարբեր բեռնվածությունների, հիդրոստատիկ ճնշման, հողային միջավայրի հատկությունների և շրջակա պայմանների ազդեցությունը կառուցվածքների աշխատանքի վրա՝ կիրառելով ժամանակակից հաշվարկային և վերլուծական մեթոդներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշվարկային մոդելների կատարելագործմանը, նախագծային լուծումների օպտիմալացմանը, կառույցների կայունության և ամրության գնահատմանը, ինչպես նաև երկարաժամկետ շահագործման ընթացքում առաջացող դեֆորմացիաների կանխատեսմանը։ Աշխատությունը ներառում է տեսական հիմնավորումներ, ինժեներական հաշվարկներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել ջրամբարների, ամբարտակների, ջրանցքների, հիդրոէներգետիկ և այլ հիդրոտեխնիկական օբյեկտների նախագծման, կառուցման և տեխնիկական գնահատման գործընթացներում։ Գիրքը նախատեսված է հիդրոտեխնիկայի, շինարարության և մեխանիկայի ոլորտների գիտաշխատողների, նախագծող ինժեներների, ասպիրանտների, ուսանողների և բոլոր այն մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների հաշվարկման և նախագծման հարցերով։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է հուզական ինտելեկտի զարգացման անհատական նախադրյալների և դրա դրսևորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչ անհատական, հոգեբանական և սոցիալական գործոններ են նպաստում մարդու՝ սեփական և ուրիշների հույզերը ճանաչելու, հասկանալու, կառավարելու և դրանց համապատասխան արձագանքելու կարողությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հուզական ինտելեկտը դիտարկվում է որպես անձի կարևոր հոգեբանական ռեսուրս, որը կարող է նշանակալի դեր ունենալ միջանձնային հարաբերությունների, հաղորդակցության արդյունավետության, սոցիալական հարմարման, ինքնակարգավորման և վարքագծի կառավարման գործընթացներում։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում անհատական տարբերություններին՝ կապված խառնվածքի, ինքնագնահատականի, ինքնավերահսկման, կարեկցանքի, հաղորդակցական կարողությունների, սոցիալական փորձի և անձնային այլ առանձնահատկությունների հետ։ Կարևոր ուղղություն է հուզական ինտելեկտի հիմնական բաղադրիչների առանձնացումը և դրանց դրսևորման գնահատումը։ Դրանց շարքում կարող են ուսումնասիրվել սեփական հույզերի ճանաչումն ու ըմբռնումը, հուզական ինքնակարգավորումը, ուրիշների հուզական վիճակների ընկալումը, կարեկցանքը, սոցիալական փոխազդեցությունների արդյունավետ կառավարումը և համապատասխան արձագանքի ընտրությունը։ Հետազոտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել հուզական ինտելեկտի մակարդակը, այլև բացահայտել դրա ձևավորման և զարգացման հետ կապված անհատական նախադրյալների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև հոգեբանական գնահատման մեթոդների կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է չափել հուզական ինտելեկտի տարբեր բաղադրիչները, համեմատել տարբեր խմբերի ցուցանիշները և բացահայտել դրանց միջև առկա օրինաչափությունները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կրթական միջավայրում, մասնագիտական գործունեության ընթացքում, անձնային զարգացման ծրագրերում և հոգեբանական խորհրդատվության ոլորտում, քանի որ հուզական կարողությունների զարգացումը կարող է նպաստել ավելի արդյունավետ հաղորդակցությանը, կոնֆլիկտների կարգավորմանը և սոցիալական փոխհարաբերությունների բարելավմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հոգեբաններին, մանկավարժներին, սոցիալական աշխատողներին, մարդկային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և անձի հոգեբանական զարգացման ու հուզական ինտելեկտի խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Linguistics

Այս աշխատությունը վերաբերում է հին հայերեն լեզվի՝ գրաբարի քերականական համակարգի մանրակրկիտ ուսումնասիրությանը և ներկայացնում է դրա կառուցվածքը՝ հնչյունաբանությունից մինչև շարահյուսություն։ Գրքում համակարգված կերպով բացատրվում են հին հայերենի հնչյունների զարգացումը, տառերի կիրառությունը, բառերի ձևաբանական փոփոխությունները, բայերի խոնարհման բարդ համակարգը, գոյականների հոլովումը և խոսքի մասերի փոխհարաբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրաբարի դասական նորմերին, ինչպես նաև լեզվի պատմական զարգացման առանձնահատկություններին, որոնք կապում են այն հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հետ։ Աշխատությունը հաճախ օգտագործվում է որպես գիտական աղբյուր լեզվաբանների, պատմաբանների և հայագիտական ուսումնասիրությունների համար, քանի որ այն օգնում է հասկանալ ոչ միայն լեզվի կառուցվածքը, այլ նաև հին հայկական գրականության և մատենագրության լեզվական հիմքերը։ Այն համարվում է կարևոր ձեռնարկ հին հայերենին խորությամբ տիրապետելու և դասական տեքստերը ճիշտ մեկնաբանելու համար։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ֆրոնտալ պոլիմերացման ընթացքում առաջացող ոչ ստացիոնար երևույթների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են պոլիմերացման ռեակցիայի տարածման առանձնահատկությունները, երբ ռեակցիոն գոտին շարժվող ճակատի ձևով անցնում է սկզբնական նյութի միջով՝ ջերմության անջատման և քիմիական փոխակերպումների փոխկապակցված գործընթացների ազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեակցիայի ճակատի կայունության, տարածման արագության, ջերմաստիճանային դաշտի և դրանց ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում կայուն ընթացող գործընթացը կարող է անցնել տատանողական, պարբերական կամ այլ ոչ ստացիոնար ռեժիմների։ Քննարկվում է սկզբնական ջերմաստիճանի, ռեակցիոն խառնուրդի բաղադրության, ջերմափոխանակության պայմանների, ռեակցիայի կինետիկական պարամետրերի և նյութի ջերմաֆիզիկական հատկությունների ազդեցությունը պոլիմերացման ճակատի վարքի վրա։ Դիտարկվում են ջերմության առաջացման և տարածման, նյութի փոխակերպման աստիճանի ու շարժվող ռեակցիոն գոտու միջև ձևավորվող փոխադարձ կապերը։ Կարևորվում է մաթեմատիկական մոդելավորման և փորձարարական տվյալների համադրումը՝ ոչ ստացիոնար երևույթների առաջացման մեխանիզմները բացահայտելու և դրանց զարգացման օրինաչափությունները գնահատելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գործընթացի կայունության սահմանների որոշմանը և անցանկալի տատանումների կանխատեսման հնարավորություններին։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել ֆրոնտալ պոլիմերացման գործընթացների առավել արդյունավետ կառավարմանը, տեխնոլոգիական ռեժիմների օպտիմալացմանը և պահանջվող հատկություններով պոլիմերային նյութերի ստացման պայմանների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պոլիմերների քիմիայի, քիմիական ֆիզիկայի, քիմիական կինետիկայի, նյութագիտության և քիմիական տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է ուղղակի հարկման համակարգի զարգացման և տնտեսական աճի միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում եկամուտների, շահույթի և հարկման այլ ուղղակի ձևերի միջոցով պետական ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման գործընթացն է, ինչպես նաև հարկային քաղաքականության ազդեցությունը տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության, ներդրումային որոշումների, ձեռնարկատիրական ակտիվության և բնակչության տնտեսական վարքագծի վրա։ Ուղղակի հարկումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման միջոց, այլև որպես տնտեսական գործընթացների կարգավորման գործիք, որի կառուցվածքն ու կիրառման սկզբունքները կարող են ազդել ռեսուրսների բաշխման, խնայողությունների, ներդրումների և տնտեսական ակտիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հարկային բեռի մակարդակի, հարկման արդյունավետության և տնտեսական աճի միջև հնարավոր փոխկապակցվածություններին՝ հաշվի առնելով, որ հարկային քաղաքականությունը պետք է համադրի պետական եկամուտների ապահովման և տնտեսական նախաձեռնությունների համար նպաստավոր պայմանների պահպանման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել ուղղակի հարկերի կառուցվածքը, դրանց տեսակների հարաբերակցությունը, հարկային բազայի ձևավորման սկզբունքները, հարկային վարչարարության արդյունավետությունը և հարկային պարտավորությունների կատարման վրա ազդող տնտեսական գործոնները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկային համակարգի արդարության և չեզոքության խնդիրը, քանի որ հարկային բեռի բաշխման առանձնահատկությունները կարող են տարբեր ազդեցություն ունենալ տնտեսության առանձին հատվածների և եկամտային խմբերի վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հարկային արտոնությունների, հարկման պարզեցման, հարկային կարգապահության բարձրացման և ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման ընդհանուր տնտեսական նշանակությանը։ Առանձին ուղղություն է ուղղակի հարկերի փոփոխությունների և ներդրումային միջավայրի միջև կապի գնահատումը՝ պարզելու համար, թե հարկային համակարգի տարբեր կառուցվածքային լուծումներն ինչպես կարող են անդրադառնալ կապիտալի կուտակման և գործարար ակտիվության վրա։ Միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ուղղակի հարկման կազմակերպման տարբեր մոտեցումներ և գնահատել դրանց առանձին տարրերի կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսական պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հարկային քաղաքականության, պետական ֆինանսների, մակրոտնտեսագիտության և տնտեսական աճի տեսությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ուղղակի հարկման համակարգի կատարելագործման և տնտեսական զարգացման միջև գոյություն ունեցող հիմնական կապերը։

Law

Աշխատությունը նվիրված է քրեական արդարադատության հիմնարար սկզբունքների ձևավորման, պատմական զարգացման և ազգային իրավական համակարգերում դրանց իրականացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը միջազգային իրավունքի համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավական չափանիշներն են, որոնք ուղղված են արդար դատաքննության, օրինականության, անձի իրավունքների պաշտպանության և քրեական վարույթի պատշաճ իրականացման ապահովմանը։ Քննվում է այդ սկզբունքների էվոլյուցիան միջազգային իրավունքի զարգացման տարբեր փուլերում՝ ուշադրություն դարձնելով մարդու իրավունքների միջազգային պաշտպանության համակարգի, միջազգային պայմանագրային կարգավորումների և միջազգային դատական հաստատությունների գործունեության ազդեցությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում անմեղության կանխավարկածին, օրենքի առջև հավասարությանը, անկախ և անաչառ դատարանի կողմից գործի քննությանը, պաշտպանության իրավունքին, իրավական որոշակիությանը և անձի նկատմամբ նույն արարքի համար կրկնակի քրեական հետապնդման սահմանափակման գաղափարին։ Ուսումնասիրվում է նաև քրեական պատասխանատվության և պատժի օրինականության սկզբունքը՝ որպես կամայական քրեականացման և իրավական նորմերի հետադարձ կիրառման սահմանափակման կարևոր երաշխիք։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային չափանիշների ներպետական իմպլեմենտացիան, որի շրջանակում դիտարկվում են միջազգային պարտավորությունների և ազգային սահմանադրական, քրեական ու քրեադատավարական նորմերի փոխհարաբերությունները։ Քննվում են այն իրավական մեխանիզմները, որոնց միջոցով միջազգային սկզբունքները ներառվում, մեկնաբանվում և կիրառվում են ազգային իրավակարգերում՝ հաշվի առնելով տարբեր իրավական համակարգերի ինստիտուցիոնալ առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է ոչ միայն սկզբունքների օրենսդրական ամրագրումը, այլև դրանց գործնական արդյունավետությունը դատական և իրավակիրառ գործունեության ընթացքում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել միջազգային քրեական արդարադատության զարգացման ազդեցությանը՝ անհատական քրեական պատասխանատվության, դատավարական երաշխիքների և միջազգային իրավախախտումների քննության ընդհանուր իրավական սկզբունքների ձևավորման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջազգային իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության, քրեական և քրեադատավարական իրավունքի մոտեցումները՝ բացահայտելով քրեական արդարադատության սկզբունքների զարգացման տրամաբանությունը և միջազգային իրավական չափանիշների ազգային մակարդակում իրականացման հիմնական առանձնահատկությունները։